Badania nad historią bibliotek: kilka refleksji z perspektywy francuskiej - Mellot, Jean-Dominique (Biblioteka, 2024)
We francuskim kontekście historiograficznym historia bibliotek jako dziedzina pojawiła się pod koniec lat 80. XX wieku. To „córka” historii książki i dzieł założycielskich Henri-Jeana Martina (1924–2007). Mimo sporej liczby publikacji po ukazaniu się Histoire des bibliothèques françaises (Paryż 1988–1992, 4 tomy) ta dziedzina badań miała trudności z wykorzystaniem dynamiki charakterystycznej dla historii książki. Historia bibliotek, skupiając się często na problematyce instytucjonalnej i kwestiach współczesnych, przez długi czas pozostawała odizolowana i zmonopolizowana przez pracowników biblio-tek. Zmiana dokonała się dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku pod wpływem prac niedawno zmarłego historyka, Frédérica Barbiera (1952–2023). Od tamtego czasu jesteśmy świadkami znacznego poszerzenia się perspektyw, zgodnie z życzeniem wyrażonym przez samego Barbiera w Histoire des bibliothèques en Occident (wyd. 1, Paryż 2013). Historia bibliotek interesuje coraz większą liczbę badaczy, stała się dziedziną ponadnarodową na poziomie europejskim. Rejestruje przemiany kulturowe, ponadczasowe (przezwyciężając podziały średniowiecze – Ancien régime i Ancien regime – epoka współczesna), stając się nauką multidyscyplinarną (historia polityczna, społeczna, historia kultury, architektury…) i zachowując jednocześnie silny związek z historią książki i mediów. Biblioteki, które na początku XXI wieku uległy znacznej transformacji z powodu zarówno cięć budżetowych, jak i rewolucji cyfrowej, zdają się zagrożone jako instytucje i jako miejsca. Niemniej jednak nadal pełnią istotną misję we współczesnej demokracji, umożliwiając równy dostęp wszystkim (mającym indywidualny dostęp lub nie) do zasobów kultury i mediów, zapewniając mediację „niepionową” (katalogowanie i tworzenie metadanych, klasyfikacja i przechowywanie), niezbędną do udostępniania danych i dokumentów, oraz przyjmując w jednej przestrzeni kulturowej – coraz wygodniejszej i przyjaźniejszej – zarówno czytelników, jak i gości, którzy uczą się w niej „żyć razem”, przestrzegając obowiązujących zasad. Mimo pozornie niekorzystnej sytuacji można uznać, że współczesne biblioteki jeszcze przez długi czas będą dostarczać żywego i inspirującego materiału do badań historycznych.