Przyczyny niegodności dziedziczenia w prawie rzymskim - Gryczyński, Kamil (Czasopismo Prawno-Historyczne, 2024)
Przedmiotem artykułu jest analiza przyczyn niegodności dziedziczenia w rzymskim prawie spadkowym. Ukazano w nim charakter prawny indignitatis i postawiono tezę, że niegodność dziedziczenia w prawie rzymskim nie zawsze prowadziła do konfiskaty dóbr spadkowych przez skarb cesarski. Analizie poddane zostały różne przypadki niegodności dziedziczenia, które ujęto w siedem zestawów przyczyn: spowodowanie śmierci spadkodawcy; brak pomszczenia śmierci spadkodawcy; naruszenie swobody testowania; kwestionowanie testamentu; okazanie zmarłemu spadkodawcy braku szacunku; postępowanie sprzeczne z obowiązkami testamentowymi, prawem lub dobrymi obyczajami; zmiana woli testatora. Rzymska indignitas była instrumentem korygowania prawa spadkowego odwołującym się do sprawiedliwości. Początki niegodności wyznaczały względy etyczne. W prawie klasycznym rozszerzanie przyczyn niegodności dziedziczenia motywowano względami fiskalnymi, w prawie poklasycznym nastąpił częściowy powrót do korzeni aksjologicznych. Katalog przyczyn niegodności był bardzo szeroki, co pozwalało elastycznie reagować na niesprawiedliwość w prawie spadkowym. Zdaniem autora doświadczenie prawa rzymskiego przemawia za ustanowieniem szerokiego katalogu przyczyn niegodności we współczesnym prawie cywilnym.