Socjologiczne aspekty rzymskiej rodziny - Gaudemet, Jean (Czasopismo Prawno-Historyczne, 1975)
I. Problem. II. Pojęcie rodziny i pokrewieństwa. III. Ewolucja rodziny — od epoki archaicznej do epoki klasycznej. A. Okres archaiczny. 1. Rzymski ród — gens. 2. Rodzina rzymska. B. Okres klasyczny. [...] Prawo ściera się na każdym kroku z różnymi siłami. Musi się im poddać, lub też usiłuje nad nimi zapanować. Ograniczanie badań nad rodziną do egzegezy kodeksów — w Rzymie do komentarza instytucji Gaiusa lub do fragmentów pism prawników klasycznych — oznaczałoby zapoznanie życia i ograniczanie się do samych pozorów, do badania schematów i formułek. Rodzina stawia wobec prawnika, który chce być równocześnie historykiem i socjologiem, pasjonujący problem jej nieustannych przekształceń i stałego konfliktu między normą a rzeczywistością. Dzięki temu otwiera ona szerokie pole dla refleksji i doskonalenia metody historycznej, zmusza do stałego zwracania uwagi na wpływ, jaki badanie faktów wywierać może na interpretację norm. Rzym dzięki bogatej dokumentacji daje nam możność sprawdzania tego, w jaki sposób w życiu każdej rodziny ścierają się prawa i fakty, zasady i praktyka, pragnienia i rzeczywistość.