Ze studiów nad dwuizbowym systemem reprezentacji w Prusach Zakonnych, Prusach Królewskich i Prusach Książęcych od XV do XVIII wieku - Małłek, Janusz (Czasopismo Prawno-Historyczne, 1993)
W 1981 r. na konferencji Ständetum und Staatsbildung in Brandenburg-Preussen prof. Helmut G. Koenigsberger wygłosił referat wprowadzający pt. Formen und Tendenzen des Europäischen Ständewesens im 16. und 17. Jahrhundert 1. Dla naszych dalszych rozważań niezwykle ważna jest opinia Koenigsbergera, znakomitego znawcy reprezentacji stanowych w Europie, o typologii ustroju stanowego. Pisze on: „Typologische Forschungen, die Parlamentgeschichte auf soziale Struktur und Strukturwandlungen beziehen, bleiben weiter notwendig. Man muss sich nur darüber klar sein, dass sie nie Modelle für eine historische Gesamtheit abgeben können”2. Opinia ta zasługuje na specjalną uwagę, gdyż ostatnio słyszy się głosy krytyczne o typologii ustroju stanowego w ujęciu Ottona Hintzego. Dał temu wyraz wybitny polski historyk Antoni Mączak w książce Rządzący i rządzeni, pisząc tak: „Schemat Hintzego przeszedł z warsztatów historyków ustroju do opracowań historyków historiografii, dzieląc los większości prostych schematów interpretacyjnych”3. Opinia ta wydaje się zbyt krzywdząca dla O. Hintzego, którego Typologie stanowią „punkt odniesienia” lub „punkt wyjścia” dla badaczy podejmujących badania w zakresie typologii ustroju stanowego. Wydaje się, że szukanie „modelu” ustroju stanowego fascynowało i fascynuje nadal historyków. Przypomnę tutaj kilku wybitniejszych autorów. Początek dał Otto Gierke4, w r. 1886 wyróżniając 2 typy zgromadzeń stanowych: anglosaski i francuski. Zasadniczy impuls tym badaniom dał jednak wspomniany już wyżej O. Hintze5 w znakomitym, syntetycznym studium Typologie der ständischen Verfassungen des Abendlandes. Hintze wyobrębnił —jak wiadomo — 2 typy zgromadzeń stanowych w Europie: pierwszy—dwuizbowy (Zweikammersystem), tu klasycznym przykładem był typ funkcjonujący w Anglii, który miał obejmować, jego zdaniem, państwa peryferyjne (Randländer), a więc Danię, Norwegię, Szwecję, Polskę, Czechy i Węgry; drugi — trzyizbowy (Dreikammersystem), typowy dla Francji, państw korony Aragońskiej, Neapolu i Sycylii. Szczególnie interesujące było jego spostrzeżenie odnośnie umieszczenia Niemiec w tym schemacie. Otóż Hintze uważał, że linia Łaby dzieli poszczególne księstwa Rzeszy w kwestii przynależności do wyróżnionych dwóch typów zgromadzeń stanowych. I tak księstwa na zachód od Łaby reprezentowały z reguły typ „francuski”, 3-izbowy, a księstwa na wschód od Łaby typ „angielski”, 2-izbowy. Sam sejm Rzeszy (Reichstag) zbliżał się do typu francuskiego6. Ta klasyfikacja doczekała się poważnej krytyki i znacznych korekt dokonanych przez H. Koenigsbergera7. Najważniejsze w tej krytyce było wskazanie na pominięcie w typologii Hintzego Niderlandów, które miały przedstawicielstwa stanowe zarówno jedno-, dwu-jak i trzyizbowe8. W opinii Gerharda Oestereicha9 typologia ta jest jednak aktualna dla niemieckiego terytorium do dziś. Do badań nad typologią zgromadzeń stanowych interesującą propozycję przedstawił na posiedzeniu Międzynarodowej Komisji Zgromadzeń Stanowych w Moskwie w roku 1970 Karol Górski10. Zaproponował on dwa sposoby rozpatrywania zgromadzeń stanowych, albo w dłuższym ciągu chronologicznym (ein Längstschnitt) albo w pewnym momencie czasowym, ale na szerszej przestrzeni (ein Querschnitt). To pierwsze podejście zakłada rekonstrukcję dynamiki i ewolucji, to drugie ujęcie ma charakter statyczny a zarazem porównawczy. Ujęcie typu ein Querschnitt znalazło zastosowanie m.in. w artykule Karola Górskiego, Die Anfänge des Ständewesens im Nord - und Ostmitteleuropa im Mittelalter11. Na szczególną uwagę zasługuje studium V. Bloockmansa12, traktujące o typologii zgromadzeń stanowych w średniowiecznej Europie ze szczególnym uwzględnieniem czynnika społeczno-gospodarczego. Wreszcie, wart jest zauważenia artykuł Kazimierza Orzechowskiego13 proponujący nową systematykę zgromadzeń stanowych.