Wielkie miasta Prus Królewskich wobec parlamentaryzmu polskiego po Unii Lubelskiej - Müller, Michael G. (Czasopismo Prawno-Historyczne, 1993)
Temat sformułowany w tytule wymaga pewnych wyjaśnień. Bo jeśli zgodzić się z przeważającą w historiografii opinią, to akurat w tym okresie trudno znaleźć ślady jakiejkolwiek pozytywnej interakcji między parlamentaryzmem polskim a polityką miast pruskich: ani na szczeblu prowincjonalnym ani państwowym miasta te nie dały się przecież zintegrować z systemem stanowego parlamentaryzmu stworzonego przez Unię Lubelską. Wręcz przeciwnie: Patrząc z perspektywy końca XVII wieku, to „unia parlamentarna” Prus Królewskich z Polską1 zapoczątkowała powstanie oddzielnej polityki konstytucyjnej miast pruskich, które oddalały się coraz bardziej od stanu szlacheckiego, nawet we własnej prowincji. A konsekwentny opór wielkich miast przeciwko polityce integracyjnej właśnie sejmu polsko-litewskiego nabrał od tego czasu charakteru coraz bardziej separatystycznego, doprowadzając w końcu do otwartego konfliktu politycznego i narodowo-wyznaniowego w czasie wojen szwedzkich2. Samo więc pytanie o charakter stosunków miast pruskich do polskiego parlamentaryzmu może się wydawać mało produktywne.