Czasopismo Prawno-Historyczne https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph <p class="oczasopismie"><strong>OPIS CZASOPISMA</strong><br>„Czasopismo Prawno-Historyczne” (CPH) zostało założone w 1948 r. przez wybitnego historyka prawa profesora Zygmunta Wojciechowskiego i ukazuje się nieprzerwanie do dziś. CPH publikowane jest co pół roku, od 2010 r. również w wersji elektronicznej na uniwersyteckiej platformie cyfrowej, a od 2021 r. tylko w takiej wersji. Jest periodykiem poświęconym historii ustroju i prawa, dziejom prawa rzymskiego i kanonicznego, historii doktryn politycznych i prawnych oraz historii prawa jako nauki. Na łamach CPH publikują renomowani badacze z kraju i zagranicy oraz młodzi adepci nauk historyczno-prawnych, w tym autorzy rozpraw, prac drobnych i materiałów oraz tekstów polemicznych i krytycznych.</p> <p class="oczasopismie"><strong>Zgłoszenie artykułu, proces recenzyjny oraz publikacja w CPH są bezpłatne.</strong></p> <ul class="oczasopismie"> <li class="show"><a href="/index.php/cph/about">POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA</a></li> <li class="show"><a href="/index.php/cph/issue/current">AKTUALNY NUMER</a></li> <li class="show"><a href="/index.php/cph/issue/archive">ARCHIWUM</a></li> </ul> <div class="oczasopismie"><strong>INDEKSOWANE W:</strong> <p>EBSCO, Crossref, Biblioteka Nauki, CEJSH, Infona, Google Scholar, Arianta, WorldCat, NUKAT</p> </div> <div class="oczasopismie"> <div class="oczasopismie"><strong>WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA:</strong></div> <div class="oczasopismie">Ministerstwo Edukacji i Nauki (2021): <strong>70<br></strong>h5-index: <strong>5<br><br></strong><strong>DOI: </strong><a href="https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/index">10.14746/cph</a></div> <div class="oczasopismie"><strong>eISSN: 2720-2186</strong></div> <div class="oczasopismie"><strong>ISSN: 0070-2471</strong></div> <div class="oczasopismie">&nbsp;</div> <div class="oczasopismie"><strong>PRACE PUBLIKOWANE W CZASOPIŚMIE DOSTĘPNE SĄ NA LICENCJI CREATIVE COMMONS</strong>:</div> <div class="oczasopismie">do 2020 r.</div> </div> <div class="oczasopismie"> <div class="oczasopismie"><strong><a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/" rel="license"><img src="https://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png" alt="Licencja Creative Commons"> </a></strong></div> <div class="oczasopismie">od 2021 r.</div> <div class="oczasopismie"><img src="/public/site/images/adrianas/by-sa.png" width="89" height="31"></div> <div class="oczasopismie">© Copyright by Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu</div> </div> Adam Mickiewicz University, Faculty of Law and Administration pl-PL Czasopismo Prawno-Historyczne 0070-2471 <div class="oczasopismie"> <div class="oczasopismie">PRACE PUBLIKOWANE W CZASOPIŚMIE DOSTĘPNE SĄ NA LICENCJI CREATIVE COMMONS:</div> <div class="oczasopismie">do 2020 r.</div> </div> <div class="oczasopismie"> <div class="oczasopismie"><strong><a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/" rel="license"><img src="https://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png" alt="Licencja Creative Commons"> </a></strong></div> <div class="oczasopismie">od 2021 r.</div> <div class="oczasopismie"><img src="/public/site/images/adrianas/by-sa.png" width="89" height="31"></div> <div class="oczasopismie">© Copyright by Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu</div> </div> Prawa Ur-Nammy https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30711 <p>Do tej pory w języku polskim nie istniało pełne tłumaczenie najstarszego dobrze zachowanego mezopotamskiego zbioru praw, tj. praw Ur-Nammy (panującego w latach 2110-2093 p.n.e.). Niniejszy artykuł prezentuje ten zbiór praw w tłumaczeniu z języka sumeryjskiego, uwzględniając nowo opublikowane manuskrypty tego zbioru.</p> Tytus Mikołajczak Copyright (c) 2021 Tytus Mikołajczak https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 9 33 10.14746/cph.2021.2.1 Narodziny, rozwój i dezintegracja idei praw fundamentalnych i tradycyjnej konstytucji w zachodniej myśli politycznej od renesansu do oświecenia https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30712 <p>Tekst przedstawia ideę praw fundamentalnych i tradycyjnej konstytucji w europejskiej praktyce i myśli politycznej w XVI i XVII stuleciu. Autor pokazuje, że istotą tej koncepcji jest ograniczenie władzy suwerena przez parlament, prawa stanów, religię i tradycyjne instytucje. Źródło dezintegracji i upadku tego pierwszego europejskiego konstytucjonalizmu widzi w reformacji, wojnach religijnych wewnętrznych i zewnętrznych, a także w środkach stosowanych w walkach konfesyjnych: makiawelizmu i mobilizacji politycznej.</p> Adam Wielomski Copyright (c) 2021 Adam Wielomski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 35 61 10.14746/cph.2021.2.2 Odpowiedzialność karna za zbrodnie sądowe sędziów III Rzeszy w Niemczech Zachodnich i Wschodnich https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30713 <p>Sędziowie niemieckich sądów specjalnych w okupowanej Polsce podczas II Wojny Światowej skazując Polaków na karę śmierci dopuszczali się zbrodni przeciwko ludzkości. Na karę śmierci został skazany Polak, który jako ekspedient w sklepie pomagał wysiedlanym Polakom w ten sposób, że sprzedawał im mięso, do którego kupowania nie mieli oni prawa. Tak samo ukarano Polaka wysiedlonego z całą rodziną własnego gospodarstwa rolnego za to że utrzymywał się z nielegalnego handlu. Skazano na karę śmierci polskiego mleczarza, który zaniedbywał niemieckie krowy, dające przez to mniej mleka. Żaden z sędziów, którzy wydawali takie wyroki nie poniósł odpowiedzialności w Republice Federalnej. W komunistycznych Niemczech wschodnich skazano na karę 8 lat więzienia sędziego sondergerichtu w Poznaniu, który brał udział w karaniu śmiercią 71 osób oskarżonych o drobne wykroczenia. Wyrok ten zasługuje na respekt z perspektywy współczesności.</p> Witold Kulesza Copyright (c) 2021 Witold Kulesza https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 63 96 10.14746/cph.2021.2.3 Für gute öffentliche Ordnung. Ustawodawstwo policyjne księcia Albrechta von Brandenburg-Ansbach z okresu jego rządów w księstwie pruskim (1525–1568) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30716 <p>Przedmiotem artykułu jest wewnętrzna działalność ustawodawcza księcia Albrechta von Brandenburg-Ansbach, który objął rządy w&nbsp;księstwie pruskim utworzonym po sekularyzacji pruskiej części Zakonu krzyżackiego jako lenno króla i&nbsp;Korony Polskiej (1525). W&nbsp;czasie swoich rządów książę podejmował działania mające na celu umocnienie swojej pozycji. Służyła temu również działalność prawodawcza, uzgadniana często ze stanami księstwa, w&nbsp;której znaczącą rolę odgrywały ustanawiane przez księcia przepisy porządkowe, wydawane samoistnie, ale często pojawiające się w&nbsp;ramach szerszych ustaw porządkowych obejmujących regulacje karne, prawno-osobowe czy prawno-majątkowe. Ich zadaniem było normowanie wielu stron życia i&nbsp;działalności poddanych, nakazywanie, zakazywanie określonych zachowań, reglamentowanie i&nbsp;represjonowanie ich postępowania. Wydawanie przez władców przepisów policyjnych służyć miało w&nbsp;procesie kształtowania się wczesnonowożytnego władztwa terytorialnego wprowadzeniu kontroli nad poddanymi, wprzęgnięciu ich w&nbsp;system dyscypliny społecznej, mającej na celu osiągnięcie porządku wewnętrznego. Działalność ta, w&nbsp;której przepisy policyjne pełniły funkcję instrumentu utrwalenia władzy, miała w&nbsp;przypadku księcia Albrechta dodatkowe znaczenie ze względu na ustanowienie w&nbsp;księstwie pruskim ewangelickiego kościoła krajowego, na którego czele, jako jego głowa, stał sam książę. Zespolenie władzy świeckiej z&nbsp;kościelną, zgodne z&nbsp;doktryną Marcina Lutra, zmierzało do powstanie społeczności, w&nbsp;której poddani książęcy byli jednocześnie członkami książęcego kościoła. Z&nbsp;tego powodu wiele z&nbsp;przepisów policyjnych miało szczególny moralny charakter.</p> Dariusz Makiłła Copyright (c) 2021 Dariusz Makiłła https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 97 117 10.14746/cph.2021.2.4 L'état de siège w XVIII-wiecznym ustawodawstwie rewolucyjnej Francji https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30717 <p>Artykuł poświęcony jest dziejom regulacji prawnych dotyczących stanów nadzwyczajnych w XVIII-wiecznej rewolucyjnej Francji. Od stuleci stanowią one specyficzne reżimy prawne stosowane w państwach w okresach poważnego zagrożenia powszechnego bezpieczeństwa. Wielu historyków uznaje, że genezy nowożytnych rozwiązań prawnych w tym zakresie upatrywać należy we francuskim prawie publicznym przełomu XVIII i XIX wieku. Tym właśnie tropem podążył autor, podejmując się analizy francuskich regulacji normatywnych czasów Wielkiej Rewolucji, poświęconych specyfice instytucji określanej jako <em>l'état de siège.</em> Eksplorując problem, korzystał z różnorodnych instrumentów metodologicznych, głównie egzegezy tekstu prawnego oraz komparatystyki prawniczej.</p> Paweł Wiązek Copyright (c) 2021 Paweł Wiązek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 119 130 10.14746/cph.2021.2.5 „Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719 <p>Zygmunta Jundziłła (1880–1953) bez wątpienia można uznać za jednego z ostatnich obywateli Wielkiego Księstwa Litewskiego. Początkowo związał się ze stronnictwem krajowców, a w okresie II Rzeczypospolitej należał do zwolenników marszałka Józefa Piłsudskiego. Z ramienia BBWR sprawował w latach 1930–1935 mandat senatora. Jundziłł był także wykładowcą prawa cywilnego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, a także adwokatem. W okresie II wojny światowej uniknął aresztowania. Po 1945 r. przebywał na emigracji we Francji i w Wielkiej Brytanii. Zmarł na emigracji w Londynie w 1953 r.</p> Karol Siemaszko Copyright (c) 2021 Karol Siemaszko https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 131 140 10.14746/cph.2021.2.6 Dolus eventualis jako remedium na braki legislacyjne ustawodawstwa karnego Polski Ludowej 1944–1969 – analiza prawna https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30720 <p>Artykuł prezentuje wykorzystywanie w doktrynie i praktyce orzeczniczej Polski Ludowej 1944–1969 konstrukcji zamiaru ewentualnego (<em>dolus eventualis</em>) do kształtowania – a <em>de facto</em> zaostrzania – polityki karnej w sprawach o czyny objęte nieumyślnością. Autor koncentruje swoje rozważania w szczególności na sprawach przeciwko interesom politycznym i gospodarczym państwa, przestępczości komunikacyjnej oraz dotyczących przeciwdziałania negatywnym skutkom alkoholizmu. Przeprowadzone analizy wskazują, że we wszystkich tych obszarach braki systemu prawa karnego oraz subtelna (dowodowa) różnica między świadomą nieumyślnością (lekkomyślnością) a zamiarem ewentualnym były wykorzystywane na niekorzyść potencjalnych sprawców. Fakty te dobitnie potwierdzają znaną powszechnie właściwość ówczesnego systemu, a więc jego instrumentalizm w wykorzystywaniu prawa karnego, do kształtowania – zwalczania – negatywnych aspektów rzeczywistości społeczno-gospodarczo-politycznej.</p> Tomasz Szczygieł Copyright (c) 2021 Tomasz Szczygieł https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 141 157 10.14746/cph.2021.2.7 Podręcznik do myślenia. Prawo rzymskie według Kazimierza Kolańczyka https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30722 <p>Jednym z najbardziej znanych polskich powojennych podręczników do prawa rzymskiego jest opracowanie autorstwa Kazimierza Kolańczyka. Pierwsze wydanie podręcznika <em>Prawo rzymskie</em> ukazało się drukiem w 1973 r. W ciągu blisko pięćdziesięciu lat od tego momentu, praca doczekała się sześciu wydań i co więcej, w trzecim dziesięcioleciu XXI w. stanowi wciąż jedno z cieszących się sporą popularnością opracowań służących do nauki prawa rzymskiego. Przyczyn tego niekwestionowanego sukcesu podręcznika poszukiwać należy już na etapie jego tworzenia. Z tego też powodu niezwykle interesujące wydaje się przedstawienie zaprezentowanej przez autora koncepcji dzieła, okoliczności związanych z jego tworzeniem, a także odbioru pierwszego wydania.</p> Grzegorz Nancka Copyright (c) 2021 Grzegorz Nancka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 159 177 10.14746/cph.2021.2.8 The subject matter of arbitral tribunals in the resolutions of the Permanent Council (1776–1788) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30724 <p>Original version: Problematyka sądownictwa polubownego w rezolucjach Rady Nieustającej (1776–1788), “Czasopismo Prawno-Historyczne” [Journal of Legal and Historical Sciences], 2016, vol. 68, issue 2, pp. 85–108.</p> Marcin Głuszak Copyright (c) 2021 Marcin Głuszak https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 179 206 10.14746/cph.2021.2.9 Wspólnota irygacyjna? Prawne aspekty utrzymania sieci irygacyjnych we wczesnym Cesarstwie Rzymskim https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30725 <p>Na potrzeby intensywnego rolnictwa wszystkie starożytne cywilizacje musiały stworzyć i utrzymywać systemy irygacyjne. W interesie także cesarstwa rzymskiego leżało zapewnienie odpowiednik warunków dla uprawy roli. Konsekwentnie odkrywane źródła epigraficzne i papirologiczne pozwalają rekonstruować prawne formy działania jakimi posługiwali się Rzymianie, w celu utrzymania sieci irygacyjnych. Okazują się być one diametralnie różne. Jako dwa przykłady wykorzystane zostały środki administracyjnoprawne zastosowane w prowincjach <em>Hispania Tarraconensis </em>oraz <em>Aegyptus</em>. W pierwszej, na podstawie tablicy zawierającej <em>Lex Rivi Hiberiensis, </em>wyłonił się obraz struktur samorządowych, w drugiej zaś dzięki papirusom, można odtworzyć struktury hierarchiczne, charakterystyczne dla poprzednich form państwowości na tym terenie. Na podstawie dotychczasowych publikacji zostały opisane struktury administracyjne, ze szczególnym naciskiem na aspekty prawne.</p> Kacper Żochowski Copyright (c) 2021 Kacper Żochowski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 207 224 10.14746/cph.2021.2.10 The history of the formation of international organizations in the world https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30727 <p>Powstanie organizacji międzynarodowej jest procesem, który wynika z potrzeby działania w określonym czasie i w określonych warunkach, które występują w określonym środowisku. Organizacja jest założona, gdy grupa podmiotów stosunków międzynarodowych zdaje sobie sprawę z potrzeby w pełni stałej i systematycznej współpracy w celu realizacji uzgodnionych zadań i kompetencji. Zainteresowanie taką działalnością pojawia się, gdy powszechna potrzeba lub zagrożenie mają taki charakter i wielkość, że pojedyncze podmioty nie są w stanie sobie z nimi poradzić lub robią to nieefektywnie. Organizacja międzynarodowa nie jest stworzona z powodów cyklicznych na krótki, ściśle zdefiniowany okres czasu, ale w celu stałej współpracy opartej na wzajemnych interesach wszystkich jej członków.</p> Sabina Kubas Copyright (c) 2021 Sabina Kubas https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 225 240 10.14746/cph.2021.2.11 Organizacja prokuratury powszechnej według ustawy z 20 lipca 1950 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30729 <p>Artykuł stanowi próbę przedstawienia kwestii organizacji prokuratury powszechnej w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej na podstawie przepisów ustawy z 20 lipca 1950 r. o prokuraturze powszechnej. Zostały wtedy wprowadzone niektóre modele prokuratury i szczególną wagę kładziono na rozwój i zasady socjalistycznej prokuratury w Związku Sowieckim, a później na zaadaptowanie tych rozwiązań w polskim systemie prawnym. Ustawa z 20 lipca 1950 r. odrzuciła zasady organizacji prokuratury w stylu kapitalistycznym, które obowiązywały dotychczas, ponieważ uznano je za sprzeczne z nowym ustrojem państwa. Zastąpiono je rozwiązaniami, na podstawie których prokuratura została oddzielona od Ministerstwa Sprawiedliwości i stała się w ten sposób instytucją niezależną od wszystkich organów administracji publicznej. Pomimo tego, że przepisy formalnie przewidywały podporządkowanie prokuratury Radzie Stanu, w rzeczywistości o kierunku i funkcjonowaniu prokuratury decydowali dygnitarze partii komunistycznej. Komuniści potrzebowali w pełni posłusznego im organu władzy, dzięki któremu mogliby osiągać swoje cele. W konsekwencji prokuratura, której głównym zadaniem było ściganie przestępstw, stała się instytucją kontrolno-nadzorczą skierowaną nie tylko na pojedynczych obywateli, ale także na organizacje i urzędy. Obowiązki te były wykonywane na podstawie nadanych jej uprawnień w postaci tzw. nadzoru ogólnego, którego wyznacznikiem wykonania miała być kara represyjna. Ustawa ta, mimo że była dość ogólna i lakoniczna (składała się z dwudziestu czterech części, z których siedem stanowiło przepisy przejściowe i końcowe), wprowadziła wszystkie elementy niezbędne do wdrożenia w Polsce socjalistycznej prokuratury w oparciu o koncepcję Lenina. Socjalistyczny model prokuratury obowiązywał w Polsce aż do czasu przemian społeczno-politycznych w 1989 r.</p> Adam Obara Copyright (c) 2021 Adam Obara https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 241 252 10.14746/cph.2021.2.12 Białoruś przed Łukaszenką. Uwagi historyka prawa o prawie karnym https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30730 <p>Artykuł recenzyjny w nawiązaniu do publikacji K. Laskowskiej, <em>Prawo karne Białorusi. Przeszłość i teraźniejszość,</em> Temida2, Białystok 2021, ss. 135 i <em>Przestępczość na Białorusi. Przeszłość i teraźniejszość,</em> Temida2, Białystok 2021, ss. 145.&nbsp;</p> Adam Lityński Copyright (c) 2021 Adam Lityński https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 253 269 10.14746/cph.2021.2.13 Między Goebbelsem a Stalinem. O propagandzie prawa w Polsce 1944–1947 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30731 <p>Artykuł recenzyjny w nawiązaniu do publikacji Jarosława Kuisza, <em>Propaganda bezprawia. O „popularyzowaniu prawa” w pierwszych latach Polski Ludowej</em>, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2020, ss. 433.</p> Adam Lityński Copyright (c) 2021 Adam Lityński https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 271 282 10.14746/cph.2021.2.14 Jerzy W. Ochmański, Teoria sytuacjonizmu w zastosowaniu. Prusy i Rzesza przed Trybunałem Państwa, Wydawnictwo Naukowe UAM, Seria Prawo nr 244, Poznań 2020, ss. 379. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30732 <p>Recenzja</p> Maria Zmierczak Copyright (c) 2021 Maria Zmierczak https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 283 286 Profesor Michał Pietrzak (1929–2021) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30733 <p>.</p> Grażyna Bałtruszajtys Copyright (c) 2021 Grażyna Bałtruszajtys https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 2021-12-21 2021-12-21 73 2 287 291