{\rtf1\ansi\ansicpg1250\uc1\deff1\deflang1045\deflangfe1045{\fonttbl{\f0\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times New Roman;}{\f1\froman\fcharset238\fprq2 Times New Roman;}{\f2\froman\fcharset161\fprq2 Times New Roman;}{\f3\froman
\fcharset162\fprq2 Times New Roman;}{\f4\froman\fcharset186\fprq2 Times New Roman;}{\f5\froman\fcharset204\fprq2 Times New Roman;}{\f6\froman\fcharset2\fprq2{\*\panose 05050102010706020507}Symbol;}{\f7\fnil\fcharset2\fprq2{
\*\panose 05000000000000000000}Wingdings;}{\f8\froman\fcharset2\fprq2{\*\panose 05020102010507070707}Wingdings 2;}{\f9\froman\fcharset2\fprq2{\*\panose 05040102010807070707}Wingdings 3;}}{\colortbl;\red0\green0\blue0;\red0\green0\blue255;\red0\green255
\blue255;\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0;\red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;
\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;}{\stylesheet{\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs24\cgrid \snext0 Normal;}{\*\cs1\additive Default Paragraph Font;}}{\*\listtable{\list\listtemplateid368078502
\listsimple1{\listlevel\levelnfc0\levelnfcn0\leveljc0\leveljcn0\levelfollow0\levelstartat7\levelspace288\levelindent0{\leveltext\'03[\'00];}{\levelnumbers\'02;}\fs18\cgrid \fi0\li0\jclisttab\tx288}\listid72563401}{\list\listtemplateid1278670705
\listsimple1{\listlevel\levelnfc0\levelnfcn0\leveljc0\leveljcn0\levelfollow0\levelstartat11\levelspace432\levelindent0{\leveltext\'03[\'00];}{\levelnumbers\'02;}\fs18\cgrid \fi0\li0\jclisttab\tx432}\listid36097437}{\list\listtemplateid880089956
\listsimple1{\listlevel\levelnfc0\levelnfcn0\leveljc0\leveljcn0\levelfollow0\levelstartat16\levelspace432\levelindent0{\leveltext\'03[\'00];}{\levelnumbers\'02;}\fs18\expnd-1\expndtw-7\cgrid \fi0\li0\jclisttab\tx432}\listid27417853}{\list
\listtemplateid1800661357\listsimple1{\listlevel\levelnfc0\levelnfcn0\leveljc0\leveljcn0\levelfollow0\levelstartat19\levelspace432\levelindent0{\leveltext\'03[\'00];}{\levelnumbers\'02;}\fs18\cgrid \fi0\li0\jclisttab\tx432}\listid42948066}{\list
\listtemplateid164880768\listsimple1{\listlevel\levelnfc0\levelnfcn0\leveljc0\leveljcn0\levelfollow0\levelstartat22\levelspace432\levelindent0{\leveltext\'03[\'00];}{\levelnumbers\'02;}\fs18\cgrid \fi0\li144\jclisttab\tx576}\listid42121535}}{
\*\listoverridetable{\listoverride\listid72563401\listoverridecount0\ls1}{\listoverride\listid36097437\listoverridecount0\ls2}{\listoverride\listid27417853\listoverridecount0\ls3}{\listoverride\listid27417853\listoverridecount1{\lfolevel
\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\levelnfcn0\leveljc0\leveljcn0\levelfollow0\levelstartat0\levelspace432\levelindent0{\leveltext\'03[\'00];}{\levelnumbers\'02;}\fs18\cgrid \fi-144\li144\jclisttab\tx432}}\ls4}{\listoverride\listid42948066
\listoverridecount0\ls5}{\listoverride\listid42121535\listoverridecount0\ls6}}
{\info{\version1}{\creatim\yr2015\mo10\dy9\hr0\min44}}\paperw9638\paperh13776\margl960\margr729\margt2435\margb793\deftab720\widowctrl\ftnbj\aenddoc\formshade\viewkind1\viewscale100\pgbrdrhead\pgbrdrfoot\fet0\useltbaln\jexpand\noxlattoyen\expshrtn
\noultrlspc\dntblnsbdb\nospaceforul\horzdoc\ftnlytwnine\nolnhtadjtbl\useltbaln\alntblind\lytcalctblwd\lyttblrtgr\lnbrkrule\nobrkwrptbl\snaptogridincell\ApplyBrkRules\allowfieldendsel\asianbrkrule\newtblstyruls\nogrowautofit\sectd\stextflow0\margrsxn669
\margbsxn763\linex0\sectdefaultcl{\shp{\*\shpinst\shpbxpage\shpbxignore\shpbypage\shpbyignore\shpleft960\shptop997\shpright6778\shpbottom1256\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0\shpfblwtxt1\shpz1\shplid1027{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{
\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{\sn posrelh}{\sv 1}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 1}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{
\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 16777215}}{\sp{
\sn fillOpacity}{\sv 0}}{\sp{\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{\sn lTxid}{\sv 321543377}}{\shptxt \pard\plain\pard\plain \qr\sl-255\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs20\expnd3\expndtw16\cgrid {PIOTR POMOSTOWSKI
\par }}}}{\shp{\*\shpinst\shpbxpage\shpbxignore\shpbypage\shpbyignore\shpleft960\shptop1576\shpright6437\shpbottom2435\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0\shpfblwtxt1\shpz2\shplid1028{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{
\sn posrelh}{\sv 1}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 1}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}
{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 16777215}}{\sp{\sn fillOpacity}{\sv 0}}{\sp{
\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{\sn lTxid}{\sv 3476581269}}{\shptxt \pard\plain\pard\plain \sb16\sl-410\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs37\expnd-1\expndtw-8\i\charscalex90\cgrid {\'84Czeski b}{\f1\cgrid \'b3
\'b9d\'94 i polski \'84Kret\'94.
\par }\sb7\sa14\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw0\cgrid {O r\'f3}{\f1\cgrid \'bfnych filmowych obliczach lustracji
\par }}}}{\shp{\*\shpinst\shpbxpage\shpbxignore\shpbypage\shpbyignore\shpleft7085\shptop1018\shpright8731\shpbottom2150\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0\shpfblwtxt1\shpz3\shplid1029{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{
\sn posrelh}{\sv 1}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 1}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}
{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 13421772}}{\sp{\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{
\sn lTxid}{\sv 2703390917}}{\shptxt \pard\plain\pard\plain \li144\sb89\sl-240\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs20\b\cf1\cgrid {Images
\par }\ri288\sb0\sa108\sl-230\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd-2\expndtw-14\b0\cgrid {vol. XI/no.20 Pozna}{\f1\cgrid \'f1 2012 }{\f1\fs18\cgrid ISSN }{\f1\cgrid 1731-450X
\par }}}}\pard\plain \qj\fi648\ri2088\sb376\sl-248\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\cgrid {\'84Aby zrozumie}{\f1\cgrid \'e6, nale\'bfy por\'f3wna\'e6\'94 \'96 pisa\'b3, parafrazuj\'b9c Her\-manna Brocha, w s
woim zbiorze esej\'f3w }{\f1\i\cgrid Zas\'b3ona }{\f1\cgrid Milan Kundera[}{\f1\b\super\cgrid 1}{\f1\cgrid ]. I cho\'e6 zdanie w przywo\'b3anym tek\'9ccie nie odnosi si\'ea do problemu, jaki w tym artykule pragn\'ea poruszy\'e6, warto przytoczy\'e6 je z d
w\'f3ch po\-wod\'f3w. Po pierwsze (wyj\'eate z kontekstu), bardzo dobrze oddaje ono istot\'ea metody, jak\'b9 w moim przekonaniu nale\'bfa\'b3oby si\'ea pos\'b3u\'bfy\'e6, ana\-lizuj\'b9c problem przedstawiania lustracji we wsp\'f3\'b3czesnym kinie pol\-s
kim i czeskim. Po drugie, ju\'bf na samym pocz\'b9tku wprowadzone zostaje zar\'f3wno nazwisko, jak i tytu\'b3 dzie\'b3a, kt\'f3re odegra wa\'bfn\'b9 rol\'ea w dalszej cz\'ea\'9cci wywodu.
\par }\sb3\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-3\cgrid {Tematyka rozliczeniowa to problem, kt\'f3ry w kinematografiach kraj\'f3w by}{\f1\cgrid \'b3ego soc-bloku powraca niczym bumerang. Liczba \'96 w sa\-mym tylko kinie polskim ostatnich lat \'96 film
\'f3w, kt\'f3rych g\'b3\'f3wny bo\-hater to \'84tajny wsp\'f3\'b3pracownik\'94, jest spora. W swoich rozwa\'bfaniach chcia\'b3bym skupi\'e6 si\'ea jednak na osadzeniu problemu w nieco innym \'96 lepiej w moim mniemaniu oddaj\'b9cym istot\'ea rzeczy \'96 k
ontek\'9ccie. Nie b\'ead\'ea zestawia\'b3 ze sob\'b9 }{\f1\i\cgrid Rysy }{\f1\cgrid Micha\'b3a Rosy, }{\f1\i\cgrid R\'f3\'bfyczki }{\f1\cgrid Jana-Kidawy B\'b3o\'f1skiego, }{\f1\i\cgrid Zwerbowanej mi\'b3o\'9cci }{\f1\cgrid Tadeusza Kr\'f3la i }{\f1\i
\cgrid Korowodu }{\f1\cgrid Jerzego Stuhra. Chodzi o inny rodzaj por\'f3wnania. Nie dowiemy si\'ea niczego o sobie, trzymaj\'b9c si\'ea kurczowo swojego podw\'f3rka. Dopiero zetkni\'ea\-cie si\'ea z rzeczywisto\'9cci\'b9 bardzo podobn\'b9 do naszej, ale j
ednak cudz\'b9, mo\'bfe pom\'f3c nam w poznaniu nas samych. A poniewa\'bf to dystans jest tym, co warunkuje trze\'9fwe spojrzenie, zwr\'f3\'e6my si\'ea w stron\'ea tw\'f3rc\'f3w, kt\'f3rzy \'f3w dystans \'96 ka\'bfdy na sw\'f3j spos\'f3b \'96 posiedli.
\par }\sb0\nowidctlpar\adjustright {W przypadku }{\i\cgrid Czeskiego b}{\f1\i\cgrid \'b3\'eadu }{\f1\cgrid Jana H\'f8ebejka \'f3w dystans wyni\-ka z uwarunkowa\'f1 }{\f1\i\cgrid sensu stricto }{\f1\cgrid historyczno-kulturowych. Patriotyzm Czech\'f3w jest
 czym\'9c diametralnie r\'f3\'bfnym od patriotyzmu Polak\'f3w.
\par }\fi0\li648\sb104\sl-221\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw0\cgrid {Czesi kochali ojczyzn}{\f1\cgrid \'ea nie dlatego, \'bfe by\'b3a chwalebna, lecz dlatego, \'bfe by\'b3a nieznana; nie dlatego, \'bfe by\'b3a wielka, lecz dlatego, 
\'bfe by\'b3a ma\'b3a i nieustan\-nie zagro\'bfona. Patriotyzm Czech\'f3w wyra\'bfa\'b3 si\'ea w ogromnym wsp\'f3\'b3czu\-ciu dla ich kraju[}{\f1\fs15\b\cgrid 2}{\f1\cgrid ].
\par }\li0\sb129\sa301\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-3\cgrid {\f1\cgrid \'8cwiadomo\'9c\'e6 ma\'b3o\'9cci wyklucza podj\'eacie walki. St\'b9d tak bierna wobec zagro\'bfenia z zewn\'b9trz postawa Czech\'f3w. Walka na \'9cmier
\'e6 i \'bfycie w obronie s\'b3abego kraju by\'b3aby absurdem, a st\'b9d ju\'bf tylko krok do obr\'f3cenia wszystkiego w \'9cmiech. Czy nie to prze\'9cwiadczenie przebija nieustannie przez tw\'f3rczo\'9c\'e6 Jaroslava Ha\'9aka, Bohumila Hrabala i Mi\_}{
\f1\fs24\expnd0\expndtw0\cgrid 
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\margrsxn669\margbsxn763\sbknone\cols2\colno1\colw3768\colsr413\colno2\colw3768\colsr0\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \qj\ri72\sb4\sl-219\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright 
\fs18\cgrid {[}{\fs17\b\cgrid 1}{] M. Kundera, }{\i\cgrid Zas}{\f1\i\cgrid \'b3ona}{\f1\cgrid , prze\'b3. M. Bie\'f1czyk, War\-szawa 2006, s. 83.
\par }{\fs16\column}\pard \qj\sb4\sl-219\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright {[}{\fs17\b\cgrid 2}{] M. Kundera, }{\i\cgrid Niewiedza}{, prze}{\f1\cgrid \'b3. M. Bie\'f1czyk, War\-szawa 2003, s. 81.
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn644\margrsxn954\margtsxn600\margbsxn747\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \li1656\sb54\sl-220\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs23\expnd0\expndtw-3\b\cgrid {84 }{
\fs18\b0\cgrid PIOTR POMOSTOWSKI
\par }\qj\li2160\sb132\sl-247\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw0\b0\cgrid {lana Kundery? Dystans Jana H}{\f1\cgrid \'f8ebejka mogliby\'9cmy nazwa\'e6 \'84dys\-tansem wewn\'eatrznym\'94, bo wynikaj\'b9cym ze specyfiki samej kultury, kt
\'f3rej jest przedstawicielem.
\par }\fi576\sb0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-3\cgrid {Zupe}{\f1\cgrid \'b3nie inny rodzaj dystansu wydaje si\'ea prezentowa\'e6 Rafael Lewandowski. Dla urodzonego w Reims syna polskiego emigranta i Francuzki sprawy polskie, zw\'b3aszcza te zwi
\'b9zane z ruchem solidar\-no\'9cciowym, by\'b3y \'96 jak sam m\'f3wi \'96 \'84mitem patriotyzmu i romantycz\-nego zaanga\'bfowania, kt\'f3ry wcze\'9cniej zna\'b3 tylko z ksi\'b9\'bfek\'94[}{\f1\b\super\cgrid 3}{\f1\cgrid ]. Owa fascynacja po\'b3\'b9czona
 z \'96 wynikaj\'b9cym z zaanga\'bfowania ojca re\'bfysera w \'84Solidarno\'9c\'e6\'94 we Francji \'96 bardziej bezpo\'9crednim zwi\'b9zkiem ze sprawami polskimi otworzy\'b3a m\'b3odemu re\'bfyserowi drog\'ea do opowie\-dzenia historii w spos\'f3b, w jaki
 nikt jeszcze w naszym kinie nie m\'f3wi\'b3. Rafael Lewandowski przypomina nieco Sama Mendesa, kt\'f3ry uro\-dzony i wychowany w Wielkiej Brytanii, a potem osiad\'b3y w USA, od lat \'96 z powodzeniem dodajmy \'96 portretuje w swojej filmowej tw\'f3r\-czo
\'9cci Amerykan\'f3w. Dystans tak Sama Mendesa, jak i Rafaela Le\-wandowskiego nazwa\'e6 mogliby\'9cmy \'84dystansem zewn\'eatrznym\'94.
\par }\sb3\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-2\cgrid {Ciekawym punktem odniesienia dla omawianego filmowego problemu wydaje si}{\f1\cgrid \'ea by\'e6 ksi\'b9\'bfka }{\f1\i\cgrid Wydanie poprawione }{\f1\cgrid P\'e9tera Ester\-h\'e1zy
\'92ego, w\'eagierskiego pisarza, kt\'f3ry po \'9cmierci swego ojca odkrywa nagle, \'bfe ten by\'b3 agentem bezpieki. W tym wypadku nie mo\'bfe by\'e6 mowy o dystansie, warto jednak przyjrze\'e6 si\'ea bli\'bfej tej pozycji, nie tylko ze wzgl\'eadu na 
\'b3\'b9cz\'b9cy j\'b9 z omawianymi filmami temat, ale r\'f3w\-nie\'bf jej form\'ea. Syn po odnalezieniu czterech teczek ojca, zawieraj\'b9\-cych meldunki agenta, poznaje histori\'ea swojej rodziny \'96 ma\'b3o tego, \'bfe \'84na nowo\'94, to jeszcze w po
dw\'f3jnym wymiarze. }{\f1\i\cgrid Harmonia c}{\i\cgrid \'e6lestis}{, ostatnie dzie}{\f1\cgrid \'b3o P\'e9tera Esterh\'e1zy\'92ego, to bowiem opowie\'9c\'e6 o rodzinie, kt\'f3rej g\'b3\'f3wnym bohaterem, a zarazem postaci\'b9 \'84bez skazy\'94 autor uczyn
i\'b3 \'96 nikogo innego jak \'96 w\'b3a\'9cnie... swego ojca. }{\f1\i\cgrid Wydanie popra\-wione }{\f1\cgrid to pr\'f3ba zmierzenia si\'ea z \'84drug\'b9 twarz\'b9\'94 bohatera, o kt\'f3rej ist\-nieniu w chwili publikacji powie\'9cci autor nie mia\'b3 po
j\'eacia. Syn skru\-pulatnie przepisuje meldunki ojca, dodaj\'b9c do nich swoje komentarze, kt\'f3re \'96 jak wynika z lektury \'96 nie zawieraj\'b9 w sobie cienia fa\'b3szu, kolo\-ryzowania i kalkulacji.
\par }\fi0\li2736\sb83\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw0\cgrid {Nie chc}{\f1\cgrid \'ea (chcia\'b3em) tego specjalnie redagowa\'e6, cho\'e6 wiem, \'bfe i to musi otrzyma\'e6 jak\'b9\'9c form\'ea. Obserwowa\'b3em siebie niczym zw
ierz\'ea, jak si\'ea b\'ead\'ea zachowywa\'e6 w tej sytuacji, co zrobi\'ea w danej chwili i co dana chwila zrobi ze mn\'b9[}{\f1\fs16\b\cgrid 4}{\f1\cgrid ].
\par }\li2160\sb117\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\cgrid {Przyjrzyjmy si}{\f1\cgrid \'ea zatem obu fikcyjnym, ale celnie nawi\'b9zuj\'b9cym do rze\-czywisto\'9cci filmom, w odniesieniu do dramatycznej historii, kt\'f3ra wydarzy\'b3a si\'ea n
aprawd\'ea.
\par }\fi576\sb0\sa175\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-4\cgrid {Akcja zar\'f3wno }{\i\cgrid Kreta}{, jak i }{\i\cgrid Czeskiego b}{\f1\i\cgrid \'b3\'eadu }{\f1\cgrid dzieje si\'ea wsp\'f3\'b3cze\-\'9cnie i \'96 mimo i\'bf fabu\'b3y obu film\'f3w s
i\'eagaj\'b9 oddalonej o oko\'b3o 30 lat przesz\'b3o\'9cci \'96 w \'bfadnym z nich nie ma retrospekcji. Nie ma, bo sama
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn644\margrsxn1121\margtsxn600\margbsxn747\sbknone\cols2\colno1\colw3780\colsr253\colno2\colw3780\colsr0\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \qj\sb5\sl-217\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap
\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {[}{\fs17\b\cgrid 3}{] R. Lewandowski, }{\i\cgrid Za p\'f3}{\f1\i\cgrid \'9fno, by si\'ea przyzna\'e6}{\f1\cgrid , rozm. P. \'8cmia\'b3owski, \'84Kino\'94 2011, nr 9, s. 32.
\par }{\fs16\column}\pard \qj\sb5\sl-217\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright {[}{\fs17\b\cgrid 4}{] P. Esterh\'e1zy, }{\i\cgrid Wydanie poprawione}{, prze}{\f1\cgrid \'b3. T. Wo\-rowska, Warszawa 2008, s. 13.
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn4522\margrsxn2176\margtsxn620\margbsxn1174\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \sb38\sa130\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx2592\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {\'84CZESKI B}{\f1
\cgrid \'b3\'b9D\'94 I POLSKI \'84KRET\'94\tab }{\f1\fs21\b\cgrid 85
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn1032\margrsxn2766\margtsxn620\margbsxn1174\sbknone\linex0\sectdefaultcl{\shp{\*\shpinst\shpbxcolumn\shpbxignore\shpbypara\shpbyignore\shpleft0\shptop11198\shpright7944\shpbottom11648\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0
\shpfblwtxt1\shpz4\shplid1030{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{\sn posrelh}{\sv 2}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 2}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{
\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{
\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 16777215}}{\sp{\sn fillOpacity}{\sv 0}}{\sp{\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{\sn lTxid}{\sv 1240534929}}{\shptxt \pard\plain\pard\plain \sb7\sl-217\slmult0\nowidctlpar\tx4104\aspalpha
\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {[}{\fs17\b\cgrid 5}{] Ibidem, s. 80.\tab [}{\fs17\b\cgrid 6}{] J. H}{\f1\cgrid \'f8ebejk, }{\f1\i\cgrid Nie wierz\'ea w happy-end}{\f1\cgrid , rozm. P.T. Fe\_}{\f1\fs24\cgrid 
\par }\pard \qr\sl-213\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \expnd0\expndtw-4\cgrid {lis, \'84Gazeta Wyborcza. Du}{\f1\cgrid \'bfy Format\'94 2010, nr 34, s. 24.
\par }}}}\pard\plain \qj\sl-247\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-3\cgrid {pami}{\f1\cgrid \'ea\'e6 wydaje si\'ea by\'e6 wa\'bfniejsza od wydarze\'f1, a wyra\'bfaj\'b9c si\'ea bar\-dziej precyz
yjnie: jej rola w interpretacji przesz\'b3o\'9cci, kt\'f3ra z kolei nie pozostaje bez wp\'b3ywu na tera\'9fniejszo\'9c\'e6. Pojawia si\'ea zatem trzeci rodzaj dystansu, kt\'f3rego problem wydaje si\'ea by\'e6 istotny w kontek\'9ccie obu film\'f3w \'96 to 
w\'b3a\'9cnie dystans czasowy. Czy jednak w obu opowie\-dzianych historiach czas leczy rany? A je\'9cli tak, to czyje?
\par }{\shp{\*\shpinst\shpbxcolumn\shpbxignore\shpbypara\shpbyignore\shpleft6082\shptop260\shpright6710\shpbottom499\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0\shpfblwtxt1\shpz5\shplid1031{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{
\sn posrelh}{\sv 2}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 2}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}
{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 16777215}}{\sp{\sn fillOpacity}{\sv 0}}{\sp{
\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{\sn lTxid}{\sv 3348640636}}{\shptxt \pard\plain\pard\plain \sl-225\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs20\expnd-2\expndtw-14\b\cgrid {Pami}{\f1\cgrid \'ea\'e6
\par }}}}\pard\plain \qj\fi504\sb246\sl-248\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\cgrid {\'84Dobrze jest wraca}{\f1\cgrid \'e6 do tego tematu, bo mamy godn\'b9 podziwu zdolno\'9c\'e6 do utraty pami\'eaci\'94 \'96
 m\'f3wi w jednej z pierwszych scen filmu Pavel, g\'b3\'f3wny bohater }{\f1\i\cgrid Czeskiego b\'b3\'eadu. }{\f1\cgrid W jednej z ostatnich powie: \'84Kiedy pami\'ea\'e6 zanika, przestajemy istnie\'e6\'94. Peter Esterh\'e1zy doda: \'84Ja pracuj\'ea przeci
w zapomnieniu\'94[}{\f1\b\super\cgrid 5}{\f1\cgrid ].
\par }\sb2\nowidctlpar\adjustright {Nie przypadkowo najwa}{\f1\cgrid \'bfniejsz\'b9 postaci\'b9 filmu Jana H\'f8ebejka jest lekarz-psychiatra zawodowo badaj\'b9cy pami\'ea\'e6. To w\'b3a\'9cnie ona \'96 zar\'f3wno indywidualna, jak i zbiorowa \'96 jest ty
m, co buduje nasz\'b9 to\'bfsamo\'9c\'e6. Sprawa, wydawa\'e6 by si\'ea mog\'b3o, do\'9c\'e6 oczywista, ale czy prosta? Wydarzenia, kt\'f3rych jeste\'9cmy \'9cwiadkami, zmieniaj\'b9 si\'ea z up\'b3ywem czasu, bo my si\'ea zmieniamy. To najbardziej podst
\'eapne dzia\'b3anie pami\'eaci. Pami\'ea\'e6 jest dynamiczna. H\'f8ebejk na pocz\'b9tku wywiadu udzielonego \'84Gazecie Wyborczej\'94 bardzo dobrze zarysowa\'b3 \'f3w problem:
\par }\fi0\li504\sb107\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\cgrid {Czyta}{\f1\cgrid \'b3em rozmow\'ea z czeskim historykiem, kt\'f3ry napisa\'b3 ksi\'b9\'bfk\'ea o aksamitnej rewolucji: rozmawia\'b3 po latach z bohaterami tamtego czasu \'96 szlach
etnymi, pozytywnymi postaciami, kt\'f3re niczego nie musia\'b3y ukry\-wa\'e6. Ale okaza\'b3o si\'ea, \'bfe czasem ich wspomnienia zaskakuj\'b9co r\'f3\'bfni\'b9 si\'ea od tego, co zapisano w dokumentach, i od tego, co m\'f3wi\'b9 ich koledzy. Nie mo\'bfna
 im zarzuci\'e6 k\'b3amstwa, co najwy\'bfej z\'b3\'b9 pami\'ea\'e6. A mo\'bfe po prostu nie ma jednej prawdy?[6]
\par }\li0\sb130\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-4\cgrid {Ka}{\f1\cgrid \'bfda z postaci film\'f3w H\'f8ebejka i Lewandowskiego ma swoj\'b9 prawd\'ea. I nawet gdyby \'96 tak jak wspomniani bohaterowie aksamitnej rewolucji \'96 
nie musia\'b3y one niczego udawa\'e6, wersje zdarze\'f1 poszczeg\'f3lnych os\'f3b z pewno\'9cci\'b9 by si\'ea r\'f3\'bfni\'b3y. Ale sytuacja komplikuje si\'ea jeszcze bardziej, kiedy bohaterowie z pe\'b3n\'b9 \'9cwiadomo\'9cci\'b9 zaczynaj\'b9 oper\-owa
\'e6 p\'f3\'b3prawdami. Czy jednak tak\'b9 postaw\'ea z g\'f3ry powinni\'9cmy trak\-towa\'e6 jako nieetyczn\'b9? A mo\'bfe liczy si\'ea taka pami\'ea\'e6, jakiej oczekuje od nas spo\'b3ecze\'f1stwo? I kolejne wa\'bfne pytanie: czy kogokolwiek interesuj
\'b9 prawdziwe przyczyny zachowa\'f1, kt\'f3re przez opini\'ea pub\-liczn\'b9 traktowane s\'b9 jako naganne?
\par }{\shp{\*\shpinst\shpbxcolumn\shpbxignore\shpbypara\shpbyignore\shpleft6082\shptop260\shpright6950\shpbottom489\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0\shpfblwtxt1\shpz6\shplid1032{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{
\sn posrelh}{\sv 2}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 2}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}
{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 16777215}}{\sp{\sn fillOpacity}{\sv 0}}{\sp{
\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{\sn lTxid}{\sv 835643352}}{\shptxt \pard\plain\pard\plain \sl-226\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs20\expnd-2\expndtw-13\b\cgrid {\'84Bohater\'94
\par }}}}\pard\plain \qj\fi504\sb248\sl-248\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\expnd-1\expndtw-5\cgrid {Kluczow}{\f1\cgrid \'b9 kwesti\'b9 w kontek\'9ccie wsp\'f3lnych \'84donosicielskich\'94 problem\'f3w Pola
k\'f3w i Czech\'f3w, obecn\'b9 w obu filmach, wydaje si\'ea by\'e6 postawa pary protagonist\'f3w wobec ich niechlubnej przesz\'b3o\'9cci, kt\'f3ra nie daje o sobie zapomnie\'e6. W }{\f1\i\cgrid Krecie }{\f1\cgrid pierwszym punktem zwrotnym jest pojawienie
 si\'ea w lokalnej prasie artyku\'b3u oskar\'bfaj\'b9cego bohatera
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn2299\margrsxn959\margtsxn640\margbsxn700\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \sl-213\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs22\expnd4\expndtw22\b\cgrid {86 }{\fs13\b0
\cgrid PIOTR POMOSTOWSKI
\par }\qj\li504\sb155\sl-247\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-2\b0\cgrid {filmu, Zygmunta Kowala, o to, }{\f1\cgrid \'bfe jako przyw\'f3dca strajku g\'f3rnik\'f3w by\'b3 on jednocze\'9cnie informatorem tajnych s\'b3u\'bfb. W obrazie Ja
na H\'f8e\-bejka zakompleksiony zi\'ea\'e6 g\'b3\'f3wnego bohatera Pavla \'96 Ludek, przygo\-towuj\'b9c o nim reporta\'bf, przypadkiem trafia na dokumenty, kt\'f3rych ujawnienie postawi\'b3oby jego te\'9ccia w sytuacji podobnej do tej, w jakiej znalaz\'b3
 si\'ea Zygmunt. Nadarza si\'ea znakomita okazja, aby zem\'9cci\'e6 si\'ea na cz\'b3owieku, kt\'f3ry, zdaniem Ludka, zawsze traktowa\'b3 go jak kogo\'9c gor\-szego (Ludek jest synem by\'b3ego komunisty). Losy Zygmunta i Pavla, do pewnego momentu, wydaj
\'b9 si\'ea uk\'b3ada\'e6 niemal\'bfe analogicznie. Jak si\'ea jednak okazuje, r\'f3\'bfnice historyczne i kulturowe mi\'eadzy nami a Czechami s\'b9 wi\'eaksze, ni\'bf by si\'ea mog\'b3o wydawa\'e6 na pierwszy rzut oka, co z kolei wymusza na protagonistac
h przyj\'eacie dw\'f3ch zgo\'b3a odmiennych postaw.
\par }\fi576\sb0\nowidctlpar\adjustright {Zygmunt na informacj}{\f1\cgrid \'ea zamieszczon\'b9 w brukowcu reaguje skrajnie emocjonalnie, gniecie gazet\'ea, kt\'f3rej ok\'b3adka przedstawia jego zdj\'eacie z widniej\'b9cym u do\'b3u napisem \'84zdrajca\'94
, po czym wykrzykuje do syna: \'84Nigdy nie wsp\'f3\'b3pracowa\'b3em z esbecj\'b9, nigdy!\'94. W najtrud\-niejszej rozmowie, jak\'b9 przysz\'b3o mu z nim odby\'e6, Zygmunt nie m\'f3wi ca\'b3ej prawdy o swojej przesz\'b3o\'9cci, bezustannie wa\'bf\'b9c s
\'b3owa. Pavel na pytanie, czy wsp\'f3\'b3pracowa\'b3 z komunistami, odpowiada spokojnie, \'bfe nikogo nie skrzywdzi\'b3. W ko\'f1cu jednak publicznie o\'9cwiadcza, \'bfe donosi\'b3, Zygmunt nie. Gdzie tkwi przyczyna dw\'f3ch tak skrajnie odmiennych zacho
wa\'f1?
\par }\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-4\cgrid {Dlaczego Zygmunt nie przyznaje si}{\f1\cgrid \'ea do winy? Czy dlatego, \'bfe jest \'bfyw\'b9 legend\'b9 i ikon\'b9 \'84Solidarno\'9cci\'94, a \'96 jak dobrze wiemy \'96 spo\-\'b3ecze
\'f1stwo potrzebuje mitu? Czy dlatego, \'bfe \'96 podobnie jak g\'b3\'f3wny bohater }{\f1\i\cgrid Czeskiego b\'b3\'eadu }{\f1\cgrid \'96 to nie on zadecydowa\'b3 o swoim post\'eapowa\-niu, ale kto\'9c zadecydowa\'b3 za niego? \'84M\'f3wi\'b3em sobie, \'bf
e jedna rzecz to i\'9c\'e6 z kurw\'b9 na kaw\'ea, a co innego i\'9c\'e6 z ni\'b9 do pokoju. B\'b3\'b9d. Nie macie szansy rozpozna\'e6 tej granicy, ju\'bf dawno jeste\'9ccie w tym pokoju. To nie wy wybieracie\'94 \'96 m\'f3wi Pavel. Zygmunt decyduje si\'ea
 na wsp\'f3\'b3prac\'ea z SB, bo musi uratowa\'e6 \'bfycie \'bfony i swego nienarodzonego jeszcze dziecka. To dzi\'eaki podpisaniu zobowi\'b9zania o wsp\'f3\'b3pracy umieraj\'b9ca ma\'b3\'bfonka g\'b3\'f3wnego bohatera zostaje natychmiast przewieziona do 
renomowanej kliniki. Pavel, nie do ko\'f1ca \'9cwiadomy tego, \'bfe jest ofiar\'b9 manipulacji, donosi na przyjaciela. Kto\'9c znalaz\'b3 jego s\'b3aby punkt. Podobnie jak Zygmunt g\'b3\'f3wny bohater }{\f1\i\cgrid Czeskiego b\'b3\'eadu }{\f1\cgrid r\'f3w
nie\'bf kie\-ruje si\'ea mi\'b3o\'9cci\'b9 do ukochanej kobiety. Parafrazuj\'b9c s\'b3owa Pavla, mogliby\'9cmy powiedzie\'e6, \'bfe obaj zrobili \'9cwi\'f1stwo, bo \'96 paradoksalnie \'96 byli porz\'b9dnymi lud\'9fmi, a \'84[...] takich si\'ea wykorzystuj
e najlepiej. Na takich si\'ea cudownie paso\'bfytuje\'94.
\par }\expnd0\expndtw-2\cgrid {W tym miejscu dochodzimy do podstawowej r\'f3}{\f1\cgrid \'bfnicy pomi\'ea\-dzy motywacjami dzia\'b3a\'f1 bohater\'f3w obu film\'f3w oraz bohatera obu ksi\'b9\'bfek Esterh\'e1zy\'92ego \'96 nie wiemy, dlaczego ojciec autora
 }{\f1\i\cgrid Harmonii c}{\i\cgrid \'e6lestis }{donosi. Syn mo}{\f1\cgrid \'bfe si\'ea co najwy\'bfej tego domy\'9cla\'e6, co zreszt\'b9 czyni do\'9c\'e6 cz\'easto: \'84bagatelka, drobiazg, zmusili go, zgodzi\'b3 si\'ea, nigdy nikomu nie zaszkodzi\'b3, r
ozszyfrowa\'b3 ich gr\'ea i patrzy\'b3 na nich z g\'f3ry,
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn1042\margrsxn1196\margtsxn600\margbsxn680\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \li3456\sb58\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx6048\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {\'84CZESKI B}{\f1
\cgrid \'b3\'b9D\'94 I POLSKI \'84KRET\'94\tab }{\f1\fs22\b\cgrid 87
\par }\pard \qj\ri1512\sb126\sl-248\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-4\cgrid {niech ten rzuci w niego pierwszy kamieniem, kto itp.\'94[}{\b\super\cgrid 7}{], albo w in\-nym miejscu: \'84Chcia}
{\f1\cgrid \'b3bym wierzy\'e6, \'bfe zbili go na papk\'ea i dlatego im ulega. Ale to wcale nie jest pewne\'94[}{\f1\b\super\cgrid 8}{\f1\cgrid ]. Nasuwa si\'ea pytanie, czy syn nie przekracza jakiej\'9c granicy, oceniaj\'b9c postaw\'ea ojca bez znajomo
\'9cci jej przyczyny?
\par }\fi504\sb3\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw0\cgrid {Odpowied}{\f1\cgrid \'9f Zygmunta na pytanie, kt\'f3re zosta\'b3o postawione Pavlowi: \'84Dlaczego cz\'b3owiek taki jak pan robi co\'9c takiego?\'94, by\'b3aby zapewne taka jak Pavla: \'84Ze
 s\'b3abo\'9cci\'94. W \'bfadnym z film\'f3w nie poja\-wia si\'ea jednak pytanie, kt\'f3re zadaje w }{\f1\i\cgrid Wydaniu poprawionym }{\f1\cgrid P\'e9ter Esterh\'e1zy:
\par }\fi0\li504\sb107\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw-2\cgrid {[...] szanta}{\f1\cgrid \'bfowali go, przestraszyli, przerazi\'b3 si\'ea, pope\'b3ni\'b3 b\'b3\'b9d i by\'b3 za s\'b3aby, \'bfeby si\'ea wywik\'b3a\'e6. I grz\'b9z
\'b3 w tym, coraz g\'b3\'eabiej, pogodzi\'b3 si\'ea, zobo\-j\'eatnia\'b3? Ale wobec tego sk\'b9d ta, powiedzia\'b3bym, niemal nadludzka si\'b3a, dzi\'eaki kt\'f3rej zachowa\'b3 pozory? Wychowa\'b3 nas, pod wieloma wzgl\'eadami nawet \'9cwieci\'b3 przyk
\'b3adem? Kr\'eagos\'b3up cz\'b3owieka bez kr\'eagos\'b3upa[9].
\par }\li0\sb129\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-3\cgrid {Pytanie to, z powodzeniem, mogliby}{\f1\cgrid \'9cmy zada\'e6 bohaterom obu fil\-m\'f3w. Kolejne \'96 niezwykle wa\'bfne \'96 jakie si\'ea nasuwa, brzmi: dlaczego Pavel 
ma odwag\'ea publicznie przyzna\'e6 si\'ea do w\'b3asnej kl\'easki, a Zygmunt nie? A mo\'bfe wcale nie chodzi o odwag\'ea?
\par }\li504\ri0\sb255\sl-244\slmult0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw3\i\cgrid {Czeski b}{\f1\cgrid \'b3\'b9d }{\f1\i0\cgrid otwiera scena, w kt\'f3rej obserwujemy fragmenty }{\f1\b\i0\cgrid Spo\'b3ecze\'f1stwo
\par }\li0\ri1512\sb0\sl-247\slmult0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-3\i0\cgrid {wywiadu z Pavlem. Materia}{\f1\cgrid \'b3 ma zosta\'e6 wykorzystany w filmie doku\-mentalnym o \'bfyciu g\'b3\'f3wnego bohatera. W zwi\'b9zku z zamieszaniem wywo\'b3a
nym otwarciem w Czechach archiw\'f3w, a tym samym ujawnie\-niem teczek tajnych agent\'f3w, pada pytanie: \'84Byli\'9cmy bardziej stuk\-ni\'eaci przed listopadem 1989 czy dopiero teraz?\'94 Dystans do polityki, historii i samych siebie, jaki unosi si\'ea n
ad tym zdaniem, sk\'b3ania do refleksji nad kondycj\'b9 Polak\'f3w. Czy jakikolwiek wywiad z bohaterem \'84tamtych czas\'f3w\'94 m\'f3g\'b3by w Polsce rozpocz\'b9\'e6 si\'ea od takiego pytania i dlaczego nie? Odpowiedzi na to do\'9c\'e6 przewrotnie postaw
ione pyta\-nie mogliby\'9cmy poszuka\'e6 w zbiorze esej\'f3w Milana Kundery:
\par }\li504\sb111\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw0\cgrid {Wyja}{\f1\cgrid \'9cnia\'b3em, \'bfe o ile istnieje }{\f1\i\cgrid lingwistyczna }{\f1\cgrid jedno\'9c\'e6 s\'b3owia\'f1skich naro\-d\'f3w, o tyle nie ma \'bfadnej s\'b3
owia\'f1skiej }{\f1\i\cgrid kultury}{\f1\cgrid , \'bfadnego s\'b3owia\'f1skiego }{\f1\i\cgrid \'9cwiata}{\f1\cgrid : historia Czech\'f3w, podobnie jak historia Polak\'f3w, S\'b3owak\'f3w, Chorwat\'f3w czy S\'b3owe\'f1c\'f3w (i oczywi\'9ccie W\'eagr\'f3w, 
kt\'f3rzy S\'b3owianami nie s\'b9 w og\'f3le), jest czysto okcydentalna. Gotyk, Renesans, Barok, \'9ccis\'b3y kon\-takt ze \'9cwiatem germa\'f1skim; walka katolicyzmu z reformacj\'b9. Nic wsp\'f3l\-nego z Rosj\'b9, kt\'f3ra niczym inny \'9cwiat, le\'bfa
\'b3a daleko st\'b9d. Jedynie Polacy \'bfyli w jej bezpo\'9crednim s\'b9siedztwie, przypominaj\'b9cym jednak walk\'ea na \'9cmier\'e6 i \'bfycie[}{\f1\fs15\b\cgrid 10}{\f1\cgrid ].
\par }\li0\sb133\sa89\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd-1\expndtw-5\cgrid {Czy przyczyn naszego braku dystansu do wydarze}{\f1\cgrid \'f1 sprzed 30 lat nale\-\'bfa\'b3oby zatem szuka\'e6 jeszcze dalej? Czesi przed rokiem 1968 nie krwa\-wi
li tak jak my, oni woleli si\'ea wycofa\'e6 i pogodzi\'e6 z faktem, \'bfe wr\'f3g jest silniejszy. W kraju, w kt\'f3rym romantyczny mit nie przestaje istnie\'e6,
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn1061\margrsxn1597\margtsxn600\margbsxn680\sbknone\linex0\sectdefaultcl{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [7]\tab}\pard \sb104\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx4032\jclisttab\tx288{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18
\pnulnone\pndec\pnstart7\pnindent0\pnhang\pnsp288{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls1\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {P. Esterh\'e1zy, op. cit}{\i\cgrid .}{, s. 36.\tab [}{\fs17\b\cgrid 9}{] Ibidem, s. 295.
\par }\sb0\nowidctlpar\adjustright {Ibidem, s. 47.\tab [}{\fs17\b\cgrid 10}{] M. Kundera, }{\i\cgrid Zas}{\f1\i\cgrid \'b3ona}{\f1\cgrid , op. cit., s. 46.
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn2309\margrsxn969\margtsxn600\margbsxn680\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \sb33\sl-220\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs22\expnd0\expndtw-3\b\cgrid {88 }{\fs18\b0
\cgrid PIOTR POMOSTOWSKI
\par }\qj\li504\sb152\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-2\b0\cgrid {nie ma jednak miejsca na dystans, ani tym bardziej komizm, bo liczy si}{\f1\cgrid \'ea bohaterstwo, kt\'f3re \'96 nierozerwalnie zwi\'b9zane ze sfer\'b9 }{\f1\i
\cgrid sacrum }{\f1\cgrid \'96 jest niejako jego przeciwie\'f1stwem. A jak pisze w innym miejscu Kunde\-ra: \'84Mi\'eadzy komizmem a }{\f1\i\cgrid sacrum }{\f1\cgrid nie mo\'bfe by\'e6 porozumienia i py\-ta\'e6 mo\'bfna wy\'b3\'b9cznie, gdzie }{\f1\i
\cgrid sacrum }{\f1\cgrid si\'ea zaczyna, a gdzie ko\'f1czy\'94[}{\f1\b\super\cgrid 11}{\f1\cgrid ]. W Polsce na \'bfarty zwi\'b9zane z walk\'b9 o wolno\'9c\'e6 nie ma miejsca. Bohaterowie s\'b9 u\'9cwi\'eaceni, a je\'9cli kt\'f3ry\'9c z nich oka\'bfe si
\'ea by\'b3ym wsp\'f3\'b3\-pracownikiem SB (niewa\'bfne, z jakich powod\'f3w), przebaczenie nie przychodzi tak \'b3atwo (\'84Za p\'f3\'9fno, by si\'ea przyzna\'e6\'94). Wypowiedzi kole\-g\'f3w Zygmunta z kopalni, s\'b3awi\'b9ce }{\f1\i\cgrid notabene }{
\f1\cgrid jego posta\'e6, zaostrzaj\'b9 tylko konflikt i \'96 paradoksalnie \'96 pogarszaj\'b9 sytuacj\'ea protagonisty. Gdyby nie powsta\'b3a }{\f1\i\cgrid Harmonia c}{\i\cgrid \'e6lestis}{, z wzorcow}{\f1\cgrid \'b9 postaci\'b9 ojca, nie\-potrzebne by
\'b3oby }{\f1\i\cgrid Wydanie poprawione}{\f1\cgrid . Im wi\'eakszy splendor, tym trudniej przebaczy\'e6 \'96 chcia\'b3oby si\'ea rzec. Ale jest co\'9c jeszcze. Jak pisze P\'e9ter Esterh\'e1zy:
\par }\li1080\sb128\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\cgrid {My \'96 ludzie, kt\'f3rych zdradzi}{\f1\cgrid \'b3 i kt\'f3rych nie zdradzi\'b3 \'96 nie mo\'bfemy prze\-baczy\'e6 ojcu, poniewa\'bf nie przyzna\'b3 si\'ea przed nami do swojego czynu
 i nie \'bfa\'b3owa\'b3 za niego, nie \'bfa\'b3owa\'b3, \'bfe zwyci\'ea\'bfy\'b3a go ciemniejsza strona jego duszy. Teraz wi\'eac mo\'bfna si\'ea nad nim litowa\'e6, mo\'bfna go nienawidzi\'e6 i mo\'bfna machn\'b9\'e6 na niego r\'eak\'b9. Splun\'b9\'e6 al
bo gwizda\'e6 sobie na niego: taki jest los mojego ojca[}{\f1\fs15\b\cgrid 12}{\f1\cgrid ].
\par }\li504\sb153\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-4\cgrid {Kwestia okazania skruchy czasem jednak wydaje si}{\f1\cgrid \'ea by\'e6 jeszcze bar\-dziej skomplikowana. Zygmunt Kowal nie przyznaje si\'ea do winy, bo \'96 jak m\'f3
wi Rafael Lewandowski \'96 \'84nie ma przestrzeni, w kt\'f3rej m\'f3g\'b3by powiedzie\'e6: s\'b3uchajcie, podpisa\'b3em, zrobi\'b3em du\'bfo z\'b3ego, ale sam te\'bf by\'b3em ofiar\'b9\'94[}{\f1\b\super\cgrid 13}{\f1\cgrid ] (jak robi to g\'b3\'f3wny boha
ter filmu H\'f8ebejka). Do\-ros\'b3y syn Zygmunta \'96 Pawe\'b3, nie jest \'9cwiadomy tej sytuacji, radz\'b9c ojcu po wys\'b3uchaniu jego zwierze\'f1: \'84Tato, spr\'f3bujmy to wyja\'9cni\'e6. Ludzie zrozumiej\'b9\'94. Czy\'bfby? \'84Z komuchami interes
\'f3w nie robi\'ea\'94 \'96 m\'f3wi m\'ea\'bfczyzna kupuj\'b9cy towar sprowadzany przez Zygmunta i je\-go syna. Wystarczy\'b3o kilka (nawet niesprawdzonych) informacji za\-mieszczonych w lokalnej gazecie. Jak pisze Anita Piotrowska: \'84Lewan\-dowski poka
zuje, jak \'b3atwo przypisujemy sobie nawzajem role bohate\-r\'f3w czy zdrajc\'f3w i z jak\'b9 \'b3atwo\'9cci\'b9 potem je sobie odbieramy\'94[}{\f1\b\super\cgrid 14}{\f1\cgrid ]. Sam re\'bfyser przyznaje z kolei:
\par }\li1080\sb127\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw0\cgrid {Najbardziej mnie boli polski stosunek do prawdy. Nie licz}{\f1\cgrid \'b9 si\'ea badania historyczne, uwarunkowania psychologiczne, ka\'bfdy ma swoj\'b9 wersj\'ea praw
dy, kt\'f3rej b\'eadzie broni\'b3 bez wzgl\'eadu na wszystko. To prowadzi do ogromnej agresji, ale te\'bf i do milczenia[}{\f1\fs15\b\cgrid 15}{\f1\cgrid ].
\par }\li504\sb150\sa267\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-2\cgrid {Jak}{\f1\cgrid \'bfe odmienn\'b9 postaw\'ea prezentuje w odniesieniu do omawianego problemu P\'e9ter Esterh\'e1zy: \'84Ojciec, m\'f3j ojciec post\'eapowa\'b3 han
iebnie. Nawet nie szukam teraz przyczyn, \'bfe mia\'b3 na przyk\'b3ad trudne dzie\_}{\f1\fs24\expnd0\expndtw0\cgrid 
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn662\margrsxn1356\margtsxn600\margbsxn680\sbknone\linex0\sectdefaultcl{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [11]\tab}\pard \sb4\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx4032\jclisttab\tx432{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18
\pnulnone\pndec\pnstart11\pnindent0\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls2\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {Ibidem, s. 101.\tab [}{\fs17\b\cgrid 14}{] A. Piotrowska, }{\i\cgrid Krecia robota}{, \'84Tygodnik Po\_}{
\fs24\cgrid 
\par }\sb1\nowidctlpar\adjustright {P. Esterh\'e1zy, op. cit}{\i\cgrid .}{, s. 315.\tab wszechny\'94 2011, nr 32, s. 34.
\par }\sb0\nowidctlpar\adjustright {R. Lewandowski, op. cit., s. 33.\tab [}{\fs17\b\cgrid 15}{] R. Lewandowski, op. cit}{\i\cgrid .
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn1042\margrsxn1696\margtsxn600\margbsxn740\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \li3456\sb58\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx6048\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {\'84CZESKI B}{\f1
\cgrid \'b3\'b9D\'94 I POLSKI \'84KRET\'94\tab }{\f1\fs22\b\cgrid 89
\par }\pard \qj\ri1080\sb128\sl-248\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\expnd-1\expndtw-5\cgrid {ci}{\f1\cgrid \'f1stwo i dlatego, pokazuj\'ea tylko, co jest\'94[}{\f1\b\super\cgrid 16}{\f1\cgrid ]. Pami\'eataj
my, \'bfe autor nie \'84zapisuje\'94 swoich przemy\'9cle\'f1, tylko notuje, co \'96 jak sam podkre\'9cla \'96 \'84dana chwila z nim robi\'94. St\'b9d, tak s\'b9dz\'ea, bierze si\'ea trudno\'9c\'e6 obiek\-tywnego spojrzenia na jego tekst. Wr\'f3\'e6my jedn
ak do kwestii milcze\-nia. Zygmunt milczy, zapyta\'e6 mo\'bfemy, czy zdaje sobie spraw\'ea z tego, \'bfe win\'ea, jak\'b9 ponosi, b\'eadzie musia\'b3 na siebie wzi\'b9\'e6 kto\'9c inny.
\par }\li504\ri0\sb246\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw2\cgrid {Rafael Lewandowski i Jan H}{\f1\cgrid \'f8ebejk \'96 stawiaj\'b9c swoich bohate\- }{\f1\b\cgrid Rodzina
\par }\li0\ri1080\sb0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw0\cgrid {r\'f3w w obliczu trudnych wybor\'f3w, ujawniaj}{\f1\cgrid \'b9c przy tym wzgl\'eadno\'9c\'e6 i umowno\'9c\'e6 warto\'9cci wypracowanych przez kultur\'ea \'96 tworz\'b9 wspa\-nia\'b3e ob
razy rodzin skrzywdzonych przez system, kt\'f3ry jednak nie jest w stanie ich zniszczy\'e6. Czy jednak w obu filmach, kt\'f3re z powodze\-niem nazwa\'e6 mogliby\'9cmy dramatami rodzinnymi, mi\'b3o\'9c\'e6 do najbli\'bf\-szych os\'f3b g\'f3ruje nad polityk
\'b9?
\par }\fi504\nowidctlpar\adjustright \i\cgrid {Kret }{\i0\cgrid oraz }{Czeski b}{\f1\cgrid \'b3\'b9d }{\f1\i0\cgrid to filmy opowiadaj\'b9ce histori\'ea dw\'f3ch, a nawet \'96 w przypadku obrazu H\'f8ebejka \'96 trzech pokole\'f1. Oba obra\-zy ju\'bf od p
ierwszych scen wprowadzaj\'b9 widza w spokojny i auten\-tycznie familijny nastr\'f3j, co w przypadku filmu Lewandowskiego jest nie do przecenienia ze wzgl\'eadu na kontekst. Jak zauwa\'bfa Tadeusz Sobolewski:
\par }\fi0\li504\sb107\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\i0\cgrid {W potocznych sytuacjach przywita}{\f1\cgrid \'f1, poca\'b3unk\'f3w, \'9cniada\'f1 z dzieckiem, rozm\'f3w o przesz\'b3o\'9cci, rado\'9cci z nowego samochodu nie ma \'9cladu prz\-
erysowania, fa\'b3szu, serialowej maniery. Ogl\'b9daj\'b9c }{\f1\i\cgrid Kreta}{\f1\cgrid , u\'9cwiadamiam sobie, \'bfe w polskim kinie czym\'9c niebywa\'b3ym jest obraz kochaj\'b9cej si\'ea rodziny[}{\f1\fs15\b\cgrid 17}{\f1\cgrid ].
\par }\li0\sb135\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-4\cgrid {Co}{\f1\cgrid \'9c jednak \'96 niczym nieproszony go\'9c\'e6, \'b3aduj\'b9cy si\'ea w zab\'b3oconych butach do mieszkania \'96 zaczyna \'f3w obraz zak\'b3\'f3ca\'e6. 
\'84Przed burz\'b9\'94 \'96 rzuca Zygmuntowi pytanie z krzy\'bf\'f3wki jego syn. \'84Cisza\'94 \'96 odpowia\-da ojciec. \'84Daj co\'9c trudniejszego\'94 \'96 dodaje. Po kilku minutach w r\'eace Zygmunta, jakby w ironicznym odzewie jakiej\'9c tajemniczej s
i\'b3y, wpada gazeta oskar\'bfaj\'b9ca go o wsp\'f3\'b3prac\'ea z bezpiek\'b9. To od tego momentu film familijny stopniowo zaczyna przekszta\'b3ca\'e6 si\'ea w dra\-mat rodzinny. Zwa\'bfywszy, \'bfe \'bfona Paw\'b3a Ewa jest c\'f3rk\'b9 g\'f3rnika, kt\'f3
ry podczas pacyfikacji kopalni zosta\'b3 zastrzelony przez ZOMO, oskar\'bfe\-nie te\'9ccia o zdrad\'ea musi mie\'e6 prze\'b3o\'bfenie na jej relacje z najbli\'bfszymi. Ale jeszcze bardziej frapuj\'b9cym, co wi\'eacej \'96 kluczowym problemem, wydaje si
\'ea by\'e6 w\'b3a\'9cnie relacja ojca z synem. Jakub Socha w swojej recenzji }{\f1\i\cgrid Czeskiego b\'b3\'eadu}{\f1\cgrid , zamieszczonej na \'b3amach miesi\'eacznika \'84Film\'94, napisa\'b3 o Janie H\'f8ebejku:
\par }\li504\sb88\sa220\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw-2\cgrid {Czeski re}{\f1\cgrid \'bfyser trudny temat winy i przebaczenia, lustracji i donosicielst\-wa, pami\'eaci i historii podejmuje tak, jak w Polsce chyba nigdy nie b
\'eadzie si\'ea opowiada\'e6 \'96 bez zad\'eacia, patosu, wycieczek w stron\'ea chrze\'9ccija\'f1stwa, biczowania czy martyrologii[}{\f1\fs15\b\cgrid 18}{\f1\cgrid ].
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn1046\margrsxn772\margtsxn600\margbsxn740\sbknone\linex0\sectdefaultcl\trowd\trgaph0\trql\trrh-668\clvertalt\cltxlrtb\cellx3948\clvertalt\cltxlrtb\cellx7760{\pntext\pard\plain \fs18\expnd-1\expndtw-7
\cgrid [16]\tab}\pard \sl-218\slmult0\nowidctlpar\jclisttab\tx432{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18\pnulnone\pndec\pnstart16\pnindent0\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls3\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \intbl\fs18\expnd-1
\expndtw-7\cgrid {P. Esterh\'e1zy, op. cit., s. 72.
\par }\qj\ri144\sl-216\slmult0\nowidctlpar\adjustright \intbl\expnd0\expndtw0\cgrid {T. Sobolewski, }{\i\cgrid Polska tajemnica}{, \'84Gazeta Wybor\-cza\'94 2011, nr 180 (4.08), s.11.\cell }{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [17]\tab}\pard \qj\fi-144\li144
\sa215\sl-220\slmult0\nowidctlpar\jclisttab\tx432{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18\pnulnone\pndec\pnstart17\pnindent-144\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls4\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \intbl{J. Socha, }{\i\cgrid Pami}{
\f1\i\cgrid \'ea\'e6, czyli przeszkoda}{\f1\cgrid , \'84Film\'94 2010, nr 9, s. 72.\cell }\pard \nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \intbl{\row }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn2285\margrsxn953\margtsxn600
\margbsxn700\linex0\sectdefaultcl\pard\plain \sb58\sl-220\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs22\expnd0\expndtw-2\b\cgrid {90 }{\fs18\b0\cgrid PIOTR POMOSTOWSKI
\par }\qj\fi576\li504\sb127\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw0\b0\cgrid {Z chwil}{\f1\cgrid \'b9 wej\'9ccia na ekrany polskich kin debiutanckiego filmu Rafaela Lewandowskiego zdanie to \'96 w moim mniemaniu \'96 sta\'b3o si\'ea n
ieaktualne. Jak pisze Konrad Zar\'eabski:
\par }\fi0\li1080\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw-2\cgrid {W r\'f3wnym stopniu, co o lustracji, }{\i\cgrid Kret }{opowiada o wi}{\f1\cgrid \'eazi mi\'eadzy ojcem a synem, o mi\'b3o\'9cci. Mo\'bfna sobie t\'b3umaczy\'e6 te relac
je tym, \'bfe Zygmunt wychowywa\'b3 Paw\'b3a bez matki, zast\'eapuj\'b9c mu oboje rodzic\'f3w, jednak isto\-ta tej wi\'eazi jest znacznie g\'b3\'eabsza. Wida\'e6 to tak\'bfe po tym, jak zachowuj\'b9 si\'ea w \'bfyciu codziennym[}{\f1\fs15\b\cgrid 19}{\f1
\cgrid ].
\par }\li504\sb152\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\cgrid {W jednej z ostatnich scen filmu, kiedy Pawe}{\f1\cgrid \'b3 poznaje tajemnic\'ea ojca, odkrywamy si\'b3\'ea wi\'eazi, o kt\'f3rych pisze Zar\'eabski. Zygmunt \'96 szan\-ta\'bfowany prz
ez ubeka Stefana Garbarka, ale kieruj\'b9cy si\'ea bezwarunk\-ow\'b9 mi\'b3o\'9cci\'b9 do syna \'96 zgodzi\'b3 si\'ea na wsp\'f3\'b3prac\'ea z bezpiek\'b9. Teraz Pawe\'b3 musi dokona\'e6 wyboru. Zabijaj\'b9c Garbarka i pal\'b9c teczk\'ea ojca, bierze na s
iebie cz\'ea\'9c\'e6 winy. Zdaniem P\'e9tera Esterh\'e1zy\'92ego, sytuacja (hipotetycznie) nie do przyj\'eacia:
\par }\li1080\sb130\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw0\cgrid {Co by by}{\f1\cgrid \'b3o, gdybym ja, uznaj\'b9c to za dziedzictwo rodowe \'96 no, ju\'bf raz to przerabiali\'9cmy. \'afeby przyj\'b9\'e6 na siebie. To nierealne. By
\'b3oby za \'b3atwe, cho\'e6 przecie\'bf trudne[}{\f1\fs15\b\cgrid 20}{\f1\cgrid ].
\par }\li504\sb149\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\cgrid {Jednak w }{\i\cgrid Krecie }{w}{\f1\cgrid \'b3a\'9cnie tutaj (i jest to trudne) dochodzimy do istoty konfliktu.
\par }\li1080\sb124\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\cgrid {Zako}{\f1\cgrid \'f1czenie }{\f1\i\cgrid Kreta }{\f1\cgrid \'96 m\'f3wi Rafael Lewandowski \'96 odzwierciedla m\'f3j sto\-sunek do sytuacji, kt\'f3ra panuje w Polsce. Gdyby klimat spo
\'b3eczny by\'b3 inny, niewykluczone, \'bfe syn wzi\'b9\'b3by po prostu teczk\'ea ojca i wr\'f3ci\'b3 do domu[}{\f1\fs15\b\cgrid 21}{\f1\cgrid ].
\par }\li504\sb159\sl-247\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\cgrid {Teraz wi}{\f1\cgrid \'ea\'9f pomi\'eadzy nimi zostaje jeszcze bardziej pog\'b3\'eabiona. Wina nie zostaje jednak wymazana, ale kto\'9c zaczyna j\'b9 dziedziczy\'e6. Tylko Zygmunt i Paw
e\'b3 znaj\'b9 prawd\'ea, kt\'f3ra nie b\'eadzie ujawniona ani spo\-\'b3ecze\'f1stwu, ani najbli\'bfszej rodzinie.
\par }\fi576\sb0\sa257\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \expnd0\expndtw-4\cgrid {W }{\i\cgrid Czeskim b}{\f1\i\cgrid \'b3\'eadzie }{\f1\cgrid polityka swymi mackami zdaje si\'ea si\'eaga\'e6 do spraw rodzinnych jeszcze dalej. Profesor psychiatrii, p
osta\'e6 na pierw\-szy rzut oka krystalicznie czysta, donosi na przyjaciela Bo\'f8ka, z kt\'f3\-rym ukochana przez niego kobieta Jana jest w ci\'b9\'bfy. Jak sam przyzna\-je, przyczyn\'b9 jego donos\'f3w jest s\'b3abo\'9c\'e6, ale tak\'bfe \'84\'bfyciowa 
szansa, jaka si\'ea nieoczekiwanie pojawi\'b3a\'94. Bo\'f8ek, nielubiany przez STB artysta, nieco przypominaj\'b9cy g\'b3\'f3wnego bohatera }{\f1\i\cgrid \'afartu }{\f1\cgrid Milana Kundery, bo lubi\'b9cy \'96 jak sam stwierdza \'96 \'84robi\'e6 sobie jaj
a z komunist\'f3w\'94, ma sk\'b3onno\'9cci do rozwi\'b9zywania spraw za pomoc\'b9 alkoholu. \'84To go roz\-pili\'9cmy\'94 \'96 m\'f3wi czeski odpowiednik Garbarka, niejaki Kafka. Ma\'b3o tego, powiedzieli Bo\'f8kowi, \'bfe Jana jest w ci\'b9\'bfy z Pavlem
. A st\'b9d ju\'bf tylko krok do \'96 jak m\'f3wi dalej Kafka \'96 happy endu w postaci \'9clu\-bu Profesora z Jan\'b9 i \'96 przy odpowiedniej ilo\'9cci informacji, jakie Pavel przekaza\'b3 czeskiej bezpiece \'96 wydalenia Bo\'f8ka z kraju. Tak jak
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn662\margrsxn2336\margtsxn600\margbsxn700\sbknone\linex0\sectdefaultcl{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [19]\tab}\pard \sb2\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx4032\jclisttab\tx432{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18
\pnulnone\pndec\pnstart19\pnindent0\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls5\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {K. Zar}{\f1\cgrid \'eabski, }{\f1\i\cgrid Kret}{\f1\cgrid , \'84Kino\'94 2011, nr 7/8, s. 81.\tab [}{\f1\fs17
\b\cgrid 21}{\f1\cgrid ] R. Lewandowski, op. cit., s. 33.
\par }{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [19]\tab}\pard \sb1\sl-220\slmult0\nowidctlpar\jclisttab\tx432{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18\pnulnone\pndec\pnstart20\pnindent0\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls5\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow
\adjustright \expnd-1\expndtw-7\cgrid {P. Esterh\'e1zy, op. cit}{\i\cgrid .}{, s. 28.
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn884\margrsxn2114\margtsxn580\margbsxn1189\linex0\sectdefaultcl{\shp{\*\shpinst\shpbxcolumn\shpbxignore\shpbypara\shpbyignore\shpleft0\shptop11611\shpright6580\shpbottom12098\shpfhdr0\shpwr2\shpwrk0
\shpfblwtxt1\shpz7\shplid1033{\sp{\sn shapeType}{\sv 202}}{\sp{\sn fFlipH}{\sv 0}}{\sp{\sn fFlipV}{\sv 0}}{\sp{\sn posrelh}{\sv 2}}{\sp{\sn posrelv}{\sv 2}}{\sp{\sn dxTextLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyTextTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxTextRight}{\sv 0}}{\sp{
\sn dyTextBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistLeft}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistTop}{\sv 0}}{\sp{\sn dxWrapDistRight}{\sv 0}}{\sp{\sn dyWrapDistBottom}{\sv 0}}{\sp{\sn pWrapPolygonVertices}{\sv 8;5;(-62,0);(-62,21600);(21662,21600);(21662,0);(-62,0)}}{\sp{
\sn fEditedWrap}{\sv 0}}{\sp{\sn fLine}{\sv 0}}{\sp{\sn fillColor}{\sv 16777215}}{\sp{\sn fillOpacity}{\sv 0}}{\sp{\sn fBehindDocument}{\sv 0}}{\sp{\sn lTxid}{\sv 752909727}}{\shptxt \pard\plain{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [22]\tab}\pard \li144\sb8
\sl-218\slmult0\nowidctlpar\tx4248\jclisttab\tx576{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18\pnulnone\pndec\pnstart22\pnindent0\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls6\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {J. Socha, op. cit.\tab 
[}{\fs17\b\cgrid 24}{] J. H}{\f1\cgrid \'f8ebejk, op. cit}{\f1\i\cgrid .
\par }{\pntext\pard\plain \fs18\cgrid [22]\tab}\pard \li144\sa36\sl-219\slmult0\nowidctlpar\jclisttab\tx576{\*\pn \pnlvlbody\ilvl0\pnf0\pnfs18\pnulnone\pndec\pnstart23\pnindent0\pnhang\pnsp432{\pntxtb [}{\pntxta ]}}\ls6\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap
\nooverflow\adjustright \expnd-1\expndtw-6\cgrid {P. Esterh\'e1zy, op. cit., s. 80.
\par }}}}\pard\plain \li3600\sb78\sl-220\slmult0\nowidctlpar\tx6192\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs18\cgrid {\'84CZESKI B}{\f1\cgrid \'b3\'b9D\'94 I POLSKI \'84KRET\'94\tab }{\f1\fs20\b\cgrid 91
\par }\pard \qj\li144\ri648\sb126\sl-248\slmult0\nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \fs21\cgrid {w }{\i\cgrid Krecie }{prawda po latach powoli wychodzi na jaw. Ale jest pewna r\'f3}{\f1\cgrid \'bf\-nica. Jak pisze Jakub Soc
ha:
\par }\li648\sb127\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\cgrid {W }{\i\cgrid Czeskim b}{\f1\i\cgrid \'b3\'eadzie }{\f1\cgrid ludzie nie zamykaj\'b9 si\'ea przed sob\'b9, tylko zaczynaj\'b9 rozmawia\'e6. Mo\'bfe dlatego, \'bfe potrafi\'b9 przekroczy
\'e6 fiksacj\'ea na punkcie przesz\'b3o\'9cci, a mo\'bfe dlatego, \'bfe mi\'b3o\'9c\'e6 jest dla nich wa\'bfniejsza. W ka\'bfdym razie odbywa si\'ea praca wydobywania si\'ea z ciemnego lochu, a nie praca poszerzania jego \'9ccian[}{\f1\fs15\b\cgrid 22}{
\f1\cgrid ].
\par }\li144\sb152\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-3\cgrid {Jana w rozmowie z c\'f3rk}{\f1\cgrid \'b9 Lucie (nieco podobnej do wymiany zda\'f1 mi\'eadzy ojcem i synem, kt\'f3r\'b9 pami\'eatamy z }{\f1\i\cgrid Kreta}{\f1\cgrid )
 \'96 broni\'b9c swojego m\'ea\'bfa \'96 wydaje si\'ea w\'b3a\'9cnie wskazywa\'e6 na t\'ea jedn\'b9 warto\'9c\'e6, kt\'f3ra tak cz\'easto znika z pola widzenia w obliczu politycznego jazgotu \'96 na mi\'b3o\'9c\'e6. \'84My\'9clisz, \'bfe te szpicle zna
\'b3y twojego tat\'ea lepiej ni\'bf ty? \'afy\'b3a\'9c z nim przecie\'bf, nie? Wychowa\'b3 ci\'ea, kocha ci\'ea\'94. Tak jak g\'b3\'f3wny bohater }{\f1\i\cgrid Rysy }{\f1\cgrid Micha\'b3a Rosy, Jana jest zdania, \'bfe papiery wygrzebane po latach nie maj
\'b9 prawa przekre\'9cli\'e6 mi\'b3o\'9cci, jak\'b9 przez ca\'b3e lata obdarowujemy drug\'b9 osob\'ea. Lucie, na pocz\'b9tku oceniaj\'b9ca ojca do\'9c\'e6 surowo, w ko\'f1cu spotyka si\'ea z nim i Bo\'f8kiem przy jednym stole. Zadziwiaj\'b9ce, \'bfe r\'f3
w\-nie\'bf on potraf Pavlowi przebaczy\'e6. Czas (i w przypadku Bo\'f8ka r\'f3w\-nie\'bf zmiana przestrzeni) faktycznie potraf leczy\'e6 rany. Nie wszyscy jednak \'96 jak si\'ea okazuje \'96 przebaczenia potrzebuj\'b9. I cho\'e6 w odniesie\-niu do pami
\'eaci Jan H\'f8ebejk i P\'e9ter Esterh\'e1zy wydaj\'b9 si\'ea m\'f3wi\'e6 jed\-nym g\'b3osem, to problem przebaczenia w obu przypadkach rysuje si\'ea zgo\'b3a inaczej.
\par }\li648\sb129\sl-220\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs18\expnd0\expndtw-2\cgrid {Czyta}{\f1\cgrid \'b3em o przebaczeniu. \'afe owszem mo\'bfna przebaczy\'e6 wrogowi, ale, jak powiedzia\'b3 Mauriac, nie mo\'bfna zapomnie\'e6, \'bfe mu przebaczyli
\'9cmy. Nie ma nic bardziej nieczystego od przebaczenia. Ja pracuj\'ea przeciw zapom\-nieniu. Nie chc\'ea, \'bfeby sprawa Tatki zosta\'b3a zapomniana, tylko \'bfeby j\'b9 zapami\'eatano. I nie potrzebuj\'ea przebaczenia. [...] Ale czego chc\'ea? No... 
\'bfeby to jako\'9c by\'b3o wida\'e6. \'afe jest, co jest, i \'bfe wysz\'b3o na jaw, \'bfe jest[}{\f1\fs15\b\cgrid 23}{\f1\cgrid ].
\par }\li144\sb151\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw0\cgrid {Kwestia wydaje si}{\f1\cgrid \'ea by\'e6 o tyle bardziej frapuj\'b9ca, \'bfe, w odniesieniu do }{\f1\i\cgrid Kreta}{\f1\cgrid , mamy do czynienia z czym\'9c dok\'b3adni
e odwrotnym. Syn \'96 jak wynika z opowiadanej przez Rafaela Lewandowskiego historii \'96 prze\-bacza ojcu, ale nie chce, \'bfeby \'84wysz\'b3o na jaw, \'bfe jest\'94. Pytanie: czy, gdyby ojciec P\'e9tera Esterh\'e1zy\'92ego \'bfy\'b3, autor wypowiada\'b3
by si\'ea w po\-dobnym duchu? I kolejne pytanie: co jest w\'b3a\'9cciwie wa\'bfniejsze, prze\-baczenie czy pami\'ea\'e6?
\par }\ql\li648\ri0\sb198\sl-230\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs20\expnd-2\expndtw-12\b\cgrid {* * *
\par }\qj\li144\ri648\sb70\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \fs21\expnd0\expndtw-4\b0\cgrid {Jan H}{\f1\cgrid \'f8ebejk nie uto\'bfsamia przebaczenia ze szcz\'ea\'9cliwym zako\'f1cze\-niem. \'84Nie wierz\'ea w hollywoodzkie happy endy. Wierz\'ea za 
to w }{\f1\i\cgrid ka\-tharsis }{\f1\cgrid \'96 oczyszczenie, kt\'f3re bywa bolesne, ale ka\'bfe spojrze\'e6 na siebie i na swoje \'bfycie bez z\'b3udze\'f1\'94[}{\f1\b\super\cgrid 24}{\f1\cgrid ]. W Polsce kwestia oczyszczenia wydaje si\'ea by\'e6 nieco 
bardziej skomplikowana, na szcz\'ea\'9ccie zaczynaj\'b9
\par }\pard\plain\sect\sectd\stextflow0\marglsxn2163\margrsxn835\margtsxn640\margbsxn10860\linex0\sectdefaultcl\trowd\trgaph0\trql\trrh-1880\clvertalt\cltxlrtb\cellx532\clvertalt\cltxlrtb\cellx6580\pard\plain \qc\sa1633\sl-247\slmult0\nowidctlpar\aspalpha
\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \intbl\fs21\expnd1\expndtw5\b\cgrid {92\cell }\ql\li144\sa0\sl-180\slmult0\nowidctlpar\adjustright \intbl\fs13\expnd1\expndtw9\b0\cgrid {PIOTR POMOSTOWSKI
\par }\qj\ri108\sb180\sa26\sl-248\slmult0\nowidctlpar\adjustright \intbl\fs21\expnd0\expndtw-3\cgrid {powstawa}{\f1\cgrid \'e6 filmy, kt\'f3re wysy\'b3aj\'b9 wa\'bfny sygna\'b3. Symbole s\'b9 niebez\-pieczne, bo wieloznaczne, ale czy to przypadek, \'bfe w
 czo\'b3\'f3wce i ostat\-nich scenach }{\f1\i\cgrid Czeskiego b\'b3\'eadu }{\f1\cgrid widzimy mosty? Dlaczego kluczowe sceny }{\f1\i\cgrid Kreta }{\f1\cgrid przepe\'b3nia zimowa aura, a wszystko, tak jak w piosence Czerwonych Gitar, kt\'f3r\'b9 s\'b3yszym
y na ko\'f1cu filmu, przykrywa g\'b3\'eabo\-ki \'9cnieg?\cell }\pard \nowidctlpar\aspalpha\aspnum\faroman\nocwrap\nooverflow\adjustright \intbl{\row }\pard\plain}