Porównania https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p <p class="oczasopismie"><strong>OPIS CZASOPISMA</strong><br>Czasopismo "Porównania" ukazuje się od roku 2004 jako rocznik, a od roku 2011 jako półrocznik. Publikuje oryginalne prace oraz przekłady zawierające rezultaty badań porównawczych w zakresie literaturoznawstwa, teorii i historii kultury, teorii nauki, antropologii, badań nad sztuką, kinem, teatrem, muzyką, a także prace porównawcze w zakresie historii, studiów postkolonialnych, gender, pedagogiki, prawa, nowoczesnych mediów oraz związków pomiędzy humanistyką a dziedzinami przyrodoznawczymi. W "Porównaniach" ukazują się również studia polemiczne, recenzje, przeglądy prac o charakterze porównawczym oraz listy książek nadesłanych.</p> <ul class="oczasopismie"> <li class="show"><a href="/index.php/p/about">POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA</a></li> <li class="show"><a href="/index.php/p/issue/current">AKTUALNY NUMER</a></li> <li class="show"><a href="/index.php/p/issue/archive">ARCHIWUM</a></li> </ul> <div class="oczasopismie"><strong>INDEKSOWANE W:</strong> <p>ERIH Plus; Index Copernicus; SCOPUS</p> </div> <div class="oczasopismie"><strong>WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA: </strong> <p><img src="/public/piotr/ikonki/mnisw_14.png" alt=""></p> <p><strong>Index Copernicus&nbsp;</strong>&nbsp;<strong>ICV 2017 = 70.52</strong><br><img src="/public/piotr/ikonki/ic_74_52.png" alt=""></p> </div> <div class="oczasopismie"><strong>DOI: </strong>10.14746/p</div> <div class="oczasopismie"><strong>ISSN: </strong>1733-165X <!--<strong>e-ISSN: </strong>2084-4158--></div> <!--<div class="oczasopismie"><strong>LICENCJA CREATIVE COMMONS: </strong> <a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/3.0/pl/"><img src="/ojs_3/public/piotr/cc/cc1.png" alt="CC_by-nd/3.0" border="0" /></a></div>--> Adam Mickiewicz University Poznan pl-PL Porównania 1733-165X <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">Utwory opublikowane w czasopiśmie „Porównania”, na platformie Pressto należącej do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu są udostępniane na&nbsp; licencji Creative Commons<a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/"> Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-ND 4.0) </a></span></span></p> <p style="margin-bottom: 0cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:</span></span></p> <ul> <li class="show"> <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">uznania autorstwa — czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji</span></span></p> </li> <li class="show"> <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">bez utworów zależnych — remiksując, przetwarzając lub tworząc na podstawie utworu, nie wolno rozpowszechniać zmodyfikowanych treści.</span></span></p> </li> <li class="show"> <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">brak dodatkowych ograniczeń — nie można korzystać ze środków prawnych lub technologicznych, które ograniczają innych w korzystaniu z utworu na warunkach określonych w licencji.</span></span></p> </li> </ul> <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).</span></span></p> <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;">Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na wykorzystanie dzieła. Autorzy tekstów zakwalifikowanych do publikacji proszeni są o wypełnienie podpisanie i przesłanie <a title="umowy" href="/ojs_3/pliki/p/Porownania_umowa_autorska_PL.pdf" target="_blank" rel="noopener">umowa (PL)</a></span></span>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<a href="/ojs_3/pliki/p/Porownania_umowa_autorska_EN.pdf">agreement (EN)</a></p> <div class="QmZWSe">&nbsp;</div> <p style="margin-top: 0.18cm; margin-bottom: 0.18cm; line-height: 100%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: medium;"><a href="https://pressto.amu.edu.pl/ojs_3/pliki/p/Porównania_umowa%20autorska_EN.pdf">Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license</a></span></span></p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <div class="separator">&nbsp;</div> <p>&nbsp;</p> Wstęp https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23569 <p>Wstęp</p> Patrick Gill Martin Kopf Jakub Lipski Copyright (c) 2019 Patrick Gill, Martina Kopf, Jakub Lipski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 11 17 10.14746/por.2019.2.1 Syndrom rozbitka. Robinson Crusoe i Julian Ursyn Niemcewicz https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23591 <p>Opinia Jean-Jacquesa Rousseau o powieści Daniela Defoe (pierwodruk: 1719) wpłynęła na późniejsze przekłady i adaptacje dzieła. W jej następstwie upowszechniło się mocniejsze niż w oryginale eksponowanie doświadczeń wyspiarskich w dziejach Robinsona Crusoe. Sukces powieści sprawił też, że jej bohater zaczął żyć jako postać emblematyczna dla kultury zachodniej (zwłaszcza angielskiej) ekspandującej poza granice Europy. Robinson-rozbitek, który przez wiele lat dawał sobie radę na bezludnej wyspie, uosabiał zespół cech gwarantujących sukces w podboju świata, połączenie indywidualizmu, przedsiębiorczości, protestanckiej religijności. Mimo że polska mentalność o rodowodzie szlacheckim miała charakter antymieszczański, powieść Defoe zdobyła popularność również wśród polskich czytelników. Wydaje się, że Robinson Crusoe był też sojusznikiem tych spośród polskich pisarzy, którzy działali najpierw na rzecz ratowania państwa pod koniec XVIII wieku, a kiedy to się nie udało, próbowali przynajmniej unowocześnić polską mentalność. Określa się ich zresztą niekiedy mianem „rozbitków”, nawiązując do popularnego toposu nawy państwowej jako okrętu. Jeden z nich, Julian Ursyn Niemcewicz, traktował Robinsona Crusoe jako postać z pogranicza fikcji i prawdy pozaliterackiej. Sam, jak Robinson, odbywał podróże do Nowego Świata i próbował tam przetrwać. W jego zapiskach dziennikowo-pamiętnikarskich można znaleźć wiele motywów, które rozważa się w związku z powieścią Defoe: migracje, etniczne uwarunkowania kolonizacji, stosunek przybyszów do rdzennych mieszkańców. Przez pryzmat Robinsona Crusoe warto również spojrzeć na powieść Niemcewicza Jan z Tęczyna. Jej bohater, podobnie jak Robinson, trafia na wyspę po katastrofie statku. Nie udaje mu się jednak na niej osiąść z powodu przeszkód natury wewnętrznej: idealistycznych wyobrażeń o miłości do kobiety oraz własnym statusie jako Polaka znakomitego rodu.</p> Elżbieta Dąbrowicz Copyright (c) 2019 Elżbieta Dąbrowicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 21 42 10.14746/por.2019.2.2 Bezludne wyspy modernizacji. Społeczne i ekonomiczne konteksty samotności bohaterów literatury polskiej drugiej połowy xix wieku https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23604 <p>W artykule przedstawiono analizę figury Robinsona w powieści dydaktycznej Adolfa Dygasińskiego Przygody młodzieńca czyli Robinson polski. Za pomocą metodologii ekonomii literatury zbadano ideologem pracy, a także usytuowano utwór Dygasińskiego w kontekście peryferyjnego kapitalizmu. Przeniesienie ekonomiczno-literackiej figury z kontekstu angielskiego kapitalizmu na ziemie polskie wymagało wielu zmian, które pozwalają rozpoznać problematyczny status gospodarczych peryferii globalnego kapitalizmu.</p> Paweł Tomczok Copyright (c) 2019 Paweł Tomczok https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 43 61 10.14746/por.2019.2.3 Współczesne robinsonady w literaturze niemieckojęzycznej https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23605 <p>Niemal natychmiast po opublikowaniu Robinsona Crusoe robinsonada stała się częścią tradycji literatury niemieckojęzycznej. Także powieść współczesna odwołuje się do gatunku lub charakterystycznych motywów samotnika w hermetycznym (najczęściej wyspiarskim) środowisku bądź małej grupy w anormalnych warunkach społecznych. W artykule przedstawione zostały trzy warianty robinsonady: (1) narracje historyczno-polityczne, krytycznie odnoszące się do przeszłości lub do polityki współczesnej, przede wszystkim na gruncie postkolonialnym; (2) narracje postapokaliptyczne, opowiadające o współczesnych Robinsonach po katastrofie, w świecie przyszłości lub w kosmosie; (3) narracje miłosne, w których wyspa stanowi miejsce zejścia się kochanków, miejsce utopijnej izolacji i samotności we dwoje.</p> Rafał Pokrywka Copyright (c) 2019 Rafał Pokrywka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 63 81 10.14746/por.2019.2.4 Obraz wyspy Crusoe: Defoe, Rousseau, Stothard https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23606 <p>W niniejszym tekście analizie poddane są wybrane ilustracje Thomasa Stotharda przedstawiające wydarzenia z powieści Robinson Crusoe Daniela Defoe. Wyeksponowanie tła naturalnego, wyraźnie widoczne w omawianych ilustracjach, odczytywane jest w kontekście sentymentalnych interpretacji powieści Defoe, które – inaczej niż tekst oryginalny, którego autor wydaje się być nieczuły na piękno natury – zdecydowanie pozytywnie wartościowały samotne życie w harmonii z naturą. Ten aspekt ilustracji Stotharda interpretowany jest w kontekście myśli J. J. Rousseau, a w szczególności tego, jak francuski filozof odczytywał powieść Defoe.</p> Jakub Lipski Copyright (c) 2019 Jakub Lipski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 85 99 10.14746/por.2019.2.5 Postdramatyczne użycie motywów z robinsonady w Ja, Kaliban Tima Croucha https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23613 <p>Ja, Kaliban Tima Croucha to postdramatyczna adaptacja Burzy Shakespeare’a wchodząca w skład zbioru Ja, Shakespeare, w którym odtworzone zostały najbardziej zmarginalizowane postaci z Szekspirowskich dzieł. Adaptacja koncentruje się na Kalibanie, który próbuje przetrwać po tym, jak Prospero i inni opuszczają wyspę. W odróżnieniu od postkolonialnych przeróbek sztuk Szekspirowskich w tej wersji Kaliban nie jest pochłonięty myślami o zemście. Jako że jest sam na wyspie, skupia się głównie na potrzebie interakcji społecznej. Na podstawie zarówno strukturalnych porównań pomiędzy Burzą a Robinsonem Crusoe Daniela Defoe, jak i podobnych tematów takich jak wyspa, relacja pan – sługa, ekspansja kolonialna i polityka władzy, celem niniejszego artykułu jest omówienie adaptacji Croucha jako przykładu transformacji typowych motywów dla robinsonady w odpowiedzi na ideologiczne adaptacje tekstów Shakespeare’a. Wśród tego typu transformacji wymienić można pojęcie przeżycia, które w dziele Croucha ukazane jest poprzez percepcję tubylców. Tym razem zamiast osoby obcego, który zmaga się z życiem na nieznanym terytorium, przedstawiona jest osoba tubylca, który staje się niewolnikiem na wyspie w znajomym sobie środowisku. Izolacja jest kolejnym motywem użytym w sposób alternatywny. Nie jest ona przedstawiona jako stymulator wprowadzania cywilizacji tylko jako trauma psychologiczna Kalibana, którą analizuje za pomocą opowieści jako element postdramatyczny. Nie tylko narracja jest tu wykorzystana w inny sposób. Inne postdramatyczne elementy to między innymi izolacja na niezamieszkałej wyspie, która wzmocniona jest zabawkowymi stateczkami i odgłosem morza. W artykule odchodzę od analizy dzieła Croucha jako postkolonialnej odpowiedzi na sztukę Shakespeare’a. Skupiam się natomiast na tym, w jaki sposób użycie motywów wyspy i izolacji zbliża dzieło do robinsonady. Kolejnym celem jest odpowiedź na pytanie, czy adaptacja może też być odczytana w relacji do takiego dzieła, które niekoniecznie jest pierwotnym tekstem źródłowym.</p> Özlem Özmen Copyright (c) 2019 Özlem Özmen https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 101 112 10.14746/por.2019.2.6 Robinsonada na scenie albo dzieje nieudanej adaptacji https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23615 <p>Artykuł Robinson na scenie czyli dzieje nieudanej adaptacji dotyczy opery komicznej Robinson Crusoe Jacquesa Offenbacha, której libretto powstało w oparciu o fabułę wielkiej powieści Daniela Defoe. Adaptacja, dokonana przez francuskich librecistów w drugiej połowie XIX wieku, daleko odbiegła od epickiego pierwowzoru i z powieści będącej epickim hymnem na cześć ludzkiej zaradności i siły przetrwania uczyniła błahą komedię z banalną akcją i bez głębszego przesłania. Porównanie dwóch różnych gatunkowo tekstów o tym samym bohaterze przynosi wniosek o organicznej nieprzekładalności monumentalnej powieści, szczególnie na komedię, przeznaczoną na scenę muzyczną.</p> Joanna Maleszyńska Copyright (c) 2019 Joanna Maleszyńska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 113 126 10.14746/por.2019.2.7 Film Zostawcie Robinsona! czyli węgiersko-kubańska interpretacja przygód bohatera powieści Defoe oraz inne filmowe adaptacje losów Robinsona Crusoe https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23622 <p>Historia Robinsona Crusoe została w filmie opowiedziana wielokrotnie, czasem z dochowaniem wierności oryginałowi literackiemu, częściej z licznymi odstępstwami i mniej lub bardziej pomysłowymi wariantami. Twórcy różnej rangi i autoramentu wpisywali przygody bohatera w liczne schematy gatunkowe, poczynając – w sposób najbardziej naturalny – od filmu przygodowego, a kończąc na komedii i science fiction. Inspiracji dostarczał raczej Daniel Defoe niż prototyp jego bohatera – Alexander Selkirk. Co ciekawe, daleko idące transkrypcje przygód Robinsona pojawiły się już w latach trzydziestych ubiegłego wieku. O tym, co działo się wcześniej, niewiele wiadomo. Filmy, o których informacje można znaleźć, przeważnie uchodzą za zaginione. W swoim tekście piszę o węgiersko-kubańskiej wersji przygód Robinsona Crusoe oraz o innych filmach, które w pewnym stopniu mogły być dla reżysera tego dzieła, Pétera Tímára inspiracją.</p> Grzegorz Bubak Copyright (c) 2019 Grzegorz Bubak https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 127 141 10.14746/por.2019.2.8 Dystopijne i utopijne pominięcie dyskursu w trzech nowoczesnych robinsonadach: Władcy much, Wyspie i Czerwonym żółwiu https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23624 <p>Historia Robinsona Crusoe przedstawiona jest za pomocą narracji w pierwszej osobie częściowo napisanej w formie dziennika. Teksty kontynuujące tradycję robinsonady na ogół również przyjmowały podobną narrację, uwypuklając w ten sposób kwestię autorstwa, władzy nad tekstem i dominacji językowej. Niniejszy artykuł skupia się na tych robinsonadach, w których nie zastosowano wyżej opisanej techniki, co pozwoliło wyeliminować metanarrację i intradiegetycznego narratora. Celem jest ustalenie powodu takiego zabiegu na przykładzie trzech nowoczesnych robinsonad: Władcy much Williama Goldinga (1954), Wyspy J. G. Ballarda (1974) i filmu animowanego Michaela Dudok de Wita pod tytułem Czerwony żółw (2016).</p> Patrick Gill Copyright (c) 2019 Patrick Gill https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 145 156 10.14746/por.2019.2.9 Rozbitek buduje łódź. Przegląd wątków recepcyjnych Robinsona Crusoe w narracjach ocaleńców z Zagłady https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23628 <p>W artykule podjęto próbę przeglądu wybranych wątków recepcyjnych powieści Daniela Defoe Przypadki Robinsona Crusoe (1719) wobec Zagłady. Ukazanom tym samym, jakie elementy powieści aktualizują się w kontekście Szoa, jakie się zacierają oraz co nowego o losie innych książek i ludzi z XX wieku pozwala powiedzieć ów trzystuletni utwór. Angielska powieść służy w omówionych tekstach jako synekdocha (Primo Levi, Uri Orlev), lektura apotropaiczna (świadectwa osobiste, m. in. wspomnienia Hanke Grynberg) lub podstawa dla wykreowania apokryfu (wiersze Dana Pagisa i Jehudy Amichaja).</p> Joanna Roszak Copyright (c) 2019 Joanna Roszak https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 157 171 10.14746/por.2019.2.10 Ocalali z potopu. Księga potopu Sydora Reya jako robinsonada holokaustowa https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23632 <p>Artykuł stanowi próbę odczytania zbioru opowiadań Księga rozbitków (1959) autorstwa polsko‑żydowskiego pisarza Sydora Reya jako specyficznego rodzaju robinsonady holokaustowej. Autor wskazuje, w jaki sposób utwór poruszający tematykę Zagłady przekształca tradycyjny model Defoe. Zwraca uwagę na zastosowaną w tomie metonimizację Holokaustu, który przedstawiony jest jako katastrofa, kataklizm czy klęska oraz zostaje przyrównany do starotestamentowego potopu. Badacz odczytuje Księgę rozbitków jako realizację robinsonady antyutopijnej, w której klasyczny mit metamorfozy rozbitka nie zostaje zrealizowany, co sprawia, że bohaterowie opowiadań nieustannie balansują na granicy życia i śmierci.</p> Gaweł Janik Copyright (c) 2019 Gaweł Janik https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 173 188 10.14746/por.2019.2.11 Syberyjscy Robinsonowie https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23634 <p>Przedmiotem rozważań są tu bohaterowie polskiej prozy powstałej w XX wieku i pod koniec wieku XIX: powieści Anima Vilis Marii Rodziewiczówny, dwóch utworów Wacława Sieroszewskiego: powieści Na kresach lasów i opowiadania W matni oraz powieści Igora Newerlego Wzgórze błękitnego snu. Łączy je między innymi to, że ich akcja rozgrywa się na Syberii, a także możliwości, jakie mają przed sobą ich bohaterowie. Syberia ukazana jest w sposób daleki od ujęć prezentujących ją „jako największe więzienie świata” czy piekło, do którego zsyłani są Polacy. Pokazana jest jako kraj wielkich możliwości, otwarty na każdego, kto chce i potrafi pracować Bohaterami nie są zesłańcy przedstawieni w duchu martyrologiczno-romantycznym, ale ludzie aktywni, pracowici. Postaci z powieści Rodziewiczówny i Newerlego mają wiele wspólnego z bohaterem Przypadków Robinsona Crusoe. Inaczej rzecz się ma z bohaterami Sieroszewskiego z przywołanych tu utworów, którzy znajdując się na „bezludnej wyspie” będącej zagubioną w tajdze jakucką wioską, nie podejmują typowych dla Robinsona ról. Ważny dla podjętej tu problematyki jest II tom powieści Defoe: Dalsze przygody Robinsona Crusoe, gdzie pokazany jest obraz Syberii kolonizowanej przez Rosjan. W procesie kolonizacji, chcąc nie chcąc, biorą też udział bohaterowie omawianych w pracy utworów.</p> Zbigniew Kopeć Copyright (c) 2019 Zbigniew Kopeć https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 189 207 10.14746/por.2019.2.12 Der Fußabdruck als Katalysator für Individuation und Beziehung: Patrick Chamoiseaus Roman nach Robinson Crusoe L’empreinte à Crusoé https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23635 <p>Starting with Defoe’s famous footprint scene, this contribution focuses on the Martiniquan author Patrick Chamoiseau’s rewriting of Robinson Crusoe L’empreinte à Crusoé (2012). In this polyphonic novel, the footprint becomes an accelerator for individualisation and relation. After discovering the footprint, Chamoiseau’s Robinson, a black amnesic African, is obsessed by the possible presence of another. He puts into question his identity and enters into a new relation with the whole island, its flora and fauna. The novel might be seen as a poetical transformation of Chamoiseau’s theoretical and poetological ideas on creolization which are developed in the manifesto of the creoleness movement In Praise of Creoleness. The footprint thus becomes a symbol for the creolization processes.</p> Martina Kopf Copyright (c) 2019 Martina Kopf https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 211 228 10.14746/por.2019.2.13 Naturalizacja władzy a kolonializm. Uwagi na marginesie Robinsona Cruzoe Daniela Defoe i Piętaszka, czyli Otchłani Pacyfiku Michela Tourniera, z Szekspirowską Burzą w tle https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23644 <p>Artykuł poświęcony jest analizie zmieniających się w kulturze europejskiej mechanizmów legitymizacji władzy. Robinson Cruzoe Daniela Defoe lokowany jest tradycyjnie w obrębie wczesnokapitalistycznego wzrostu indywidualizmu, przejawiającego się na polu ekonomicznego działania jednostki. Argumentuję, że aby Robinson mógł stać się na swej wyspie homo oeconomicus, który wyłącznie swą pracą przekształca dziką naturę w cywilizację, a następnie zostać władcą/królem/gubernatorem wyspy, musiały zajść zmiany w obrębie źródeł legitymizacji władzy. Robinson Cruzoe, everyman, może stać się władcą swej wyspy dzięki odejściu od boskiej legitymizacji władzy, która dominowała w kulturze europejskiej, począwszy od antyku, aż do czasów Oświecenia. Przywołuję więc postać Szekspirowskiego Prospera, maga i króla Neapolu, który włada swą wyspą przy pomocy magii jako ostatni literacki potomek „królów cudotwórców” (M. Bloch, E. Kantorowicz). Władza Robinsona opiera się za zasadach umowy społecznej i nie pochodzi z boskiego nadania. Analizuję opisywany przez Defoe mechanizm zdobywania i utrzymywania władzy przez Cruzoe, odwołując się do procesualności powstawania imperiów kolonialnych. Piętaszek, czyli otchłanie Pacyfiku Michela Tourniera z 1967 roku to powieść powstała w optyce Saidowskiej „lektury kontrapunktowej”, dlatego też Tournier dekonstruuje mechanizm naturalizacji, demokratyzacji władzy Robinsona, odwołując się do wcześniejszych mechanizmów metafizycznej legitymizacji. Dostrzegam więc procesualność mechanizmu zdobywania i utrzymywania władzy, co wydaje mi się istotne z punktu widzenia<br>zrozumienia istoty i dynamiki imperializmu kolonialnego.</p> Natalia Lemann Copyright (c) 2019 Natalia Lemann https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 229 245 10.14746/por.2019.2.14 Didaktische Effekte des Umgangs mit Tieren in ausgewählten Robinsonaden https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23647 <p>Der grundlegende Sammelband Robinsons Tiere (hrsg. von Roland Borgards, Marc Klesse und Alexander Kling) hat jüngst die Mensch-Tier-Interaktion in der Literaturgattung der Robinsonade näher beleuchtet. Der Fokus des Bandes liegt dabei auf der ethischen und politischen Dimension des speziesübergreifenden Umgangs miteinander. Welche didaktischen Effekte die Interaktion mit lebenden oder toten Tieren für die Protagonisten der untersuchten Robinsonaden hat, gerät dagegen kaum in den Blick. Dieser Frage widmet sich der vorliegende Aufsatz, der sich mit Daniel Defoes Prototyp und den Robinsonaden von Joachim Heinrich Campe, von Johann David und Johann Rudolf Wyss, von Marlen Haushofer sowie Yann Martel befasst.</p> Misia Sophia Doms Copyright (c) 2019 Misia Sophia Doms https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 249 276 10.14746/por.2019.2.15 Robinson w postantropocenie https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23649 <p>W artykule podjęto próbę wyjaśnienia związków wyrażenia „Robinson warszawski” z powieścią Robinson Kruzoe Daniela Defoe i współczesnym nawiązaniem do niej w futuresce Dwa końce świata Antoniego Słonimskiego. W części analitycznej wykazano zależność prozy Słonimskiego od wzorca fabularnego oraz eseistyki Jana Kotta i Iana Watta poświęconej przekroczeniu perspektywy indywidualistycznej w powieści europejskiej. W zakończeniu postawiono pytanie o preposteryjną lekturę Dwu końców świata w kontekście koncepcji posthumanizmu Rosi Braidotti.</p> Marta Tomczok Copyright (c) 2019 Marta Tomczok https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 277 288 10.14746/por.2019.2.16 Teoria Poezji Nieosobistej Thomasa Eliota a Kanon Konstandinosa Kawafisa. Porównanie poglądów i założeń dwóch klasycystów https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23648 <p>Artykuł ma na celu ukazanie zbieżności poglądów dwóch przedstawicieli modernizmu, Thomasa S. Eliota i Konstandinosa P. Kawafisa. Studium porównawcze poprzedza krótka charakterystyka epoki, pozwalająca wysunąć tezę badawczą: Kawafis mógł wyprzedzić o kilkanaście lat postulaty literackie Eliota. Tekst skupia się na podobieństwie postaw literackich obu autorów, dlatego podstawę analiz stanowi wybrana twórczość eseistyczno-krytyczna Eliota oraz Kanon i pisma teoretyczne Kawafisa. Tekst koncentruje się na następujących aspektach: zestawienie świata przedstawionego Kawafisa z klasycystycznymi poglądami Eliota, omówienie głębszej warstwy założeń literackich obu autorów (porównanie Ars Poetica Kawafisa z Theory of Impersonal Poetry Eliota), spojrzenie na styl Aleksandryjczyka przez pryzmat sądów estetycznych Eliota oraz kwestie związane z procesem twórczym i cechami artysty (dojrzałość i miejsce poety w spektrum homo vates – homo faber).</p> Krystyna Tuszyńska Nina Trzaska Copyright (c) 2019 Krystyna Tuszyńska, Nina Trzaska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 291 316 10.14746/por.2019.2.17 Rimbaudysta Julian T., Tuwim od łobuzów, Tuwim dla dzieci https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23646 <p>Julian Tuwim (1894-1953) był rimbaudystą na różne sposoby: czytał Jeana Arthura Rimbauda (1854-1891) i tłumaczył jego wiersze; znał je na pamięć i recytował; wielbił francuskiego poetę – odwiedził jego grób w Charleville z pękiem czerwonych róż, uważał go za największego poetę świata. Najciekawiej, być może, przyswajał i przemycał Rimbauda we własnej twórczości, na wszystkich jej poziomach. Tuwima i Rimbauda łączy to, co można by nazwać dziecięcością wyobraźni (poetyckiej), obydwaj są łobuzami literatury, twórcza dezynwoltura spokrewnia ich w wielu miejscach. Obydwaj anarchizują na wysokim poziomie artystycznym.</p> Katarzyna Kuczyńska-Koschany Copyright (c) 2019 Katarzyna Kuczyńska-Koschany https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 317 340 10.14746/por.2019.2.18 „Polonistyka w kontakcie”, czyli o przekraczaniu dyskursywnych granic https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23645 <p>Recenzja</p> Agata Stankowska Copyright (c) 2019 Agata Stankowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 343 351 10.14746/por.2019.2.19 Trauma zobrazowana https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/23643 <p>Recenzja</p> Katarzyna Szewczyk-Haake Copyright (c) 2019 Katarzyna Szewczyk-Haake https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2019-12-15 2019-12-15 25 2 353 367 10.14746/por.2019.2.20