Dekolonizacja edukacji a aspiracje w społeczności romskiej w Polsce - Styrkacz, Sonia (Przegląd Krytyczny, 2024)
Celem niniejszego artykułu jest zbadanie wpływu dekolonizacji edukacji na formowanie aspiracji edukacyjnych i życiowych wśród Romów, z uwzględnieniem specyfiki aktywizmu romskiego. W kontekście teorii kapitału społecznego Bourdieu, teorii samookreślenia Deci i Ryana, analizuję, jak dekolonialne podejście do edukacji, oparte na szacunku dla różnorodności kulturowej i językowej, może wspierać rozwój aspiracji w grupach marginalizowanych. Artykuł pokazuje, że przekształcenie edukacji w duchu dekolonizacji wymaga nie tylko zmian w programach nauczania i metodach dydaktycznych, ale również krytycznej rewizji dominujących narracji i praktyk edukacyjnych, by lepiej odzwierciedlały one złożoność i różnorodność społeczną. Artykuł koncentruje się na sytuacji Romów w Polsce, którzy zmagają się z wyzwaniami wynikającymi z marginalizacji i dyskryminacji w systemie edukacyjnym. Analiza aktywizmu romskiego ukazuje, jak działania kolektywne mogą wzmacniać jednostkowe aspiracje, a indywidualne dążenia przyczyniać się do realizacji celów grupowych. Ruch romski, poprzez budowanie kapitału społecznego i promowanie inkluzywności, odgrywa kluczową rolę w zmianie narracji dotyczącej Romów i w dążeniu do równości edukacyjnej. Artykuł podkreśla, że realizacja aspiracji edukacyjnych i życiowych wśród Romów wymaga kompleksowego podejścia, które uwzględnia zarówno strukturalne bariery i ograniczenia kapitału społecznego, jak i potrzebę wsparcia w realizacji podstawowych potrzeb psychologicznych: autonomii, kompetencji i przynależności. Dekolonizacja edukacji poprzez uwzględnienie perspektyw, wartości i doświadczeń Romów stanowi kluczowy krok ku bardziej sprawiedliwemu i inkluzywnemu systemowi edukacyjnemu.