Retoryczne strategie pamięci zbiorowej w preambułach ustaw ustanawiających polskie święta państwowe i narodowe w latach 1989–2025 - Klimczak-Uzdowska, Marta (Przegląd Politologiczny, 2025)
Niniejszy artykuł prezentuje przegląd treści preambuł obowiązujących (stan na wrzesień 2025 r.) ustaw ustanawiających święta państwowe i narodowe uchwalonych w latach 1989–2025. Na materiał badawczy składa się tekst piętnastu aktów prawnych, które stanowią fragment materiału badawczego w projekcie doktorskim pt. „Retoryczne strategie pamięci zbiorowej w polskim dyskursie prawnym w latach 1989–2023”. Przedmiotem właściwej analizy retorycznej są przede wszystkim teksty preambuł badanych ustaw, ich tytuły, okoliczności ich uchwalenia oraz dynamika upamiętniania. W ostatnich latach przybywa aktów prawnych, także tych ustanawiających święta państwowe, poświęconych historii i upamiętnianiu. Spośród piętnastu takich ustaw z okresu III RP aż dziesięć zostało uchwalonych w ostatniej dekadzie. Ponadto preambuły stanowiące ich integralną część stają się coraz obszerniejsze i zawierają coraz bardziej szczegółowe opisy tego, co i dlaczego zasługuje zdaniem Ustawodawcy na systemowe upamiętnienie. Proces ten wpisuje się w renesans zainteresowania przeszłością (memory boom) oraz pamięcią zbiorową, a sięgnięcie do tych kategorii pozwala – w oparciu o wybrane przykłady – nakreślić związki materiału badawczego z retoryką pamięci, kreowaniem pamięci oficjalnej, świadomości narodowej czy polityki historycznej. Metodologia artykułu opiera się przede wszystkim na krytycznej analizie dyskursu (KAD) i jej podejściu historyczno-dyskursywnym, co pozwala na włączenie do analizy kontekstu historyczno-społecznego (strategii nominacyjnych, predykcyjnych, argumentacyjnych, perspektywizacji, łagodzenia i intensyfikacji). Dzięki temu wyłonione zostają strategie władzy, za sprawą których pamięć i historia stają się ważnymi obszarami dyskursu prawnego, a w konsekwencji, biorąc pod uwagę ich retoryczny potencjał, także politycznego, tożsamościowego i ideologicznego.