Poznańskie Archiwum Historii Mówionej jako ośrodek dokumentowania i upamiętniania pamięci lokalnej - Białas, Zuzanna; Kubiak, Jacek; Użarowska, Beata (Przegląd Politologiczny, 2025)
Artykuł przedstawia działalność Poznańskiego Archiwum Historii Mówionej jako instytucji gromadzącej, opracowującej i udostępniającej relacje świadków historii związanych z Poznaniem i Wielkopolską. Celem artykułu jest ukazanie PAHM jako lokalnego aktora pamięci, który poprzez dokumentowanie doświadczeń grup dotąd słabo obecnych w narracjach oficjalnych współtworzy lokalny wymiar polityki pamięci oraz przyczynia się do instytucjonalizacji pamięci społecznej. Autorzy ukazują rozwój historii mówionej w Polsce od inicjatyw podejmowanych w okresie późnego PRL, przez działalność Ośrodka KARTA, aż po współczesne projekty dokumentujące pamięć społeczną i lokalną. W części teoretycznej podkreślono, że historia mówiona stanowi metodę badawczą łączącą elementy historii, antropologii i socjologii, koncentrującą się na indywidualnych doświadczeniach uczestników wydarzeń oraz na emocjonalnym wymiarze pamięci. Jej funkcja ma charakter nie tylko poznawczy, lecz także społeczny, co umożliwia przywracanie głosu grupom i osobom, dotąd pomijanym w oficjalnych narracjach. Na tle tej refleksji zaprezentowano dorobek Poznańskiego Archiwum Historii Mówionej. Dokumentuje on losy mieszkańców regionu, tworząc zasób ponad 400 relacji wideo. Omówiono dzieje “historii mówionej” Poznania i najważniejsze kolekcje: nagrania zrealizowane przez Piotra Frydryszka w latach 80., cykl wywiadów z wysiedlonymi Wielkopolanami (projekt „Wypędzeni 1939…”), zbiory PAHM i relacje rodzin ofiar zbrodni katyńskiej, a także materiały poświęcone Lechowi Raczakowi i Teatrowi Ósmego Dnia, czy współczesne tematy takie jak: cykl o poznańskich rzemieślnikach i himalaistach. Autorzy podkreślają społeczną i wspólnototwórczą funkcję archiwum: zapisywanie dotąd marginalizowanych doświadczeń staje się formą terapii zbiorowej pamięci oraz budowania lokalnej tożsamości. Artykuł ma charakter studium przypadku i wykorzystuje analizę instytucjonalną oraz jakościową analizę wybranych projektów. Pokazuje, że historia mówiona może być narzędziem zarówno badania przeszłości, jak i budowania tożsamości lokalnej.