Klasyfikacja postaw natywistycznych jako narzędzie badania pamięci historycznej - Rak, Joanna (Przegląd Politologiczny, 2025)
Pamięć historyczna stanowi ważny obszar sporów we współczesnej polityce, co przekłada się na potrzebę opracowania precyzyjnych narzędzi teoretycznych do systematycznej analizy leżących u jej podstaw postaw i wartości. Niniejszy artykuł identyfikuje tę lukę badawczą i proponuje wielowymiarową klasyfikację kulturowych postaw natywistycznych. Celem opracowania jest stworzenie spójnego i operacjonalizowalnego narzędzia teoretycznego, które usprawni analizę polityki pamięci. Realizacja tego celu opiera się na krytycznym przeglądzie literatury przedmiotu poświęconej natywizmowi. Przegląd pozwolił zdiagnozować istotne braki w dotychczasowych modelach klasyfikacyjnych: niespójne kryteria rozróżniania natywizmów, niedostateczne rozróżnienie między postawą a praktyką, pomijanie form legitymizacji oraz aspektu performatywnego. W odpowiedzi na te deficyty, artykuł oferuje oryginalną, czterowymiarową klasyfikację postaw natywistycznych, która obejmuje wartość przypisywaną własnej kulturze, relację z kulturą obcą, funkcję nadawaną przeszłości oraz formy działania. Zaproponowany model porządkuje sposoby myślenia leżące u podstaw polityki pamięci, wykraczając poza dominujące w literaturze dualne ujęcia natywizmu. Wkład niniejszego opracowania do badań nad pamięcią historyczną i tożsamością zbiorową polega na dostarczeniu modyfikowalnego i empirycznie testowalnego narzędzia teoretycznego, które umożliwia identyfikację i klasyfikację dystrybuowanych sposobów myślenia o własnej kulturze, a także systematyczną i porównawczą analizę sporów o przeszłość w dyskursie publicznym oraz mapowanie strategii tożsamościowych.