Czasopismo „Przegląd Strategiczny” jest wydawane przez Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ukazuje się od 2011 r. Ma zasięg międzynarodowy. Czasopismo zachęca do współpracy naukowców i praktyków zainteresowanych problematyką współczesnych stosunków międzynarodowych, bezpieczeństwa międzynarodowego i wewnętrznego, teorii bezpieczeństwa, teorii stosunków międzynarodowych, a także aspektów szczegółowych takich jak terroryzm, anty-terroryzm, bezpieczeństwo społeczne i ekonomiczne, bezpieczeństwo energetyczne, bezpieczeństwo ludzkie. Wersją pierwotną czasopisma jest wersja elektroniczna. POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA AKTUALNY NUMER ARCHIWUM Czasopismo nie pobiera żadnych opłat za złożenie, procedowanie, przyjęcie do druku i opublikowanie tekstów zakwalifikowanych do publikacji. INDEKSOWANE W: Scopus; Index Copernicus; ERIH Plus 2015; CEEOL; Google Scholar; WorldCat; Sherpa Romeo, <span style="color: #646464; font-family: arial; font-size: medium; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">THE KEEPERS, CROSSREF, WIKIDATA, SUDOC, OPENALEX, <span style="color: #646464; font-family: arial; font-size: medium; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">ROAD WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA: Punktacja Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2024): 70 ICV 2023 = 120.52 DOI: 10.14746/ps ISSN: 2084-6991 eISSN: 2956-5073 ARCHIWIZACJA: Platforma PRESSto archiwizuje zawartość tego czasopisma w PKP Preservation Network (PKP PN) - zapewniającego tworzenie elektronicznej kopii zapasowej i bezpieczeństwo dostępu do treści czasopisma. „Przegląd Strategiczny” jest zgodny ze standardami I40C dotyczącymi otwartych cytowań. LICENCJA: Teksty opublikowane na łamach czasopisma „Przegląd Strategiczny” i udostępniane w formacie PDF objęte są licencją CC-BY-SA 4.0 Creative Commons - Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 4.0 Kopiowanie i rozpowszechnianie dozwolone jest pod warunkiem uznania autorstwa. WYDAWCA: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW BUDŻETU PAŃSTWA ROZWÓJ CZASOPISM NAUKOWYCH „Przegląd Strategiczny” Numer umowy: RCN/SP/0139/2021/1 z dnia 23.09.2022 r. Dofinansowanie: 47 120,98 zł Całkowita wartość: 47 120,98 zł
The Evolution and Escalation of the Hybrid Terrorist Threat in the European Union
Prawa autorskie (c) 2025 Sebastian Wojciechowski https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Przymus za pomocą groźby i użycia siły w wojnie hybrydowej i konwencjonalnej: Kaukaz Południowy jako studium przypadku wojny rosyjsko-gruzińskiej z 2008 r. i drugiej wojny karabaskiej z 2020 r.
Przymus poprzez groźbę lub użycie siły, wraz z innymi taktykami hybrydowymi, odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu decyzji przeciwników i wpływaniu na dynamikę geopolityczną. Niniejszy artykuł podejmuje temat, w jaki sposób państwa wykorzystują zastraszanie militarne, celowane działania kinetyczne oraz strategiczne rozmieszczenie sił w celu osłabienia przeciwników, odstraszenia przed odwetem i stworzenia korzystnych warunków dla szerszych operacji hybrydowych. Koncentrując się na Kaukazie Południowym w szerszym kontekście geopolitycznym, badanie analizuje historyczne i współczesne przypadki w celu oceny skuteczności, konsekwencji i środków zaradczych związanych z przymusem w wojnie hybrydowej i konwencjonalnej. Poprzez analizę tych dynamik, badanie ma na celu pogłębienie zrozumienia, w jaki sposób przymus jest wykorzystywany jako narzędzie strategiczne oraz jak państwa będące celem takich działań reagują na zagrożenia. Podkreślono kalkulacje strategiczne, skuteczność i ryzyko związane z użyciem przymusu jako narzędzia polityki państwowej. Wyniki pokazują, że przymus – niezależnie od tego, czy opiera się na groźbach, czy na bezpośrednim użyciu siły – kształtowany jest przez takie czynniki jak asymetria sił, reakcje społeczności międzynarodowej oraz wiarygodność środków odstraszających. Lepsze zrozumienie złożoności przymusu może pomóc decydentom i badaczom w skuteczniejszym przewidywaniu ryzyk i możliwości związanych z jego stosowaniem we współczesnych stosunkach międzynarodowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Khayal Iskandarov, Piotr Gawliczek https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wojna hybrydowa w ramach geopolityki euroazjatyckiej. Gruzja – studium przypadku
To kompleksowe studium skupia się na skomplikowanym krajobrazie wojny hybrydowej, zapewniając precyzyjną eksplorację jej ewoluującej natury i nadrzędnego znaczenia we współczesnej geopolityce. Koncentrując się na bezpieczeństwie euroazjatyckim, badanie szczególnie podkreśla doświadczenia Gruzji, przedstawiając dokładną definicję i ramy koncepcyjne wojny hybrydowej. Śledzi historyczną ewolucję taktyk wojny hybrydowej, ujawniając ich adaptację do współczesnych konfliktów. Skrupulatnie analizuje przejawy i implikacje w ramach zmieniającej się dynamiki bezpieczeństwa Gruzji obejmując: cyberataki, kampanie dezinformacyjne i wojny zastępcze. Rozszerzając swój zakres, zapewnia przegląd eurazjatyckiego krajobrazu geopolitycznego, ukazując regionalną dynamikę siły i definiując strategiczne interesy głównych aktorów, takich jak Rosja, NATO i Chiny. W analizie poświęconej Gruzji, ukazuje strategiczne znaczenie tego kraju, sojusze i konflikty, rzucając światło na jego wielopłaszczyznową i wielokierunkową rolę w Eurazji. Artykuł podnosi również implikacje wojny hybrydowej dla bezpieczeństwa Eurazji, oceniając jej wpływ na stabilność i poziom bezpieczeństwa w regionie. Podkreśla wyzwania, jakie taktyka wojny hybrydowej, zwłaszcza w sferze cyberataków i wojny informacyjnej, stawia przed tradycyjnymi ramami bezpieczeństwa. Skupiając się na współpracy międzynarodowej, autorzy oceniają także rolę organizacji międzynarodowych w powstrzymywaniu zagrożeń hybrydowych w regionie oraz przedstawiają dynamikę wojny hybrydowej w Gruzji w szerszym kontekście bezpieczeństwa euroazjatyckiego. Badania te wnoszą cenne spostrzeżenia dla naukowców, decydentów i praktyków zmagających się ze złożonymi wyzwaniami związanymi z wojną hybrydową we współczesnym krajobrazie geopolitycznym.
Prawa autorskie (c) 2025 Eka Beraia, Robert Mieczysław Roszkowski https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wojna przyszłości: rola myślenia krytycznego i tolerancji komunikacyjnej w systemie dowodzenia i kierowania siłami zbrojnymi
Artykuł analizuje wpływ myślenia krytycznego oraz tolerancji komunikacyjnej na efektywność zarządzania w strukturach wojskowych. W artykule przeprowadzono empiryczną analizę zależności pomiędzy kompetencjami poznawczymi a umiejętnościami komunikacyjnymi oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy. W badaniu uczestniczyło 468 oficerów posiadających doświadczenie bojowe oraz wieloletni staż służby. Analiza korelacyjna wykazała dodatnią zależność pomiędzy wysokim poziomem myślenia krytycznego a wskaźnikami tolerancji komunikacyjnej, które z kolei sprzyjają zwiększeniu spójności zespołów wojskowych, podniesieniu efektywności procesu decyzyjnego oraz rozwojowi kompetencji przywódczych oficerów. Szczególną uwagę zwrócono na zależność pomiędzy niskim poziomem myślenia krytycznego a nasileniem sztywności sądów, subiektywnością ocen, skłonnością do błędów poznawczych oraz trudnościami w interakcji zespołowej. Wyniki jednoczynnikowej analizy wariancji (ANOVA) potwierdziły statystycznie istotne różnice w poziomie tolerancji komunikacyjnej pomiędzy oficerami o wysokim, średnim i niskim poziomie myślenia krytycznego. Uzyskane wyniki podkreślają konieczność włączenia do systemu kształcenia wojskowego specjalistycznych programów szkoleniowych ukierunkowanych na rozwój myślenia krytycznego oraz tolerancji komunikacyjnej. Praktyczne wdrożenie tych rozwiązań może w istotny sposób przyczynić się do podniesienia jakości przywództwa wojskowego, rozwoju kompetencji dowódczych oficerów oraz zwiększenia zdolności jednostek wojskowych do efektywnego działania w warunkach współczesnych konfliktów zbrojnych.
Prawa autorskie (c) 2025 Ihor Moskalov, Oleh Nedvyha https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Ochrona praw personelu wojskowego w konfliktach zbrojnych: normy międzynarodowe i praktyka ukraińska
Artykuł analizuje międzynarodowe standardy ochrony praw personelu wojskowego w konfliktach zbrojnych, koncentrując się przede wszystkim na aspektach prawnych i wyzwaniach XXI wieku. Zbadano podstawowe normy międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH) i ich zastosowanie do personelu wojskowego. Szczególną uwagę poświęcono przestrzeganiu praw personelu wojskowego wynikających z konwencji genewskich i ich protokołów dodatkowych. Artykuł ocenia zakres, w jakim postanowienia te są przestrzegane w kontekście współczesnych konfliktów zbrojnych oraz analizuje przypadki ich naruszenia. Istotne miejsce w artykule poświęcono doświadczeniom Ukrainy w zakresie ochrony praw jej personelu wojskowego w kontekście konfliktów zbrojnych. Przeanalizowano środki podjęte przez państwo w celu zapewnienia praw personelu wojskowego, w szczególności w zakresie ochrony prawnej i socjalnej, a także przypadki naruszenia takiej ochrony i mechanizmy zastosowane w celu ich rozwiązania. Ponadto analizowana jest rola organizacji międzynarodowych, takich jak Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO), Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK) i inne, w monitorowaniu i zapewnianiu przestrzegania praw personelu wojskowego w konfliktach zbrojnych. Przedstawiono mechanizmy reakcji społeczności międzynarodowej na naruszenia praw personelu wojskowego wraz z oceną ich skuteczności. Uznano rolę sądów międzynarodowych, takich jak Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK), Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) i inne organy sądowe, w rozpatrywaniu spraw związanych z naruszeniami praw personelu wojskowego. Przeanalizowano precedensy, które miały znaczący wpływ na rozwój praktyk ochrony praw człowieka. W ten sposób autorzy artykułu przedstawiają kompleksowy przegląd aktualnych prawnych aspektów ochrony praw personelu wojskowego we współczesnych konfliktach zbrojnych, podkreślają współczesne wyzwania i sugerują sposoby radzenia sobie z lukami legislacyjnymi w dynamicznej ewolucji prawa międzynarodowego.
Prawa autorskie (c) 2025 Oksana Prykhodko, Liudmyla Medvid https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wojna Federacji Rosyjskiej z Ukrainą w latach 2014–2025 jako konfrontacja cywilizacyjna: ocena polityczna i prawnomiędzynarodowa
Wojna Federacji Rosyjskiej z Ukrainą w latach 2014–2025 od samego początku była cywilizacyjnym starciem porządku egzystencjalnego i była w całości determinowana przez imperialne geopolityczne media Kremla. Upadek ZSRR stał się dla władców Rosji i większości jej ludności „największą katastrofą XX wieku”. Wszystkie działania autorytarnego reżimu Putina dają podstawy do stwierdzenia o systemowej degradacji rosyjskiej państwowości i społeczeństwa obywatelskiego. Dziś Federacja Rosyjska stała się głównym czynnikiem globalnych zagrożeń, które niszczą porządek światowy i międzynarodowy system bezpieczeństwa. W globalnym dyskursie politycznym, publicznym i akademickim rosyjska inwazja na Ukrainę była opisywana eufemistycznie, nieadekwatnie odzwierciedlając rzeczywisty stan rzeczy. Powtarzając rosyjskie narracje, wielu polityków i uczonych określało wojnę mianem „wojny domowej”, „konfliktu niemiędzynarodowego”, „kryzysu na Ukrainie” itd. Kompromis państw zachodnich w latach 2014–2021 utwierdził przywódców wojskowych i politycznych Federacji Rosyjskiej w przekonaniu o bezkarności okupacji terytoriów ukraińskich i naruszenia Memorandum Budapesztańskiego. Utwierdziło to Putina w przekonaniu, że masowa inwazja na Ukrainę w lutym 2022 roku spotka się z obojętnością świata. Istnieją podstawy, by twierdzić, że na Ukrainie występują elementy katastrofy humanitarnej. Liczba przesiedleńców wewnętrznych i uchodźców oraz straty ludzkie osiągają poziom krytyczny, co ma skrajnie negatywny wpływ na sytuację demograficzną w kraju, a także na stan moralny i psychiczny ludności. Społeczne konsekwencje wojny Rosji z Ukrainą są już oceniane jako katastrofalne. Zakończenie wojny będzie możliwe, jeśli skonsoliduje się stanowisko tej części społeczności międzynarodowej, która wyznaje wartości humanistyczne, zasady demokracji i wolności, integralności terytorialnej innych państw i nieingerencji w ich sprawy wewnętrzne.
Prawa autorskie (c) 2025 Oleksandr Lysenko, Volodymyr Lytvyn, Igor Pylypiv https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wojna w Ukrainie a koncepcja stałej bazy Sił Zbrojnych USA w Polsce
Stany Zjednoczone są najważniejszym zewnętrznym gwarantem bezpieczeństwa Polski. Z tego względu polskie władze od lat zabiegają o jak najbliższe stosunki sojusznicze z USA, w tym ich obecność wojskową na terytorium Polski. Wybuch pełnoskalowej wojny w Ukrainie potwierdził, że zagrożenie ze strony Rosji nadal istnieje i konieczne jest zwiększanie odstraszania i obrony na wschodniej flance NATO. Celem artykułu jest analiza i ocena możliwości umiejscowienia w Polsce stałej bazy Sił Zbrojnych USA w kontekście wojny w Ukrainie. Hipoteza zakłada, że wraz z inwazją rosyjską na Ukrainę z 2022 roku wzrosła szansa na stałe stacjonowanie wojskowe USA w Polsce. Obecnie obserwujemy przenoszenie się punktu ciężkości bezpieczeństwa europejskiego z Europy Zachodniej do Europy Środkowo-Wschodniej. Ze względu na bliskie stosunki Polski z USA, wzrastający potencjał militarny i zdecydowaną odpowiedź na wojnę w Ukrainie, amerykańskie władze postrzegają Polskę jako coraz bardziej istotny filar europejskiego bezpieczeństwa. Wśród amerykańskich naukowców i ekspertów przeważa pogląd, że po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie bardziej realne stało się stałe stacjonowanie wojsk USA w Polsce. Prawdopodobnie jednak decyzja taka nie zostanie podjęta w trakcie wojny, gdyż mogłoby to negatywnie wpłynąć na jej przebieg. Ostateczna decyzja w tej kwestii w głównej mierze zależeć będzie od sposobu zakończenia wojny w Ukrainie. Ponadto Polska musi utwierdzić USA w przekonaniu, że potrafi kompetentnie ponosić odpowiedzialność za bezpieczeństwo wschodniej flanki NATO. W ramach badań przeprowadzono wywiady z amerykańskimi naukowcami i ekspertami. W artykule skorzystano również z metody analizy treści źródeł tekstowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Łukasz Jureńczyk https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych na podstawie doświadczeń z wojny rosyjsko-ukraińskiej (2022–2024)
Celem artykułu jest przedstawienie podsumowania doświadczeń wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2022–2024. Podstawa metodologiczna badania opiera się na zasadach historyzmu, obiektywizmu i krytycznej analizy różnych źródeł. Autorzy zastosowali ogólne metody badań naukowych, przede wszystkim analizę, syntezę, dedukcję, indukcję, a także specjalne metody historyczne, w tym historyczne studia porównawcze, historyczne metody genetyczne i problematyczne metody chronologiczne. Nowością naukową uzyskanych wyników jest to, że autorzy po raz pierwszy w historiografii ujawnili strategiczną, operacyjną i taktyczną treść wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, zidentyfikowali główne formy i metody oraz trendy jego wykorzystania. Wyjaśniono i uzupełniono informacje na temat głównych czynników, które wpłynęły na wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Ustalono, że problem wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych i jego wpływu na dalszy rozwój sztuki wojennej jest przedmiotem znacznego zainteresowania światowej społeczności naukowej. Jednak niekompletność wydarzeń, ciągłe zmiany taktyczne i technologiczne, które zachodzą w trakcie niedokończonej wojny oraz tajność znacznej liczby źródeł doprowadziły do stosunkowo niewielkiej ilości historiografii na ten temat. Na wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych wpłynęła kombinacja czynników taktycznych, naukowych, technologicznych i ekonomicznych. To ich wpływ określił kierunek rozwoju form i metod wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych. Głównymi zadaniami realizowanymi przez bezzałogowe statki powietrzne stron było niszczenie strategicznych zapleczy wroga, ostrzeliwanie wroga na głębokości operacyjnej i taktycznej, prowadzenie rozpoznania lotniczego i korygowanie ognia artyleryjskiego. Bezzałogowe statki powietrzne były również wykorzystywane do zapewniania wsparcia logistycznego jednostkom w trudno dostępnych rejonach, prowadzenia walki elektronicznej, obrony powietrznej i łączności. Głównymi formami wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych były operacje lotnicze, systematyczne operacje bojowe, ataki powietrzne o różnej skali i specjalne loty bojowe. Głównymi metodami wykonywania zadań były uderzenia echelonowe i pojedyncze, zrzuty i starty samolotów, uderzenia zaporowe, dyżury w określonych rejonach oraz loty o zmiennym profilu. W artykule zidentyfikowano trendy w rozwoju sztuki wojennej bezzałogowych statków powietrznych oraz przedstawiono problemy etyczne i filozoficzne związane z próbami wprowadzenia elementów sztucznej inteligencji do systemu sterowania uderzeniowymi systemami bezzałogowych statków powietrznych. Na podstawie uzyskanych wyników autorzy przedstawiają stosowne rekomendacje.
Prawa autorskie (c) 2025 Volodymyr Rieznik, Serhii Sydorov, Kateryna Tatarenko https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Zarządzanie kryzysowe lotnictwem w czasie kryzysu epidemiologicznego. Case study: Chiny, Tajwan, Polska
Problem badawczy niniejszego artykułu dotyczy wyboru strategii zarządzania kryzysowego, które były stosowane podczas pandemii COVID-19 w Chinach, na Tajwanie oraz w Polsce, a także wpływu tego kryzysu na sektor lotnictwa cywilnego. W badaniu wykorzystano dane wtórne, takie jak polityki rządowe, raporty branżowe i publikacje naukowe, stosując jakościowe metody analizy tematycznej oraz studium przypadku. Wyniki wskazują na pewne wspólne cechy, takie jak zaangażowanie społeczne oraz elastyczność działań, jak również regionalne różnice: intensywną politykę interwencyjną w Chinach, środki zdrowotne oparte na nowych technologiach na Tajwanie oraz działania w zakresie zdrowia publicznego w Polsce realizowane w oparciu o współpracę międzynarodową. Badanie podkreśla znaczenie kooperacji międzynarodowej i stosowania narzędzi public relations w celu minimalizowania zakłóceń w branży lotniczej oraz wzmacnianiu jej odporności na przyszłe globalne kryzysy.
Prawa autorskie (c) 2025 Małgorzata Sulik https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wrażliwość systemów transportowych w globalnym bezpieczeństwie żywnościowym. Przykład wojny w Ukrainie
Artykuł analizuje podatność globalnych systemów transportu żywności na zakłócenia, na przykładzie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Stanowi próbę krytycznej identyfikacji i konceptualizacji często pomijanego problemu w zarządzaniu bezpieczeństwem żywnościowym – strategicznej kruchości infrastruktury transportowej. W ujęciu geopolitycznym i infrastrukturalnym pokazano, że konflikty zbrojne destabilizują światowe przepływy żywności nie tylko przez zakłócenia produkcji, ale także przez przerwanie kluczowych korytarzy logistycznych. Choć doraźne inicjatywy, takie jak Szlaki Solidarności Unii Europejskiej, przyniosły częściową ulgę, konieczne są bardziej strategiczne i długofalowe rozwiązania. W konkluzji podkreślono, że budowa odpornych systemów transportu żywności to nie tylko kwestia techniczna, lecz geopolityczny priorytet, szczególnie dla instytucji zaangażowanych w globalne lub regionalne zarządzanie żywnością.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Marzęda-Młynarska, Jozef Ristvej https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Polityka bezpieczeństwa energetycznego w Unii Europejskiej – przykład Hiszpanii. Rozwój energetyki odnawialnej – skutki społeczno-gospodarcze i środowiskowe w Galicji
Bezpieczeństwo energetyczne pozostaje pojęciem wieloaspektowym i dynamicznym, na które wpływ ma wiele czynników, w tym rozwój sytuacji geopolitycznej, postęp technologiczny i względy środowiskowe. Dziedzina ta stale się rozwija, stawiając czoła nowym wyzwaniom i dążąc do zrównoważenia konkurujących ze sobą celów na rzecz odpornej i zrównoważonej przyszłości energetycznej. Tradycyjne podejście do bezpieczeństwa państwa zwykle koncentruje się na zagrożeniach militarnych, politycznych, gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Bezpieczeństwo energetyczne UE stało się niezwykle kluczowym zagadnieniem w związku z zagrożeniami, jakie przyniosła państwom członkowskim wojna na Ukrainie. Uświadomiła ona, iż nadmierne uzależnienie od jednego dostawcy, w tym wypadku Rosji może być niebezpieczne. Stąd sukcesywnie UE skupia swoją uwagę na innych sposobach pozyskiwania energii. Przykład Hiszpanii, wykorzystania jej podencjału w obszarze energii odnawialnej, jest przedmiotem analizy, stanowiącej zawartość tego artykułu. Multidyscyplinarny charakter tej analizy, rozszerza jej wątki z perspektywy geopolitycznej na aspekty ekonomiczne oraz technologiczne, a nawet ekologiczne. Podstawowe pytania badawcze nie dotyczą tylko i wyłącznie aspektów bezpieczeństwa energetycznego UE, dotyczą one również innych jego wymiarów. Analiza technologii morskiej energetyki wiatrowej, w szczególności pływających farm wiatrowych, przedstawia kluczowe informacje na temat tego, w jaki sposób sektor ten może stymulować wzrost gospodarczy, zwiększać lokalne możliwości zatrudnienia i wspierać zrównoważony rozwój społeczności. Analiza ambitnych celów energetycznych Hiszpanii w kontekście Krajowego Zintegrowanego Planu na rzecz Energii i Klimatu podkreśla strategie gospodarcze stosowane w celu przejścia na zrównoważony model energetyczny. Rozwój morskiej energetyki wiatrowej w Hiszpanii odzwierciedla zaangażowanie w zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych, biorąc pod uwagę potencjalny wpływ na społeczności lokalne, transport morski i nawigację na tym terytorium. Ambitne cele Hiszpanii obejmują wytwarzanie 48% energii ze źródeł odnawialnych do 2030 r., a także znaczny nacisk na moce morskiej energetyki wiatrowej z planami zainstalowania 3 000 megawatów pływających mocy wiatrowych, Hiszpania ma cel, aby stać się liderem w tym sektorze. Zarządzanie projektami morskiej energetyki wiatrowej wymaga jednak starannego planowania w celu złagodzenia zakłóceń w hałasie podmorskim i ekosystemach morskich, biorąc pod uwagę lokalizacje zasobów wiatrowych, pozwolenia, wiedzę techniczną i struktury strategiczne. Proponowane środki z dochodów z farm wiatrowych obejmują finansowanie projektów wspólnotowych, wsparcie inwestycji w zrównoważoną infrastrukturę. Morska energia wiatrowa może w znacznym stopniu przyczynić się do zrównoważenia środowiskowego, jednocześnie wspierając rozwój społeczno-gospodarczy, promując zrównoważone podejście do inicjatyw w zakresie energii odnawialnej wraz z atrakcyjnym planem finansowym.
Prawa autorskie (c) 2025 Wendy Maita, Wojciech Nowiak, Francisco Rodriguez https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Nauczyciele, obywatele, pracownicy prekaryjni? – bezpieczeństwo stosunków pracy w zawodzie nauczyciela w Polsce: między oczekiwaniami a rzeczywistością
W Polsce profesja nauczycielska stoi w obliczu głębokiej sprzeczności: podczas gdy nauczycielki i nauczyciele cieszą się społecznym szacunkiem ze względu na swój autorytet i misję, doświadczają znaczącej prekaryzacji pracy charakteryzującej się nieodpowiednim wynagrodzeniem i nierzadko trudnymi warunkami pracy. Niniejsze badanie analizuje sytuację polskiej kadry nauczycielskiej z dwóch głównych perspektyw: koncepcji Nauczyciela-Obywatela oraz wyraźnej feminizacji zawodu (kobiety stanowią 84%). Badanie następnie stosuje klasyfikację bezpieczeństwa pracy Guy Standinga i wykorzystuje metody mieszane, w tym analizę forów internetowych, dokumentów programowych oraz wywiady pogłębione z nauczycielkami, ujawniając poważne wyzwania w trzech kluczowych obszarach: bezpieczeństwo dochodowe (z pensjami należącymi do najniższych w UE), bezpieczeństwo pracy (niepłatne nadgodziny i zatarte granice między pracą a życiem prywatnym) oraz bezpieczeństwo rynku pracy (krytyczne niedobory kadrowe). Analiza manifestów wyborczych z wyborów parlamentarnych 2023 roku ujawnia znaczącą lukę między obietnicami politycznymi a wdrażaniem polityki dotyczącej dobrostanu nauczycieli. Pomimo szerokiej retoryki o podwyżkach wynagrodzeń, rzeczywiste ulepszenia pozostają ograniczone. Autorki konkludują, że rozwiązanie problemu prekaryzacji nauczycieli wymaga kompleksowej interwencji politycznej na poziomie krajowym, w tym znaczących podwyżek wynagrodzeń i uznania wymiarów pracy edukacyjnej warunkowanych płcią, co ma szersze implikacje dla zrozumienia prekaryzacji pracy w sfeminizowanych zawodach sektora publicznego w całej Europie.
Prawa autorskie (c) 2025 Iwetta Andruszkiewicz, Grażyna Barabasz, Eliza Kania https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Środki bezpieczeństwa klimatycznego: konieczność czy przeszkoda dla dobrobytu amerykańskich obywateli? Analiza porównawcza polityki klimatycznej D. Trumpa i J. Bidena
Za cel artykułu obrano zidentyfikowanie podobieństw i różnic polityki klimatycznej prezydentów Joe Bidena i Donalda Trumpa w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Jego osiągnięciu posłużyły następujące pytania badawcze: (1) jaki stosunek do spalania paliw kopalnych oraz do wykorzystywania odnawialnych źródeł energii przyjęły obie administracje? oraz (2) czy administracje uznały odpowiedzialność USA za największe spośród wszystkich państw historyczne, skumulowane emisje dwutlenku węgla i zaangażowały się w globalną politykę klimatyczną, wyznaczając konkretne zobowiązania do redukcji emisji gazów cieplarnianych? Próbę odpowiedzi na wskazane pytania podjęto przy wykorzystaniu analizy porównawczej, metody opisowej i syntezy. Z przeprowadzonych badań wynika, że J. Biden i D. Trump odmiennie postrzegają kwestię zmian klimatu, co przekłada się na stosunek do paliw kopalnych oraz odnawialnych źródeł energii, jak i zaangażowanie USA na arenie międzynarodowej w realizację Porozumienia Paryskiego. Pierwszy z prezydentów uznał zmiany klimatu za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego oraz dobrobytu Amerykanów i stały się one istotnym elementem polityki zagranicznej. Prezydent J. Biden wyznaczył konkretne cele redukcji emisji gazów cieplarnianych, tak by osiągnąć załozenia Porozumienia Paryskiego. Z kolei D. Trump mówi o „global warming hoax”, a działania podjęte dla ograniczenia emisji gazów cieplarnianych postrzega jako przeszkodę dla rozwoju gospodarczego i w konsekwencji dobrobytu Amerykanów. Zadecydował również o wycofaniu Stanów Zjednoczonych z Porozumienia Paryskiego i zaprzestaniu finansowania projektów klimatycznych w państwach rozwijających się.
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Sakson-Boulet https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Indywidualny terroryzm dżihadystyczny. Analiza wybranych przykładów działalności terrorystycznej dżihadystów w Unii Europejskiej
W niniejszym artykule analizie poddano relatywnie nową formę zaangażowania terrorystów islamskich w asymetryczną walkę z Zachodem. Głównym przejawem tej aktywności jest tzw. indywidualny terroryzm dżihadystyczny. W taktycznym wymiarze różni się, od klasycznej taktyki stosowanej przez tzw. terrorystów indywidualnych. Indywidualny terroryzm dżihadystyczny polega bowiem w szczególności na zaangażowaniu pojedynczych osób (rzadko małych grup dżihadystów) w aktywność terrorystyczną realizowaną na rzecz i dzięki najczęściej pośredniemu wsparciu (rzadko operacyjnemu, często zaś propagandowo-medialnemu) istniejącej sieciowej struktury ruchu dżihadystycznego. Najważniejsze cechy tego fenomenu zostały określone w oparciu o szczegółową analizę zamachów terrorystycznych przeprowadzonych w wybranych państwach Unii Europejskiej: we Francji, Niemczech i Wielkiej Brytanii.
Prawa autorskie (c) 2025 Artur Wejkszner https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Strategiczne znaczenie trójkąta geopolitycznego: Bałkany, Południowy Kaukaz, Bliski Wschód dla Europy Środkowo-Wschodniej realizującej Inicjatywę Trójmorze (3SI)
Przedmiotem pracy badawczej są państwa obszaru Inicjatywy Trójmorza, Bałkanów, Południowego Kaukazu i Bliskiego Wschodu, które tworzą nowe szlaki handlowe o wymiarze globalnym. Przyjętym pytaniem badawczym jest jakie jest znaczenie Trójkąta Bałkany, Południowy Kaukaz, Bliski Wschód dla roli i pozycji Europy Środkowo-Wschodniej realizującej Inicjatywę Trójmorza? Aby uzyskać odpowiedź na pytanie badawcze, zastosowano odpowiednie metody, do których zaliczono analizę historyczną i strukturalną, a także studia przypadków bazujące na neorealizmie. Przyczyniły się one do tezy, którą jest twierdzenie, że ten trójkąt geopolityczny zapewni dynamiczny wzrost znaczenia państw Inicjatywy Trójmorza w stosunkach międzynarodowych jako globalne centrum handlu oraz dostarczy równowagę sił gospodarczych i politycznych. Jednak kluczową kwestią jest tożsamość Europy Środkowo-Wschodniej, która kształtuje interesy oraz pozycję w stosunkach międzynarodowych. Uzyskane wyniki ukazują duże znaczenie i ważność odpowiedzi na pytanie badawcze, ponieważ pomagają one wyjaśnić proces kształtowania nowego porządku świata, w którym łańcuchy dostaw i szlaki handlowe stanowią kluczowy element.
Prawa autorskie (c) 2025 Adam Krzymowski, Cezary Filip Krzymowski https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Skuteczność sankcji jako narzędzia dyplomacji przymusu: analiza przypadku Islamskiej Republiki Iranu (1979–2025)
Niniejsze badanie analizuje skuteczność sankcji ekonomicznych wobec Iranu w latach 1979–2025, opierając się na trwającym kilkadziesiąt lat studium przypadku. Pomimo znaczących kosztów gospodarczych – takich jak 60-procentowa redukcja eksportu ropy naftowej w latach 2012–2015 oraz 12,4-procentowy spadek PKB – sankcje nie doprowadziły do osiągnięcia zakładanych celów strategicznych. Do maja 2025 roku zapasy uranu w Iranie wzrosły do 408,6 kg przy 60-procentowym poziomie wzbogacenia, co dowodzi kontynuacji rozwoju programu nuklearnego. Dodatkowo strategiczne partnerstwo Rosji i Iranu, rozwijane od 2022 roku i obejmujące handel o wartości 15 miliardów dolarów oraz integrację systemów płatniczych, znacząco podważyło skuteczność sankcji. Wyniki wskazują, że odporność autorytarnych reżimów, mechanizmy omijania sankcji przez państwa trzecie oraz geopolityczna rywalizacja ograniczają efektywność przymusu ekonomicznego. W konsekwencji konieczna staje się fundamentalna rewizja tradycyjnych ram stosowania sankcji w warunkach świata multipolarnego.
Prawa autorskie (c) 2025 Radosław Fiedler https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Polityka zagraniczna prezydenta R. T. Erdoğana w kontekście smart power
Polityka prezydenta R. T. Erdoğana jest złożona i wieloaspektowa – z jednej strony agresywna, z drugiej stonowana. Celem artykułu jest analiza strategii stosowanej przez prezydenta R. T. Erdoğana w polityce zagranicznej w kontekście definicji smart power wprowadzonej przez J. Nye. W artykule postawiono następujące pytanie badawcze: Czy politykę zagraniczną prezydenta R. T. Erdoğana można określić jako smart power? W artykule postawiono następującą hipotezę badawczą: Politykę zagraniczną prezydenta R. T. Erdoğana można określić jako smart power, ponieważ umiejętnie wykorzystuje on wybrane rodzaje hard i soft power oraz inne taktyki w swoich działaniach, wzmacniając pozycję Turcji na arenie międzynarodowej. Wykorzystano następujące metody: dedukcji i analizę porównawczą. Przeanalizowano okres od 2020 do 2024 roku. Główny wniosek z rozważań jest następujący. Działania prezydenta R. T. Erdoğana w polityce zagranicznej nie ograniczają się wyłącznie do stosowania hard i soft power, czyli smart power w rozumieniu definicji J. Nye. Stąd też praca zawiera propozycję autorki, aby rozszerzyć definicję J. Nye o aspekty wykorzystywane przez prezydenta Turcji na arenie międzynarodowej, tworząc nową, rozszerzoną definicję, odpowiadającą polityce zagranicznej R. T. Erdoğana. W artykule zaproponowano również wprowadzenie pojęcia przeciwstawnego smart power – imprudent power.
Prawa autorskie (c) 2025 Małgorzata Skura https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Unia Europejska w warunkach kryzysów migracyjnych. Konsekwencje dla ewolucji tożsamości Unii Europejskiej
Celem artykułu jest analiza konsekwencji kryzysów migracyjnych, jakie miały miejsce w latach 2015–2016 oraz w wyniku wojny w Ukrainie i ich znaczenia dla tożsamości Unii Europejskiej. W analizie zwrócono uwagę na pojęcie “tożsamości europejskiej” i jej ewolucję w warunkach zmieniającej się rzeczywistości międzynarodowej oraz na kryzysy migracyjne, które w ostatnich latach dotknęły Europę, co za tym idzie samą Unię Europejską. Postawiono tezę, że podczas tak zwanego europejskiego kryzysu migracyjnego w latach 2015–2016 oraz 2022–2024 pojawił się “normatywny rozdźwięk” między państwami członkowskimi UE, co doprowadziło do różnych podstaw argumentacji o kształcie polityki migracyjnej UE. Ponadto artykuł odpowiada na pytanie jak owe kryzysy wpływają na zdolność Unii Europejskiej do oddziaływania na otoczenie za pomocą normative i soft power, a także jakie znaczenie dla samej tożsamości wspólnoty mają owe kryzysy? Stwierdzono, że tożsamość UE wciąż ewoluuje, a w wyniku zaistniałych kryzysów migracyjnych jej charakter przybrał bardziej charakter defensywny. Jednocześnie w państwach członkowskich Unii Europejskiej wciąż jest silne przekonanie o bardziej skutecznym rozwiązywaniu problemów, również migracyjnych, nie tyle na poziomie unijnym a raczej na poziomie państw narodowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Beata Piskorska, Grzegorz Tutak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Niemcy wobec rosyjskiej wojny w Czeczenii 1999-2009
Nieludzka i brutalna wojna Rosji z Czeczenią (1994–1996; 1999–2009) miała na celu zniszczenie niepodległości republiki i podporządkowanie jej Moskwie. Niemieckie rządy kanclerza H. Kohla, G. Schrödera i A. Merkel tolerowały represyjne działania rosyjskiej armii, co rodziło pytania o przyczyny braku skutecznych działań niemieckiej dyplomacji na rzecz powstrzymania pacyfikacji Czeczenii. Stało to w sprzeczności ze sztandarowymi hasłami niemieckiej polityki zagranicznej, które podkreślały konieczność mediacji i dążenia do pokojowego rozwiązywania konfliktów. Od 2001 r. ataki terrorystyczne dokonywane przez czeczeńskich radykałów islamskich w dużej mierze służyły Berlinowi jako argumenty na rzecz rozumienia przez W. Putina rozwiązania “wewnętrznej sprawy” Rosji. W opracowaniu artykułu pomocne okazały się metody badawcze analizy źródeł, metody historyczne, porównawcze, decyzyjne i metody instytucjonalno-prawne.
Prawa autorskie (c) 2025 Adam Barabasz, Bogdan Koszel https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Od zniesienia granic do agencji geopolitycznej: ewoluujący dyskurs graniczny i terytorialny Rady Europejskiej
Artykuł analizuje, w jaki sposób Rada Europejska redefiniuje swoje podejście do granic, terytorialności i sprawczości geopolitycznej w obliczu zmieniającego się ładu globalnego, charakteryzującego się wieloma nakładającymi się kryzysami. Poprzez analizę treści konkluzji Rady Europejskiej z lat 2022–2025 zidentyfikowano sześć głównych klastrów tematycznych strukturyzujących unijną narrację dotyczącą granic. Obejmują one: odbudowę strefy „bezgraniczności” po pandemii, ochronę granic zewnętrznych, integralność terytorialną jako zasadę porządku międzynarodowego, decoupling, zmieniający się porządek światowy oraz rozszerzenie UE. Wyniki wskazują na istotną reorientację geopolityczną Rady w kierunku Europy Wschodniej i Bliskiego Wschodu, przy jednoczesnym spadku znaczenia ogólnych kategorii regionalnych. Analiza dowodzi, że Rada Europejska aspiruje do roli kluczowego aktora geopolitycznego, aktywnie kształtującego działania zewnętrzne UE w warunkach głębokiej niestabilności.
Prawa autorskie (c) 2025 Jarosław Jańczak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
To samo zło w różnych ramach: analiza porównawcza narracji o Zachodzie między rosyjską dezinformacją wymierzoną w Ukrainę a chińską dezinformacją wymierzoną w Tajwan
Niniejszy artykuł przeprowadza analizę porównawczą rosyjskiej dezinformacji skierowanej na Ukrainę i chińskiej dezinformacji skierowanej na Tajwan, w odniesieniu do ich strategicznych narracji na temat Zachodu. Działania te mają na celu powstrzymanie zbliżenia danego kraju z zachodnim systemem sojuszy i poddanie się imperialistycznym ambicjom ich autorytarnych sąsiadów. Analiza opiera się na wywiadach z tajwańskimi ekspertami i badaniach ekspertów ukraińskiego think-tanku Detektor Media (Riaboshtan i in., 2022). Chociaż chińska propaganda może nie wykorzystywać wyraźnie motywu „upadającego Zachodu”, który jest wspólną cechą rosyjskiej propagandy wymierzonej w Ukrainę, to jednak ma podobne przesłanie: Zachód jako podżegacz wojenny, który czerpie zyski z chaosu.
Prawa autorskie (c) 2025 Dorka Takacsy https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Rosyjska narracja informacyjno-psychologiczna o przystąpieniu Ukrainy do NATO jako „uzasadnienie wojny”
W badaniu interdyscyplinarnym, które prowadzono na przecięciu komunikacji strategicznej (społecznej) i stosunków międzynarodowych, przeanalizowano rosyjską narrację informacyjno-psychologiczną o tym, że przystąpienie Ukrainy do NATO stanowi przyczynę tzw. „specjalnej operacji wojskowej” (SOW). Zidentyfikowano tematy i przekazy wykorzystywane w tej narracji. Przeanalizowano jej wpływ na odbiorców na Zachodzie, w Ukrainie i Rosji – szerokie kręgi społeczne oraz aktorów politycznych, którzy podejmują decyzje strategiczne. Jednym z efektów tego wpływu stało się przyjęcie takiego właśnie stanowiska przez administrację Donalda Trumpa, która de facto odmówiła Ukrainie przystąpienia do Sojuszu. Przynajmniej w dającej się przewidzieć przyszłości. Rok 2025 zakończył ćwierćwiecze, w czasie którego Ukraina – pomimo pauz i braku konsekwencji – dążyła do integracji z NATO. Proces ten zapoczątkowano w 2002 roku, gdy Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy podjęła pierwszą decyzję w sprawie członkostwa w tym sojuszu wojskowo-politycznym, uznając je za strategiczny cel polityki państwa.
Prawa autorskie (c) 2025 Oleg Medvedyev, Vitalii Fedoriienko, Kseniia Yerhidzei https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wykorzystanie sportu jako elementu budowy „ideologii Z” w Federacji Rosyjskiej
Celem badania jest wyjaśnienie specyfiki wykorzystania przez Federację Rosyjską sportu masowego i zawodowego do budowania „Z-ideologii.” Hipoteza i zadania badania polegają na analizie propagowania „Z-ideologii” przez Federację Rosyjską na szczeblu międzynarodowym, krajowym i lokalnym z udziałem różnych podmiotów; śledzeniu reakcji światowej społeczności sportowej na demonstrowanie litery „Z” przez rosyjskich sportowców oraz ich publiczne poparcie dla działań Federacji Rosyjskiej na Ukrainie i osobiście Putina. W badaniu wykorzystano następujące metody: podejście historyczne (zachowanie chronologii rozwoju „Z-ideologii”; ujawnienie jej powiązań ze starymi i nowoczesnymi formami Federacji Rosyjskiej) oraz systemowe (analiza „Z-ideologii” jako spójnego systemu). Zastosowano również metody indukcji i dedukcji (badanie „Z-ideologii” jako składnika ideologii „ruskiego miru” oraz połączenia w niej innych współczesnych ideologii – „raszyzmu”, „pobiedobiesie”); analogii (cechy kształtowania i rozpowszechniania „Z-ideologii” na podstawie jej podobieństwa do innych totalitarnych ideologii – nazizmu i komunizmu). Ponadto wykorzystano analizę strukturalno-funkcjonalną (wzajemne oddziaływanie powiązań funkcjonalnych „Z-ideologii” z innymi elementami systemu politycznego); analizę treści (badanie dokumentów organów władzy centralnej i samorządowej dotyczących rozpowszechniania i kształtowania „Z-ideologii”); analizę wydarzeń (dynamika sztucznie inicjowanych i organizowanych przez władze Federacji Rosyjskiej zawodów sportowych w celu integracji litery „Z” w sporcie masowym i zawodowym); podejście komparatystyczne (uchwalanie przez państwa świata ustaw ograniczających lub zakazujących używania symbolu „Z”); behawioralne (analiza zachowań rosyjskich sportowców, trenerów i kibiców podczas zawodów krajowych i międzynarodowych, a także rosyjskich polityków w ich obronie); metodę prognostyczną (znaczenie symbolu „Z” dla Rosjan w perspektywie). Wykorzystano także metody interdyscyplinarne (opis nazwy, genezy oraz sposobu wizualnego i językowego oznaczania «Z-ideologii» w przestrzeni publicznej). Zachowanie i wypowiedzi sportowców i trenerów kategorii „Z” na zawodach rosyjskich i międzynarodowych wywołały szeroki rezonans informacyjny. Występy rosyjskich sportowców wspierające władze kraju zyskały wyraźne zewnętrzne efekty demonstracyjne i wizualne. Konstruowanie „Z-ideologii” poprzez sport przyczynia się do wzmocnienia kontroli społecznej i kształtowania zachowań obywateli ukierunkowanych na lojalność wobec władzy.
Prawa autorskie (c) 2025 Serhii Kulyk, Andrii Morenchuk, Antonina Schuliak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Czas bezpieczny i wygnanie z czasu, czyli przegląd wybranych postmodernistycznych ujęć czasu
Artykuł podejmuje analizę postmodernistycznej koncepcji czasu, ze szczególnym uwzględnieniem ujęcia Zygmunta Baumana, oraz rozważa, czy jej ewolucja stanowi wyzwanie, zagrożenie czy też potencjalne źródło ryzyka dla współczesnych społeczeństw. Metoda badawcza obejmuje analizę wybranych tekstów dotyczących społeczeństwa konsumpcyjnego, zestawioną z różnymi historycznymi ujęciami czasu. Wyniki zostaną przedstawione w formie wniosków odnoszących się do przekazu kierowanego do konsumentów. Główna konkluzja artykułu jest następująca: w społeczeństwie konsumpcyjnym jednostki koncentrują się na teraźniejszości, a bodźce związane z konsumpcją odciągają ich uwagę od ciągłości czasu. W rezultacie coraz więcej osób nie bierze pod uwagę przyszłości. Brak długoterminowej perspektywy ogranicza zdolność do przygotowania się na nią, utrudniając działania prewencyjne wobec pojawiających się zagrożeń. Postrzeganie czasu jako fragmentarycznego, a nie ciągłego, nie sprzyja samodoskonaleniu, osiąganiu długofalowych celów ani mierzeniu się z wyzwaniami takimi jak zmiany klimatyczne, wojny czy choroby.
Prawa autorskie (c) 2025 Eryk Józef Pieszak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Redefinicja dyplomacji w epoce cyfrowej: wyzwania, szanse i dylematy etyczne
Dynamiczny rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) zasadniczo przekształcił sposób prowadzenia dyplomacji w XXI wieku. Dyplomacja cyfrowa, rozumiana jako wykorzystanie ICT do realizacji celów dyplomatycznych, stała się kluczowym narzędziem państw oraz podmiotów niepaństwowych w procesach komunikacji, negocjacji i oddziaływania na sprawy globalne. Jednocześnie proces cyfryzacji generuje nowe wyzwania i zagrożenia dla praktyki oraz norm dyplomatycznych, w tym cyberataki, dezinformację czy pogłębianie się podziału cyfrowego. Artykuł, opierając się na podejściu metod mieszanych, łączącym przegląd literatury z analizą studiów przypadku, bada podstawowe cechy, korzyści i ograniczenia dyplomacji cyfrowej. Porównuje doświadczenia i strategie różnych podmiotów – m.in. Unii Europejskiej oraz Kosowa – uwzględniając również wpływ sztucznej inteligencji na praktyki dyplomatyczne. Analizie poddano także etyczne i społeczne implikacje dyplomacji cyfrowej oraz jej oddziaływanie na zasady i wartości dyplomacji tradycyjnej. Dyplomacja cyfrowa może sprzyjać zwiększeniu efektywności, inkluzywności i transparentności procesów dyplomatycznych, lecz równocześnie niesie ryzyko osłabienia ich wiarygodności, bezpieczeństwa i odpowiedzialności. Stanowi zatem zjawisko nowe i dynamicznie ewoluujące, oferujące zarówno istotne korzyści, jak i poważne wyzwania dla współczesnych stosunków międzynarodowych. W konsekwencji należy stwierdzić, że dyplomacja cyfrowa wymaga wyważenia innowacyjności i regulacji oraz powinna być prowadzona w oparciu o zestaw norm i standardów respektujących interesy i prawa wszystkich interesariuszy.
Prawa autorskie (c) 2025 Artan Maloku, Petrit Nimani https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0