https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/issue/feed Poznańskie Spotkania Językoznawcze 2020-11-08T19:22:58+00:00 Małgorzata Rybka grybka@amu.edu.pl Open Journal Systems <p class="oczasopismie"><strong>OPIS CZASOPISMA</strong><br /> „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” to półrocznik, który jest ‒ zgodnie z tradycją zapoczątkowaną przez prof. Zdzisławę Krążyńską i prof. Zygmunta Zagórskiego, redaktorów pierwszego tomu (wówczas serii wydawniczej) z 1996 roku ‒ płaszczyzną wymiany polskiej i europejskiej myśli naukowej w zakresie najważniejszych aspektów lingwistyki diachronicznej i synchronicznej. W każdym numerze staramy się harmonijnie łączyć różne punkty widzenia, odmienne metodologie i nowoczesne perspektywy badawcze. Publikujemy zarówno teksty zawierające poglądy tradycyjne, jak też autorów formułujących ryzykowne hipotezy. Komponując poszczególne numery, respektujemy zasadę dynamicznej równowagi między rozważaniami teoretycznymi i konstruowaniem odkrywczych generalizacji z jednej strony a wartościami dokumentacyjno-materiałowymi i pragmatycznymi z drugiej. Dzięki takim założeniom czasopismo pozytywnie waloryzuje dokonania językoznawstwa jako dziedziny zdolnej do analizy, interpretacji i oceny skomplikowanych problemów współczesności.</p><ul class="oczasopismie"><li><a href="/index.php/psj/about">POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA</a></li><li><a href="/index.php/psj/issue/current">AKTUALNY NUMER</a></li><li><a href="/index.php/psj/issue/archive">ARCHIWUM</a></li></ul><div class="oczasopismie"><strong>INDEKSOWANE W:</strong><p>INDEX COPERNICUS INTERNATIONAL - IC JOURNALS MASTER LIST; CEJSH; PKP Index; Google Scholar; WorldCat<strong><br /></strong></p></div><div class="oczasopismie"><strong>WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA: </strong><p><img src="/public/piotr/ikonki/mnisw_7.png" alt="" /><br /><br /> <img src="/public/piotr/ikonki/ic_56_68.png" alt="" /></p></div><div class="oczasopismie"><strong>DOI: </strong>10.14746/psj</div><div class="oczasopismie"><strong>ISSN (Print): </strong>2082-9825; <strong>ISSN</strong> <strong>(Online):</strong> 2450-0259<!-- <strong>e-ISSN: </strong>2084-4158--></div><div class="oczasopismie"><strong>PRACE PUBLIKOWANE W CZASOPIŚMIE OD 2015 R. DOSTĘPNE SĄ NA LICENCJI CREATIVE COMMONS:</strong><br /><a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/"><img src="/public/piotr/cc/cc_4_by_nd.png" alt="CC_by-nd/4.0" border="0" /></a></div> https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16598 Językowe drogi chrystianizacji Polski 2020-11-08T19:22:58+00:00 Leszek Bednarczuk pressto@amu.edu.pl W artykule zostały przedstawione fazy procesu chrystianizacji oraz jej przebieg w Europie i na Słowiańszczyźnie, a następnie omówione wybrane polskie terminy religijne oraz inne językowych świadectw chrystianizacji. W procesie chrystianizacji wszystkich prawie krajów Europy można wyróżnić pięć faz: (1) misje ewangelizacyjne, (2) martyrologia, (3) konwersja (chrzest władcy i dworu), (4) apostazja (bunty pogańskie, herezje), (5) rekatolicyzacja, nowa ewangelizacja. 2018-11-29T11:50:10+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16612 O niektórych schematach w internetowej autoprezentacji żeńskich zgromadzeń zakonnych 2020-11-08T19:22:56+00:00 Katarzyna Czarnecka czar.ka@amu.edu.pl <p>Celem artykułu jest odszukanie powtarzalnych elementów treściowych i formalnych, widocznych na stronach internetowych żeńskich zgromadzeń zakonnych w Polsce. Strony te są formą medialnej autoprezentacji wspólnot zakonnych, służą informacji, a pośrednio – kreacji wizerunku zgromadzeń. Badaniami objęto 93 strony internetowe zgromadzeń, uczestniczących w Konferencji Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych. Autorka wyodrębnia 4 aspekty przekazu, składające się na schematy autoprezentacji: 1. podstawy identyfikacji wspólnoty, 2. obszary autocharakterystyki, 3. zaproszenie do kontaktu, 4. multimedialność. Jako prawdopodobną przyczynę przewidywalnej struktury analizowanych stron głównych wskazuje się relację między zakładanym zbiorowym nadawcą a niedookreślonym odbiorcą komunikatu internetowego.</p> 2018-11-29T11:50:11+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16654 Gest liturgiczny w perspektywie lingwistycznej i antropologicznej. Zarys problematyki 2020-11-08T19:22:54+00:00 Beata Drabik beata.drabik@uj.edu.pl <p>Prezentowany artykuł jest próbą pokazania, że gesty i postawy liturgiczne, funkcjonujące w obrębie liturgii Kościoła katolickiego, stanowią interesujący przedmiot badawczy nie tylko dla teologów, ale także dla językoznawców. Autorka koncentruje się przede wszystkim na wskazaniu możliwości, jakie badaniom gestów liturgicznych stwarza przyjęcie metodologii językoznawstwa kognitywnego, zwłaszcza koncepcji schematów wyobrażeniowych. Pokazuje także, w jaki sposób poszukiwaniu tkwiących za gestami liturgicznymi schematów wyobrażeniowych przysłużyć może się antropologiczno-kulturowa perspektywa spojrzenia na gesty funkcjonujące w komunikacji międzyludzkiej.</p> 2018-11-29T11:50:12+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16655 Zabiorę się czy wstanę? Od przekładu przypowieści o synu marnotrawnym (Łk 15, 11–32) do teologii miłosierdzia 2020-11-08T19:22:52+00:00 Andrzej Draguła adragula@diecezjazg.pl <p>Każdy tłumacz stoi przed wieloma dylematami, które musi pokonać, poszukując złotego środka pomiędzy tłumaczeniem wiernym oryginałowi a komunikatywnym wobec odbiorcy. Mimo tego każde tłumaczenie będzie już interpretacją. W przypadku tłumaczenia Biblii, konkretny wybór poszczególnych ekwiwalentów przez tłumacza może prowadzić do wykształcenia się zupełnie odmiennych teologii. Celem artykułu jest wskazanie na pewne konsekwencje teologiczno-pastoralne wyboru określonego ekwiwalentu na przykładzie przypowieści o synu marnotrawnym z Ewangelii wg św. Łukasza (Łk 15, 11–32). Określony wybór może skutkować odmienną wizją grzechu, natury relacji do Boga, sposobu powrotu do Niego (pokuta czy nawrócenie). Zadaniem kaznodziei pozostaje wykroczenie poza tekst tłumaczenia, nawet jeśli ma ono status tłumaczenie liturgicznego, często bowiem tłumaczenie pozostaje wierne słowom, a nie myśli. Zadaniem kaznodziei jest wydobyć myśl z tłumaczenia, aby świadomość wiernych nie zatrzymała się jedynie na słowach. Tym bowiem, co przede wszystkim kształtuje teologię i pobożność ludzi jest tekst Biblii w formie usłyszanej podczas liturgii.</p> 2018-11-29T11:50:12+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16656 Leksyka związana z rodziną w poezji religijnej polskiego oświecenia 2020-11-08T19:22:50+00:00 Joanna Gorzelana J.Gorzelana@ifp.uz.zgora.pl <p>Artykuł dotyczy słownictwa wskazującego na rodzinę w polskim oświeceniu. Analiza opiera się na poezji religijnej K. Benisławskiej, F. Karpińskiego, F.D. Kniaźnina, J.P. Woronicza i J.A. Załuskiego. Uwzględniony został w niej aspekt życia ziemskiego i relacja między Bogiem a człowiekiem oraz wynikające z nich skomplikowane zależności: dzięcięctwo wszystkich ludzi, macierzyństwo Maryi i braterstwo między ludźmi a Jezusem-Bogiem. W sumie analizie poddano 76 jednostek, bogatą grupę stanowią np. określenia dziecka: potomek, niemowlę, niemówlę, niemówlątko, dziecko, ziecina, dziecię, dziatki, dziateczki, dziatwa, syn, córka, córa. Poeci, przedstawiając członków rodziny, wskazują na ich powinności względem Boga i najbliższych. W poezji Benisławskiej wyraźnie dowartościowana jest kobieta, która jako matka i mężatka uczestniczy w życiu na chwałę Boga.</p> 2018-11-29T11:50:13+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16696 Wielka wiara, wielka miłość… Sacrum w kinie na przykładzie Matki Joanny od Aniołów Jerzego Kawalerowicza (1960) 2020-11-08T19:22:46+00:00 Iwona Grodź iwogrodz@amu.edu.pl <p>Tematem artykułu jest film Matka Joanna od Aniołów w reżyserii Jerzego Kawalerowicza z 1960 roku, zrealizowany na podstawie opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza (wyd. 1943). Nazwisko tego reżysera jest przywoływane przy okazji mówienia o nurcie psychologiczno-egzystencjalnym „polskiej szkoły filmowej”. Historycy filmu umieszczają je w jednym szeregu z działalnością artystyczną: Wojciecha Jerzego Hasa i Tadeusza Konwickiego. Celem tekstu jest zastanowienie się nad sposobem „opisywania” / przedstawiania przez Jerzego Kawalerowicza sacrum we wskazanym powyżej filmie.</p> 2018-11-29T11:50:13+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16661 Leksyka religijna we współczesnych słownikach języka polskiego (nazwy zakonnic i zakonników) 2020-11-08T19:22:48+00:00 Jolanta Migdał jolamig@amu.edu.pl Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk wojaczyk@amu.edu.pl <p>Celem niniejszego tekstu, będącego kontynuacją naszych rozważań dotyczących unkcjonowania słownictwa religijnego na płaszczyźnie leksykograficznej, jest analiza jednowyrazowych chrześcijańskich nazw zakonnic i zakonników. Materiał badawczy został wyekscerpowany z trzech współczesnych słowników języka polskiego (Słownika języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka, Słownika współczesnego języka polskiego pod redakcją Bogusława Dunaja oraz Uniwersalnego słownika języka polskiego pod redakcją Stanisława Dubisza). Na uzyskany z nich zbiór jednostek złożyło się 50 określeń wynotowanych ze słownika pod red. Szymczaka, 32 z dzieła pod red. Dunaja i 52 z ostatniego z wymienionych tytułów (dla porównania – w stanowiącym inspirację do podjęcia przez nas tego zagadnienia Słowniku tematycznym języka polskiego. Człowiek w krainie słów autorstwa Małgorzaty Kity i Edwarda Polańskiego nazw zakonnic i zakonników odnotowano 120). W tekście przeprowadziłyśmy wnikliwą analizę chronologiczną materiału, do czego posłużyły nam liczne opracowania leksykograficzne – od Słownika staropolskiego, Słownika polszczyzny XVI wieku, przez Słownik Lindego, wileński, warszawski, po Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod redakcją Haliny Zgółkowej. Wykazałyśmy również, że w siatce haseł poszczególnych słowników pojawiają się w większości te same jednostki językowe, a także w podobny sposób są one definiowane. Natomiast różnice między słownikami zaznaczają się wyraźniej na płaszczyźnie opisu leksykograficznego, a zwłaszcza dotyczą kwestii kwalifikacji haseł.</p> 2018-11-29T11:50:13+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16662 Językiem filmu o antropologii żałoby. Przypadek 33 scen z życia Małgorzaty Szumowskiej 2020-11-08T19:22:45+00:00 Małgorzata Okupnik m.okupnik@onet.eu <p>33 sceny z życia to film autobiograficzny Małgorzaty Szumowskiej (2008), inspirowany prawdziwymi wydarzeniami z jej życia – niemal jednoczesną śmiercią matki (pisarki Doroty Terakowskiej) i ojca (dokumentalisty Macieja Szumowskiego). Poprzedził go film dokumentalny A czego tu się bać? (2006), który ukazał stosunek społeczności wiejskiej do problemu śmierci i zmarłych. W filmie 33 sceny z życia przedstawiono inny rodzaj doświadczania śmierci i żałoby. Była to wersja miejska i ateistyczna, kpina z rytuałów związanych ze śmiercią (namaszczenia chorych i pogrzebu). Ich rozbieżność określa nie tylko ateistyczny charakter religijnych rytuałów, ale także, co najważniejsze, język. W 33 scenach posługiwano się idiolektami przedstawicieli krakowskiej inteligencji, z licznymi wulgaryzmami, podczas gdy w filmie dokumentalnym A czego tu się bać? – dialektem wiejskim z odniesieniami do języka religijnego. Celem prezentowanego artykułu jest analiza języka filmu i języka w filmie.</p> 2018-11-29T11:50:14+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16665 Części zmienne Mszy św. w przekładzie: wybrane kolekty w dwóch angielskich wersjach Novus Ordo Missae 2020-11-08T19:22:43+00:00 Wiktor Pskit pskit@vp.pl Artykuł dotyczy przekładu tekstów liturgii rzymskokatolickiej. Przedstawia tło historyczne posoborowej reformy liturgicznej, której istotnym elementem była zmiana języka celebracji z łaciny na języki narodowe. Omawia również dokumenty Kościoła, które stanowiły podstawę dla dokonywanych przekładów mszału Pawła VI. Główną część artykułu stanowi porównanie dwóch różnych wersji mszału rzymskiego w przekładzie na język angielski, tj. wersji z 1973 roku oraz 2010 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wybranych kolekt. Opracowanie wskazuje, że o ile wcześniejsze tłumaczenie angielskie odchodzi od hieratycznej natury języka liturgii, nowszy przekład stanowi próbę powrotu do stylu sakralnego. Wnioski zawierają też krótką refleksję na temat realizacji postanowień Soboru Watykańskiego II w odniesieniu do liturgii w kontekście omówionych w artykule angielskich wersji tekstów mszalnych. 2018-11-29T11:50:14+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16668 Eksklamacje (wykrzyknienia) o funkcji emotywnej w dawnych i współczesnych tekstach nabożeństwa drogi krzyżowej 2020-11-08T19:22:41+00:00 Agnieszka Sieradzka-Mruk agnieszka.sieradzka-mruk@uj.edu.pl <p>Artykuł przedstawia porównanie dawnych i współczesnych tekstów pod względem funkcji i częstości występowania eksklamacji. Analiza opiera się 100 tekstach nabożeństwa drogi krzyżowej wydanych przed soborem watykańskim II i 100 współczesnych tekstach. Okazuje się, że liczba wykrzyknień znacząco spada w ciągu ostatniego stulecia. W dawnym nabożeństwie eksklamacje są liczne i urozmaicone pod względem struktury. Obecnie pojawiają się pojedynczo i w specjalnych kontekstach, zwłaszcza w stylizacji i w użyciach ironicznych. Widoczny jest wpływ innych dyskursów i gatunków oraz sytuacji komunikacyjnej. Artykuł porusza także problem wyznaczników eksklamacji w tekstach pisanych i mówionych.</p><p> </p> 2018-11-29T11:50:15+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16673 Językowy obraz śmierci w opowiadaniach pt. Niebo dla akrobaty Jana Grzegorczyka 2020-11-08T19:22:40+00:00 Marta Wrześniewska-Pietrzak martaw-p@amu.edu.pl Artykuł przedstawia obraz śmierci odczytany z języka opowiadań Jana Grzegorczyka zawartych w zbiorze Niebo dla akrobaty. Autor, podejmując problematykę odchodzenia, wpisuje się w ciąg literackich sposobów mówienia o śmierci. Zawarta w opowiadaniach wizja śmierci zgodna jest z jej postrzeganiem w perspektywie porządku chrześcijańskiego. Jest bowiem drogą, przejściem do życia po życiu ziemskim, stanowi nieodłączny element ludzkiego życia, uniwersalny i niezmienny. Jej obraz Grzegorczyk przedstawia za pomocą różnorodnych środków językowych, wśród których najczęstsze są metafory i metonimie, służące również swoistej eufemizacji i tabuizacji śmierci. Przedstawiając perspektywę chrześcijańską, autor nie stroni od aksjologizacji śmierci, pokazując, iż jej wartościowanie wiąże się z waloryzacją dokonywaną przez postrzegający lub doświadczający podmiot. Znak wartości śmierci z perspektywy transcendentnej jest bowiem zawsze dodatni. Ukazując wielorakie oblicze śmierci, Jan Grzegorczyk pokazuje, iż jej pełen obraz wykracza poza współczesne postrzeganie śmierci – nie jest ona bowiem tylko cielesnym doświadczeniem, umieraniem, rozpadem, lecz również duchowym i transcendentnym, stawiającym człowieka wobec sacrum. 2018-11-29T11:50:15+00:00 Copyright (c) 2018 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/psj/article/view/16674 Sprawozdanie z VIII Ogólnopolskiej Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej Język religijny dawniej i dziś (w kontekście teologicznym i kulturowym) 2020-11-08T19:22:38+00:00 Marta Wrześniewska-Pietrzak martaw-p@amu.edu.pl . 2018-11-29T11:50:16+00:00 Copyright (c) 2018