Zbieżne cele, rozbieżne metody? Program LEADER i Fundusz Wiejski jako przykłady zarządzania oddolnego na obszarach wiejskich w Polsce+ - Duda, Krzysztof (Rocznik Integracji Europejskiej, 2025)
Niniejszy artykuł przedstawia kompleksową analizę teoretyczną dwóch konkurujących ze sobą filozofii samorządności lokalnej, funkcjonujących jednocześnie na polskiej wsi: Funduszu Sołeckiego, reprezentującego bezpośrednią demokrację partycypacyjną, oraz podejścia LEADER/CLLD, ucieleśniającego deliberatywne zarządzanie oparte na partnerstwie. Pomimo deklaratywnego dążenia obu mechanizmów do oddolnego rozwoju i lokalnego upodmiotowienia, niniejsze badanie ukazuje ich fundamentalną rozbieżność filozoficzną. W badaniu do porównania wykorzystano weberowską metodologię typów idealnych. Pokazuje ona, że chociaż oba modele dążą do lokalnej aktywizacji, robią to za pomocą głęboko odmiennych metod, zakorzenionych w sprzecznych tradycjach demokratycznych. FS realizuje w praktyce “silną demokrację” Barbera poprzez swoje większościowe zgromadzenia wiejskie, podczas gdy LEADER/CLLD można postrzegać jako instytucjonalny wyraz habermasowskiej demokracji deliberatywnej poprzez partnerstwa trójsektorowe. Ta rozbieżność wykracza poza różnice techniczne i stanowi konkurencyjne odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące prawomocnego podejmowania decyzji, natury demos i roli obywateli w zarządzaniu publicznym. Artykuł wnosi wkład do teorii demokracji poprzez analizę praktycznego funkcjonowania tych konkurujących paradygmatów, ujawniając zarówno ich ograniczenia teoretyczne, jak i potencjalną komplementarność w ramach pluralistycznego podejścia do rozwoju lokalnego.