Bezdenny idealizm: od zwrotu ku praktyce do teorii kontestacji - Baranowski, Piotr (Rocznik Integracji Europejskiej, 2025)
Jednym z najciekawszych wyników debaty między racjonalistami a refleksywistami w teorii stosunków międzynarodowych jest tzw. zwrot ku praktyce (ang. practice turn) którego początki sięgają pierwszej dekady XXI wieku. Ten dojrzały już program badawczy jest przede wszystkim próbą przeniesienia punktu ciężkości z charakterystycznego dla poprzedniej debaty statycznego, strukturalnego teoretyzowania na podejście bardziej procesualne. Sam program obejmuje obszerny zasób literatury, wielowątkowość i zróżnicowane twierdzenia, wykraczając poza utarte granice teorii stosunków międzynarodowych, co stanowi podatny grunt zarówno dla błyskotliwych spostrzeżeń, jak i niepokojących sprzeczności. Moim celem w niniejszym artykule jest zbadanie miejsca koncepcji kontestacji A. Wiener w teorii stosunków międzynarodowych. Aby to osiągnąć, badam genealogię powiązanych pojęć, zwłaszcza zwrotu ku praktyce w teorii stosunków międzynarodowych oraz pojęcie wspólnoty praktyki (ang. community of practice), które uwzględniają teorię kontestacji jako część swojego programu. Chociaż artykuł ma charakter przede wszystkim eksploracyjny i opisowy, wykorzystuje w nim narzędzie opracowane do analizy teoretycznej, oparte na pracy Gałganka (2022), w którym zidentyfikowane przez niego stanowiska filozoficzne zostały sklasyfikowane (za jego zgodą) jako paradygmaty w celu teoretycznego domknięcia. Dodaję do tego również podział istniejących paradygmatów na ontologię materialistyczną i idealistyczną, zaproponowany przez Wendta (1999). Prowokacyjny tytuł ma odzwierciedlać materialistyczną krytykę zarówno obu programów, jak i teorii kontestacji, jednocześnie zwracając uwagę na rosnące zainteresowanie ontologią stosunków międzynarodowych we współczesnej teorii stosunków międzynarodowych, stanowiące reakcję na dominację epistemologiczną w XX wiecznych teoriach SM. Głównym argumentem jest założenie, że program naukowy wynikający ze zwrotu ku praktyce w teorii stosunków międzynarodowych dostarczył bardzo potrzebną procesualną i praktyczną ontologię, jest ona jednak połączona z interpretacyjną i normatywną epistemologią, co oznacza, że nie ma ona materialnych podstaw. Kontestacja jako produkt tego programu, dziedziczy ten sam problem i skorzystałaby na przyjęciu ontologii materialistycznej. W ten sposób można by ją pogodzić z innymi podejściami materialistycznymi, co prawdopodobnie sprawiłoby, że kontestacja jako zjawisko mogłaby zostać uznana za najważniejszą zasadę organizującą nie tylko w globalnym zarządzaniu ale w stosunkach międzynarodowych jako całości.