Rocznik Integracji Europejskiej to czasopismo naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jego pierwszy numer ukazał się w roku 2007. Głównym celem czasopisma jest stworzenie miejsca prezentacji stanu badań dotyczących procesu integracji europejskiej. Rocznik stanowi także forum wymiany poglądów dla osób zajmujących się studiami europejskimi. W kolejnych numerach Rocznika ukazują się wyniki prowadzonych badań w zakresie następujących obszarów tematycznych: prawo, polityka wewnętrzna, gospodarka, polityka zagraniczna, bezpieczeństwo, obrona, społeczeństwo, kultura. Redakcja stara się zapewnić taki dobór testów, aby zapewnić możliwość konfrontacji stosowanych metod badawczych, koncepcji i podejść teoretycznych. Zasięg terytorialny: międzynarodowy. Publikujemy rezultaty prac badawczych m. in. z zakresu nauk o polityce i administracji, prawa, stosunków międzynarodowych, ekonomii, socjologii oraz szeroko rozumianych studiów europejskich. Obszary tematyczne: prawo UE, polityka wewnętrzna, gospodarka, polityka zagraniczna, bezpieczeństwo, obrona, historia integracji, społeczeństwo oraz kultura. Główny cel czasopisma: pogłębianie dyskursu naukowego oraz prezentowanie wyników badań naukowych dotyczących procesu integracji europejskiej z uwzględnieniem ewolucji systemu ustrojowego, instytucjonalnego, realizowanych polityk i strategii. Ponadto prezentowane wyniki badań charakteryzują się uwzględnieniem przez Autorów w ich badaniach lokalnej i regionalnej perspektywy. Krytyczna i rzeczowa analiza uwzględnia kontekst historyczny, społeczny, prawny czy kulturowy. Zakresem pogłębionego dyskursu naukowego są szeroko rozumiane studia europejskie. Czasopismo nie pobiera żadnych opłat za złożenie, procedowanie, przyjęcie do druku i opublikowanie tekstów zakwalifikowanych do publikacji. POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA AKTUALNY NUMER ARCHIWUM INDEKSOWANE W: CEJSH; DOAJ; BazHum; INDEX COPERNICUS INTERNATIONAL; CEEOL; ERIH Plus; EBSCO; Google Scholar; WorldCat ; <span style="color: #646464; font-family: arial; font-size: medium; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">THE KEEPERS; <span style="color: #646464; font-family: arial; font-size: medium; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">ROAD; CROSSREF; SUDOC; OPENALEX; WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA: Punktacja Ministerstwa Edukacji i Nauki (2023): 40 ICV 2021 = 100.00 DOI: 10.14746/rie ISSN: 1899-6256 e-ISSN: 2956-5030 LICENCJA: Teksty opublikowane na łamach czasopisma „Rocznik Integracji Europejskiej” i udostępniane w formacie PDF objęte są licencją CC BY 4.0 (Creative Commons – Uznanie autorstwa). Kopiowanie i rozpowszechnianie dozwolone jest pod warunkiem uznania autorstwa. Od 2023 roku obowiązuje licencjia Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe. ARCHIWIZACJA: Platforma PRESSto archiwizuje zawartość tego czasopisma w PKP Preservation Network (PKP PN) zapewniającego tworzenie elektronicznej kopii zapasowej i bezpieczeństwo dostępu do treści czasopisma. Czasopismo "Rocznik Integracji Europejskiej" jest zgodne ze standardami I40C dotyczącymi otwartych cytowań. WYDAWCA: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW BUDŻETU PAŃSTWA ROZWÓJ CZASOPISM NAUKOWYCH "Rocznik Integracji Europejskiej" Nr umowy RCN/SP/0137/2021/1 z dnia 23-09-2022 Dofinansowanie: 31 872,09 zł Całkowita wartość: 31 872,09 zł
Peter Ulrich, Norbert Cyrus, Jarosław Jańczak (ed.), Grenzüberschreitende Daseinsvorsorge: Stand und Perspektiven in europäischen Verflechtungsräumen (Cross-border public services: status and perspectives in European interconnected areas)
Peter Ulrich, Norbert Cyrus, Jarosław Jańczak (ed.), Grenzüber-schreitende Daseinsvorsorge: Stand und Perspektiven in europä-ischen Verflechtungsräumen (Cross-border public services: status and perspectives in European interconnected areas), Springer VS, Wiesbaden 2025, pp. 469
Prawa autorskie (c) 2025 Jochen Franzke https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Michael Frey, Grenzüberschreitende Daseinsvorsorge im deutsch-polnischen Grenzraum: Zweisprachige Expertise zu rechtlichen und politischen Rahmenbedingungen
Michael Frey, Grenzüberschreitende Daseinsvorsorge im deutsch-polnischen Grenzraum: Zweisprachige Expertise zu rechtlichen und politischen Rahmenbedingungen (Cross-border public services in the German-Polish border region: Bilingual expertise on legal and political framework conditions), Universitätsverlag Potsdam, 2023, pp. 80.
Rozszerzanie demokracji deliberatywnej na wszystkich szczeblach zarządzania: przykład ponadlokalny z Polski
Niniejszy artykuł podejmuje próbę wypełnienia luki badawczej, analizując pierwszy ponadlokalny panel obywatelski w Polsce, zorganizowany przez Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię (GZM). Opierając się na teorii demokracji deliberatywnej, dokumentach programowych i materiałach empirycznych, w tym danych z warsztatów World Café z udziałem praktyków i naukowców, badanie analizuje strukturę instytucjonalną, dynamikę wdrażania i znaczenie polityczne tej pionierskiej inicjatywy. Autorzy twierdzą, że Panel Obywatelski GZM stanowi koncepcyjną i instytucjonalną zmianę z lokalnego na ponadlokalny model zarządzania deliberatywnego, wiążącą się ze specyficznymi wyzwaniami administracyjnymi, politycznymi i terytorialnymi. Wyzwania te obejmują zapewnienie inkluzywnej reprezentacji we wszystkich gminach, osadzenie procesu w strategicznych strukturach decyzyjnych oraz wspieranie współpracy międzygminnej. Przypadek ten ilustruje zarówno potencjał, jak i złożoność skalowania praktyk deliberatywnych. Podsumowując, badanie wnosi wkład w debatę na temat innowacji demokratycznych i odporności, pokazując, jak ponadlokalne zgromadzenia obywatelskie mogą służyć jako laboratoria dla partycypacyjnego zarządzania w państwach unitarnych, takich jak Polska.
Prawa autorskie (c) 2025 Paulina Pospieszna, Joanna Podgórska-Rykała, Marta Hoffmann, Ewa Zielińska https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Analiza dedemokratyzacji w Europie Środkowo-Wschodniej. Przegląd kategorii teoretycznych
Celem niniejszego artykułu jest przegląd wiodących kategorii teoretycznych wykorzystywanych w analizie dedemokratyzacji w Europie Środkowej i Wschodniej (EŚW) oraz ocena ich przydatności do zmian obserwowanych podczas trzeciej fali autokratyzacji (2008–2019). W niniejszym artykule Autor dokonał przeglądu następujących kategorii teoretycznych i pojęć związanych z procesem odejścia od typu idealnego demokracji liberalnej: konsolidacja i dekonsolidacja demokracji, erozja demokracji, regresja demokracji, rozpad demokracji, democratic backsliding i autokratyzacja. Następnie, omówiono pojęcia związane z rezultatami tych procesów: demokracja nieliberalna, demokracja wadliwa, reżim hybrydowy i autokracja patronalna. Artykuł zawiera przegląd głównych pojęć i kategorii teoretycznych stosowanych w badaniach nad współczesnymi systemami politycznymi. Przedstawiono również refleksje na temat wykorzystania tych kategorii w ramach tranzytologii, podkreślając ich podstawy i wkład w rozwój nauk politycznych. Dodatkowo, artykuł wskazuje na zaobserwowane uprzedzenia w badaniach nad systemami politycznymi oraz tendencję do tworzenia terminów zwanych „systemami politycznymi z przymiotnikami”.
Prawa autorskie (c) 2025 Maciej Skrzypek https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Europejski konsensus w obszarach o dużej wartości: narzędzie konstytucyjne w ewolucji porządków prawnych Rady Europy i Unii Europejskiej
Artykuł analizuje doktrynę europejskiego konsensusu jako narzędzie konstytucyjne w orzecznictwie ETPCz i TSUE, szczególnie w obszarach aksjologicznie wrażliwych. Autorka dowodzi, że konsensus służy nie tylko wykładni, ale wspiera miękką konwergencję norm między państwami członkowskimi. W artykule postawiono dwie hipotezy badawcze: że sądy ponadnarodowe wspierają ewolucję prawa krajowego poprzez konwergencję bez narzucania jednolitości oraz że konsensus europejski jednocześnie odzwierciedla i napędza rozwój konstytucyjny. Omówiono potencjał transformacyjny konsensusu, jego funkcję legitymizacyjną i ograniczenia: brak jasnych kryteriów, ryzyko uprzywilejowania większości, podatność na kontestację polityczną. Artykuł wskazuje, że skuteczność konsensusu zależy od kontekstualnej wrażliwości i transparentności jego stosowania. W warunkach narastających sporów o wartości w UE, doktryna pozostaje kluczowym, choć niedoskonałym, mechanizmem równoważenia integracji z pluralizmem.
Prawa autorskie (c) 2025 Małgorzata Puto https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Krajowe i międzynarodowe reakcje władz publicznych na partie populistyczne w Europie
Rozwój partii populistycznych w Europie zasadniczo zmienił krajobraz polityczny kontynentu, stawiając przed ugruntowanymi demokracjami bezprecedensowe wyzwania. Podmioty krajowe i międzynarodowe zastanawiają się, jak reagować na partie populistyczne. Dylemat ten jest szczególnie istotny dla organów publicznych, które dysponują szeregiem represyjnych i tolerancyjnych instrumentów, które mogą być wykorzystane wobec tego typu partii. Niniejsze opracowanie przedstawia szczegółową analizę sposobów, w jakie krajowe i międzynarodowe organy władzy publicznej reagowały na ekspansję populizmu w Europie. Celem jest pogłębienie wiedzy na temat prawidłowości w sposobie reagowania organów publicznych na partie populistyczne oraz wyjaśnienie powodów zaobserwowanych reakcji. Opierając się na badaniach empirycznych przeprowadzonych przez międzynarodowy zespół w siedmiu krajach europejskich, w niniejszym artykule wykorzystano metody ilościowe i jakościowe w celu zbadania inicjatyw opozycyjnych organów publicznych na szczeblu krajowym i międzynarodowym skierowanych przeciwko dziewięciu partiom populistycznym.
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Moroska-Bonkiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Bezdenny idealizm: od zwrotu ku praktyce do teorii kontestacji
Jednym z najciekawszych wyników debaty między racjonalistami a refleksywistami w teorii stosunków międzynarodowych jest tzw. zwrot ku praktyce (ang. practice turn) którego początki sięgają pierwszej dekady XXI wieku. Ten dojrzały już program badawczy jest przede wszystkim próbą przeniesienia punktu ciężkości z charakterystycznego dla poprzedniej debaty statycznego, strukturalnego teoretyzowania na podejście bardziej procesualne. Sam program obejmuje obszerny zasób literatury, wielowątkowość i zróżnicowane twierdzenia, wykraczając poza utarte granice teorii stosunków międzynarodowych, co stanowi podatny grunt zarówno dla błyskotliwych spostrzeżeń, jak i niepokojących sprzeczności. Moim celem w niniejszym artykule jest zbadanie miejsca koncepcji kontestacji A. Wiener w teorii stosunków międzynarodowych. Aby to osiągnąć, badam genealogię powiązanych pojęć, zwłaszcza zwrotu ku praktyce w teorii stosunków międzynarodowych oraz pojęcie wspólnoty praktyki (ang. community of practice), które uwzględniają teorię kontestacji jako część swojego programu. Chociaż artykuł ma charakter przede wszystkim eksploracyjny i opisowy, wykorzystuje w nim narzędzie opracowane do analizy teoretycznej, oparte na pracy Gałganka (2022), w którym zidentyfikowane przez niego stanowiska filozoficzne zostały sklasyfikowane (za jego zgodą) jako paradygmaty w celu teoretycznego domknięcia. Dodaję do tego również podział istniejących paradygmatów na ontologię materialistyczną i idealistyczną, zaproponowany przez Wendta (1999). Prowokacyjny tytuł ma odzwierciedlać materialistyczną krytykę zarówno obu programów, jak i teorii kontestacji, jednocześnie zwracając uwagę na rosnące zainteresowanie ontologią stosunków międzynarodowych we współczesnej teorii stosunków międzynarodowych, stanowiące reakcję na dominację epistemologiczną w XX wiecznych teoriach SM. Głównym argumentem jest założenie, że program naukowy wynikający ze zwrotu ku praktyce w teorii stosunków międzynarodowych dostarczył bardzo potrzebną procesualną i praktyczną ontologię, jest ona jednak połączona z interpretacyjną i normatywną epistemologią, co oznacza, że nie ma ona materialnych podstaw. Kontestacja jako produkt tego programu, dziedziczy ten sam problem i skorzystałaby na przyjęciu ontologii materialistycznej. W ten sposób można by ją pogodzić z innymi podejściami materialistycznymi, co prawdopodobnie sprawiłoby, że kontestacja jako zjawisko mogłaby zostać uznana za najważniejszą zasadę organizującą nie tylko w globalnym zarządzaniu ale w stosunkach międzynarodowych jako całości.
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Baranowski https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Teoretyzowanie europejskiej (dez)integracji – logika porządkowania i destabilizowania polityki
Polikryzys UE wywołał pytania o jej przyszłość (Riddervold, Trondal i Newsome, 2021). Jednak wyjaśnienia dynamiki dezintegracji wciąż poszukuje się w tradycyjnych teoriach integracji (Zielonka, 2014; Vollaard, 2018), co grozi podobnie ograniczonymi wnioskami. Kolejnym problemem jest koncentracja na czynnikach wewnętrznych, a nie zewnętrznych, zamiast traktowania ich obu w ramach ujednoliconych ram (Hofmann, 1966; Vollaard, 2018). Ciągłe poleganie na modelach państwowo-centrycznych dodatkowo ogranicza analizę, ponieważ UE nie jest państwem. W niniejszym artykule autorzy dowodzą, że dezintegracja składa się z procesów kształtowanych przez zewnętrzną logikę porządkowania zakorzenioną w globalnej dynamice gospodarczej. Logiki te – takie jak finansjalizacja – wynikają z napięć w globalnym kapitalizmie. W ten sposób integracja i dezintegracja stają się odrębnymi logikami, wykorzystywanymi w szerszych walkach o władzę. Opierając się na badaniach nad formowaniem się ustroju politycznego i globalizacją, artykuł przedstawia dialektyczne ramy teoretyczne do teoretyzowania europejskiej (dez)integracji i jej sprzecznych procesów politycznych.
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Spalińska https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Murowanie granic jako odpowiedź na kryzysy migracyjne. Casus Unii Europejskiej
Celem artykułu jest ukazanie i ocena działań podejmowanych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej względem kryzysów migracyjnych. W toku rozważań udowodniono, że masowy napływ cudzoziemców postrzegany jest w UE jako zagrożenie granic, terytoriów i ludności. Wykazano, że współczesne stosunki międzynarodowe charakteryzuje powrót do klasycznego postrzegania granic, ich funkcji, a tym samym bezpieczeństwa jako dążenia do ochrony terytoriów państwowych oraz jedynie własnych obywateli. Walkę z imigracją nieregularną postrzega się jako interes narodowy oraz potwierdzenie suwerennego prawa każdego państwa do kontrolowania przepływów migracyjnych. Dla potrzeb analiz stworzony został model murowania granic, składający się z trzech elementów. Pierwszy to fizyczne stawianie lub wzmacnianie linii granicznych. Element drugi to aktywność prawodawcza UE, zaś trzeci to mechanizm zdalnej kontroli granicznej, tj. swoiste przesuwanie granic w głąb terytoriów państw trzecich. Z uwagi na interdyscyplinarny charakter rozważań, analizy poprowadzono w oparciu o metody charakterystyczne dla nauk społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem metod stosowanych w naukach o polityce i administracji, nauce o stosunkach międzynarodowych oraz w naukach prawnych.
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Potyrała https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Sztuczna inteligencja w europejskiej policji granicznej: wyzwania prawne, zarządzanie migracją i reforma sektora bezpieczeństwa
Artykuł Dr. Carlosa Imbrosio Filho pt. "Artificial Intelligence in European Border Policing: Legal Challenges, Migration Governance, and Security Sector Reform" (DOI : 10.14746/rie.2025.19.8), który został opublikowany w tomie 19/2025 "Rocznika Integracji Europejskiej" został wycofany i usunięty ze względu na naruszenie zasad wskazanych przez Komitet ds. Etyki Publikacyjnej (COPE -Committee on Publication Ethics). Redakcja RIE Artykuł ma na celu krytyczną ocenę sposobu, w jaki technologie oparte na sztucznej inteligencji (AI) przekształcają europejskie praktyki policyjne w zakresie ochrony granic oraz analizę, czy ich wdrażanie wymaga szerszych ram Reformy Sektora Bezpieczeństwa (SSR) w Unii Europejskiej (UE). W oparciu o jakościowe badanie prawa, obejmujące analizę doktrynalną i polityczno-prawną, artykuł analizuje, w jaki sposób systemy analityki predykcyjnej, nadzoru biometrycznego i automatycznej oceny ryzyka wpływają na działania organów ścigania wzdłuż kluczowych szlaków migracyjnych UE. Badanie opiera się na trzech hipotezach: po pierwsze, że integracja AI zwiększa efektywność zarządzania granicami, ale jednocześnie osłabia przejrzystość i odpowiedzialność instytucjonalną; po drugie, że algorytmiczne systemy decyzyjne nasilają ryzyko dyskryminacji i naruszeń praw człowieka; oraz po trzecie, że wdrożenie zasad SSR w zarządzaniu AI może ograniczyć te zagrożenia poprzez wzmocnienie nadzoru demokratycznego i odpowiedzialności instytucjonalnej. Łącząc innowacje technologiczne z ochroną praw podstawowych, artykuł wnosi wkład w debatę nad etycznym zarządzaniem i prawnymi ramami wdrażania sztucznej inteligencji w polityce granicznej UE.
Prawa autorskie (c) 2025 Carlos Imbrosio Filho https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wielopłaszczyznowa integracja Europy Środkowo-Wschodniej w ramach Inicjatywy Trójmorza i grupy B-9
Kraje Europy Środkowo-Wschodniej od kilku lat zacieśniają współpracę w swoim regionie. Łączy je obawa przed polityką Rosji, a także pragnienie niezależności energetycznej. Chcą również uzyskać większe wpływy w strukturach UE i NATO. Od 2015 roku funkcjonuje Inicjatywa Trójmorza (zrzeszająca państwa leżące między Adriatykiem, Morzem Bałtyckim i Morzem Czarnym) oraz Bukaresztańska Dziewiątka (zrzeszająca państwa wschodniej flanki NATO). Struktury te zyskały na znaczeniu po rozpoczęciu przez Rosję agresji na Ukrainę, ponieważ państwa członkowskie udzieliły Ukrainie znaczącej pomocy i umożliwiły jej udzielenie przez Stany Zjednoczone. W niedalekiej przyszłości Inicjatywa Trójmorza i Bukaresztańska Dziewiątka mogą stać się kluczowymi strukturami bezpieczeństwa europejskiego, a także wzmocnić integrację gospodarczą w regionie.
Prawa autorskie (c) 2025 Paweł Turczyński https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Polska wobec strategii „od pola do stołu” Unii Europejskiej. Kontrowersje i punkty zwrotne
Artykuł analizuje sposób, w jaki strategia „Od pola do stołu” (Farm to Fork – F2F), będąca kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu, została przyjęta i wdrażana w Polsce. Skupia się na głównych kontrowersjach, działaniach adaptacyjnych oraz punktach zwrotnych w procesie jej implementacji. W artykule zidentyfikowano napięcia między celami środowiskowymi UE a realiami społeczno-gospodarczymi sektora rolno-żywnościowego w Polsce. W analizie wykorzystano metodę desk research, uzupełnioną o dane pierwotne z wywiadów z przedstawicielami branży rolnej. Wnioski wskazują na dominację podejścia reaktywnego, brak długofalowej strategii krajowej oraz silny wpływ czynników politycznych i społecznych na przebieg transformacji.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Marzęda-Młynarska https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wpływ integracji UE na handel zagraniczny Polski w latach 2004–2023
Autorka w artykule analizuje ewolucję polskiego handlu zagranicznego w latach 2004–2023, osadzoną w szerszym kontekście Wspólnej Polityki Handlowej Unii Europejskiej. Handel międzynarodowy pozostaje kluczowym czynnikiem napędzającym globalną integrację gospodarczą, kształtowanym zarówno przez klasyczne teorie, takie jak przewaga absolutna Adama Smitha czy przewaga komparatywna Davida Ricardo, jak i nowoczesne koncepcje integracji gospodarczej. Przystąpienie Polski do UE w 2004 roku stanowiło punkt zwrotny w rozwoju jej wymiany handlowej, zapewniając dostęp do jednolitego rynku oraz rozbudowanej sieci unijnych umów handlowych. Badanie obejmuje zmiany w wolumenie, dynamice i strukturze handlu – zarówno w ujęciu geograficznym, jak i produktowym – w celu oceny wpływu członkostwa w UE na pozycję Polski w międzynarodowym podziale pracy. Zastosowano podejście opisowe, łącząc przegląd literatury z analizą danych statystycznych pochodzących z bazy OEC, w celu identyfikacji trendów oraz zmian strukturalnych w polskim eksporcie i imporcie. Analiza wykazała, że integracja z UE doprowadziła do znaczącego wzrostu wartości handlu, zacieśnienia powiązań z rynkami unijnymi oraz stopniowej dywersyfikacji w kierunku rynków pozaunijnych. Badany okres obejmuje istotne wstrząsy zewnętrzne, takie jak globalny kryzys finansowy w latach 2008–2009, pandemia COVID-19 oraz gospodarcze konsekwencje wojny w Ukrainie – każdy z nich wywarł wyraźny wpływ na przepływy handlowe. Wyniki potwierdzają postawioną hipotezę badawczą, wskazując, że członkostwo Polski w UE znacząco zwiększyło wartość, dynamikę oraz stopień geograficznej dywersyfikacji handlu zagranicznego. Choć Niemcy pozostają głównym partnerem handlowym Polski, rosnące znaczenie innych państw UE oraz Chin podkreśla trwającą strategię dywersyfikacji. Artykuł wnosi wkład do literatury na temat integracji handlowej, oferując pogłębioną analizę trajektorii handlu gospodarki posttransformacyjnej w ramach UE oraz dostarczając wniosków na temat wzajemnych powiązań między dostosowaniem polityki, dostępem do rynku a wstrząsami zewnętrznymi w kształtowaniu wzorców handlowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Anna Rabczun https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Nowe aspiracje geopolityczne krajów Europy Środkowo-Wschodniej i rola polityki spójności Unii Europejskiej
Artykuł analizuje nowe trendy w Europie Środkowo-Wschodniej, koncentrując się na inicjatywach i sojuszach regionalnych i globalnych, roli infrastruktury w czasach zwiększonego ryzyka nowych konfliktów oraz na tym, jak polityka i instytucje Unii Europejskiej dostosowują się do tych zmian i reagują na nie. Artykuł stara się wyjaśnić, z perspektywy neorealizmu, jak indywidualne interesy państw członkowskich Europy Środkowo-Wschodniej wpływają na zmiany w Polityce Spójności w kierunku inwestycji w infrastrukturę podwójnego zastosowania. Artykuł analizuje również wpływ na metody ewaluacji oraz sposoby dostosowywania i oceny polityki UE w zakresie budowania zdolności obronnych z wykorzystaniem instrumentów Unii Europejskiej.
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Senger https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Relacje Unii Europejskiej z Mercosurem. Trudne partnerstwo w obliczu strategicznych wyzwań
W artykule opisano ewolucję i uwarunkowania relacji między Unią Europejską a Wspólnym Rynkiem Południa (Mercosur), ukazując je jako przykład złożonego i asymetrycznego partnerstwa międzyregionalnego. Celem artykułu jest zidentyfikowanie głównych czynników sprzyjających i utrudniających współpracę obu bloków państw w kontekście dynamicznych zmian geopolitycznych, gospodarczych i środowiskowych. W oparciu o ramy teoretyczne interregionalizmu, artykuł wskazuje, że pomimo powtarzających się kryzysów i opóźnień negocjacyjnych, relacje UE–Mercosur zachowują znaczenie strategiczne. W sferze gospodarczej dominuje asymetria, gdyż UE jest eksporterem dóbr przemysłowych i technologii, natomiast Mercosur – surowców i produktów rolnych, co generuje napięcia w zakresie dostępu do rynku i subsydiów rolnych. W wymiarze politycznym partnerstwo opiera się na warunkowości normatywnej, podczas gdy w sferze ekologicznej ujawnia się spór o równowagę między rozwojem a ochroną środowiska, szczególnie w kontekście wdrażania założeń Europejskiego Zielonego Ładu. W ostatniej części artykułu omówione zostały geopolityczne uwarunkowania współpracy, w tym wzrastająca rola Chin, USA i BRICS, oraz znaczenie partnerstwa z Mercosurem dla realizacji unijnej autonomii strategicznej.
Prawa autorskie (c) 2025 Beata Przybylska-Maszner https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wyzwania społeczno-kulturowe państw Maghrebu i ich wpływ na relacje z Unią Europejską
Dla Unii Europejskiej region Morza Śródziemnego ma strategiczne znaczenie. Jest to obszar wielu możliwosci, lecz także wielu wyzwań. Liczne kryzysy, w tym demograficzny, występujące obecnie w regionie przecięły “Braudelowskie myślenie” o nim jako morskim zbiorniku, otoczonym społeczeństwami, kulturami, narodami i gospodarkami, których przenikanie się przez dziesięciolecia, mimo odmienności było wartością dodaną Śródziemnomorza, czyniąc z niego „obszar kulturowy”. Niestety, niepewność gospodarczo-społeczna, bezrobocie, konflikty i zmiany klimatyczne uniemożliwiają powrót do takiego myślenia. W ostatnich latach czynniki te uległy pogorszeniu ze względu na niestabilność wewnętrzną niektórych państw południowej flanki BMŚ, w tym państw Maghrebu. Obecność UE w stabilizowaniu sytuacji w regionie, ale także wspieranie panstw Maghrebu jest znana i widoczna na róźnych poziomach aktywności od lat 60. XX w. Dzisiaj bardziej niż kiedykolwiek wsparcie partnerów z Południa dotyczy wzmacniania odporności ich społeczeństw, zwłaszcza młodych oraz ich rządów w realizacji polityk demograficznych i zatrudnienia. Zarówno UE, jak i rządy państw Maghrebu mają świadomość znaczenia wyzwań, z którymi na co dzień przychodzi im stawić czoła. To z kolei zmusza rządy do wchodzenia w interakcje z innymi podmiotami na różnych poziomach dla osiągania wspólnych celów, tworząc coś na wzór regionalnego ładu zarządzczego. Celem niniejszego artykułu jest analiza czynników społeczno-kulturowych jako istotnych sił sprawczych warunkujących aplikacje nowych schematów działań na linii UE–państwa Maghrebu. Ich identyfikacja pozwoli na uchwycenie wyzwań europejsko-maghrebskich oraz pozwoli zrozumieć jak to co się dzieje obecnie wewnątrz arabskich państw Afryki Północnej ma wpływ na kształt relacji z UE.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Stachurska-Szczesiak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wyzwania w relacjach Turcji z Unią Europejską
Przedmiotem publikacji jest analiza wyzwań w relacjach Turcji z Unią Europejską. W tym celu ukazana została specyfika owych relacji z podziałem na lata: 2002–2013 i 2014–2025. Przyjęty przedział czasowy pozwolił ukazać przewartościowanie w stosunkach obu podmiotów oraz wskazać ich uwarunkowania. Podjęto się również próby określenia perspektyw relacji Turcji z Unią Europejską. W artykule przyjęto następujące założenia. Po pierwsze, powiązania gospodarcze i handlowe Turcji z Unią Europejską determinują jej zależność od zachodniego partnera. Uwidoczniła się ona zwłaszcza w obliczu wieloletniego kryzysu walutowego oraz pandemii COVID-19. Po drugie, antyzachodnia retoryka, a także wysuwanie wobec Unii Europejskiej nowych żądań, stały się dla władz Turcji instrumentem „nacisku” na organizację w wymiarze politycznym i ekonomicznym oraz umacniania wizerunku prezydenta Erdoğana głównie wśród konserwatywnego elektoratu. Po trzecie, agresja Rosji na Ukrainę w 2022 roku potwierdziła znaczenie wzajemnych relacji dla obu podmiotów. Nowe uwarunkowania geopolityczne stworzyły płaszczyznę do ponownego dialogu i niewykluczone, że i współpracy pomiędzy nimi. Dodatkowo umocniły pozycję Turcji w rozmowach z Unią Europejską jako potencjalnego partnera w tworzeniu nowej polityki bezpieczeństwa i obrony Europy.
Prawa autorskie (c) 2025 Kinga Smoleń https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Relacje Unii Europejskiej z państwami niedemokratycznymi: przypadek Republiki Kuby i Chińskiej Republiki Ludowej. Perspektywa porównawcza – 2004 i 2024
Relacje zewnętrzne Unii Europejskiej są istotnym zagadnieniem w perspektywie współczesnych założeń i zasad funkcjonowania wspólnoty europejskiej. Autorzy w ramach niniejszego artykułu podejmują analizę szczególnego typu relacji Unii Europejskiej z państwami nie-demokratycznymi, tj. z Republiką Kuby i Chińską Republiką Ludową w oparciu o wyznaczniki związane z pojęciami demokratyzacji, europeizacji ad extra i value based partnerships. Przedstawiony został stan relacji pomiędzy tymi podmiotami na rok 2004 i 2024. Ukazane zostały różnice, które zdeterminowały sposób postrzegania wskazanych państw przez Unię Europejską. W ramach przeprowadzonej komparatystyki, autorzy syntetycznie przedstawiają wyraźną zmianę prowadzonej przez Komisję Europejską polityki kształtującej relacje pomiędzy tymi partnerami w oparciu o ramę poznawczą oraz kwestie polityczne, ekonomiczne i normatywne. Zaobserwowano również, że poza wykształconymi partnerstwami o charakterze bilateralnym pomiędzy UE a Chinami i Kubą wskazane państwa zdynamizowały relacje także między sobą. Autorzy zwracają uwagę na to, że mimo wcześniejszego założenia istotności wartości w kontekście budowania partnerstw (w oparciu o dokumenty strategiczne), w ujęciu praktycznym wartości demokratyczne nadal nie są determinantem tych relacji. Kwestie ekonomiczne nadal stanowią podstawowy wymiar budowania relacji.
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Adamiszyn-Kontek, Mikołaj Sokolski https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Wybrane partie polityczne wobec wyzwań odbudowy i rozwoju gospodarki morskiej w Polsce
Głównym celem artykułu jest promocja i wsparcie polityki morskiej państwa przez polityków po 1989 roku jako istotnego czynnika rozwoju polskiej gospodarki morskiej. Brak spójnej polityki morskiej państwa i związane z tym zaniedbania infrastrukturalne, finansowe i kadrowe doprowadziły do spadku zarówno konkurencyjności, jak i tempa rozwoju polskiej gospodarki morskiej, zwłaszcza w okresie bezpośrednio po transformacji ustrojowej w Polsce. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na tworzenie korzystnych warunków dla funkcjonowania podmiotów gospodarki morskiej, będącej elementem gospodarki narodowej. Równie istotne jest tworzenie ustawodawstwa wspierającego działalność gospodarki morskiej oraz promowanie tradycji morskich obecnych w Polsce od okresu międzywojennego. Zaangażowanie partii politycznych w sprawy związane z członkostwem Polski w Unii Europejskiej może również stanowić wsparcie dla europejskiej polityki morskiej. Morze Bałtyckie jest ważne dla państwa z wielu względów – przede wszystkim ekonomicznych, strategicznych, ale także społecznych i politycznych. Działania partii politycznych powinny koncentrować się na silnym akcentowaniu potrzeby dostrzegania i inwestowania w gospodarkę morską traktowaną jako obszar szeroki i wielowymiarowy, nie zapominając o kwestiach środowiskowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Marek Rewizorski, Zofia Zych https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Polityka antyterrorystyczna Francji w odpowiedzi na zagrożenie terroryzmem dżihadystycznym od 2001 roku
Francja dąży do pozycjonowania się jako regionalne mocarstwo w Europie, realizując politykę mającą na celu uzyskanie znaczącego wpływu zarówno w Unii Europejskiej, jak i poza nią. Ambicja ta ma na celu nie tylko umocnienie pozycji Francji na arenie międzynarodowej, ale także ochronę jej bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. Współczesny terroryzm stanowi jednak jedno z najpilniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa Europy i całego świata. W UE Francja jest szczególnie narażona na ataki terrorystyczne – na co wpływa między innymi powrót obywateli francuskich, którzy walczyli jako bojownicy ISIS. W rezultacie zwalczanie terroryzmu stało się priorytetem kolejnych francuskich rządów. Działania te realizowane są na wielu frontach. W kraju państwo wprowadziło szereg środków prawnych i instytucjonalnych; na arenie międzynarodowej angażuje się w operacje wojskowe i zapewnia programy pomocowe skierowane do wybranych krajów Azji i Afryki. Jednocześnie utrzymujące się wyzwania gospodarcze i społeczne sprzyjają powstawaniu odizolowanych społeczności, w których mieszka około pięciu milionów muzułmanów. Ograniczony sukces francuskiej polityki integracyjnej, w połączeniu z powszechną marginalizacją społeczną, przyczynił się do radykalizacji niektórych grup społecznych – problemu leżącego u podstaw podatności kraju na zagrożenia terrorystyczne.
Prawa autorskie (c) 2025 Arkadiusz Machniak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Epokowa zmiana? Podejście Republiki Federalnej Niemiec do pomocy humanitarnej
Artykuł traktuje o pomocy humanitarnej Republiki Federalnej Niemiec w latach 2016–2025. Autorka analizuje dane Biura ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej ONZ (UN OCHA) w celu zidentyfikowania zmian w wielkości, alokacji geograficznej i kanałach transferu niemieckiej pomocy. Niemieckie podejście zostało ujęte w kontekście działań innych głównych globalnych donatorów pomocy humanitarnej. W badaniu stwierdzono, że pomoc humanitarna RFN jest podporządkowana realizacji celów niemieckiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Chociaż formalnie kieruje się ona zasadami, które odróżniają ją od innych obszarów polityki zagranicznej – w tym humanitaryzmem, bezstronnością, neutralnością i niezależnością – w praktyce polityka i działania humanitarne RFN, zintegrowane z polityką rozwojową, pozostają instrumentem realizacji niemieckich interesów na arenie międzynarodowej.
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Dobosz-Dobrowolska https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Europejskie konteksty stosunków – mniejszość–większość na Górnym Śląsku
Autor, w pierwszej części artykułu przybliża pojęcie kontestacja. Następnie prezentuje najważniejsze ramy prawne, wynikające z członkostwa Polski w Radzie Europy i Unii Europejskiej, do których mogą się odwołać górnośląscy regionaliści w dążeniu do zachowania, wzmocnienia i rozwoju tożsamości społeczno-kulturowej regionu. Procesy migracyjne, które miały miejsce po roku 1945 mają znaczący wpływ na zmiany zachodzące w tym regionie. Jednak dopiero po roku 1989 zarówno Polacy, Niemcy, Ślązacy mogą prowadzić swobodną dyskusję na temat wielokulturowości Górnego Śląska. To czy uda się zachować specyfikę regionu zależy od tego czy górnośląscy regionaliści włączą do realizacji tego celu nowych mieszkańców, którzy dominują w regionie.
Prawa autorskie (c) 2025 Cezary Trosiak https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Zbieżne cele, rozbieżne metody? Program LEADER i Fundusz Wiejski jako przykłady zarządzania oddolnego na obszarach wiejskich w Polsce+
Niniejszy artykuł przedstawia kompleksową analizę teoretyczną dwóch konkurujących ze sobą filozofii samorządności lokalnej, funkcjonujących jednocześnie na polskiej wsi: Funduszu Sołeckiego, reprezentującego bezpośrednią demokrację partycypacyjną, oraz podejścia LEADER/CLLD, ucieleśniającego deliberatywne zarządzanie oparte na partnerstwie. Pomimo deklaratywnego dążenia obu mechanizmów do oddolnego rozwoju i lokalnego upodmiotowienia, niniejsze badanie ukazuje ich fundamentalną rozbieżność filozoficzną. W badaniu do porównania wykorzystano weberowską metodologię typów idealnych. Pokazuje ona, że chociaż oba modele dążą do lokalnej aktywizacji, robią to za pomocą głęboko odmiennych metod, zakorzenionych w sprzecznych tradycjach demokratycznych. FS realizuje w praktyce “silną demokrację” Barbera poprzez swoje większościowe zgromadzenia wiejskie, podczas gdy LEADER/CLLD można postrzegać jako instytucjonalny wyraz habermasowskiej demokracji deliberatywnej poprzez partnerstwa trójsektorowe. Ta rozbieżność wykracza poza różnice techniczne i stanowi konkurencyjne odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące prawomocnego podejmowania decyzji, natury demos i roli obywateli w zarządzaniu publicznym. Artykuł wnosi wkład do teorii demokracji poprzez analizę praktycznego funkcjonowania tych konkurujących paradygmatów, ujawniając zarówno ich ograniczenia teoretyczne, jak i potencjalną komplementarność w ramach pluralistycznego podejścia do rozwoju lokalnego.
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Duda https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Ewolucja polityki sankcji UE wobec Białorusi w latach 2020–2022
Niniejszy artykuł analizuje politykę sankcji jako kluczowy instrument Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB) Unii Europejskiej wobec Białorusi w latach 2020–2022. Przypadek Białorusi stanowi szczególnie istotne studium w zakresie polityki sankcyjnej UE ze względu na jej długotrwały, złożony i cykliczny charakter. Analiza koncentruje się na identyfikacji głównych czynników determinujących proces decyzyjny w zakresie transformacji polityki sankcyjnej UE zarówno w reakcji na sytuację polityczną w tym kraju, jak i w szerszym kontekście geopolitycznym. Artykuł wskazuje również potencjalne kierunki dalszego rozwoju polityki sankcyjnej, uwzględniając możliwość powrotu Unii Europejskiej do podejścia transakcyjnego w obliczu zmieniających się uwarunkowań geopolitycznych.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Jerominek https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Dylemat tożsamości Trimarium: konstruktywistyczna perspektywa społecznych podstaw spójności regionalnej
W niniejszym badaniu analizuje się, czy sukces Inicjatywy Trójmorza (3SI) zależy od ukształtowania wspólnej tożsamości regionalnej. Opierając się na konstruktywistycznym paradygmacie stosunków międzynarodowych, badanie porusza pomijany wymiar teoretyczny budowania tożsamości w ramach 3SI. Analiza oparta na deklaracjach szczytowych, oficjalnych raportach i literaturze konstruktywistycznej ujawnia rozbieżność między ambicjami gospodarczymi Inicjatywy a brakiem jawnych narracji kształtujących tożsamość. Pomimo rosnącej instytucjonalizacji i praktycznych narzędzi współpracy, takich jak fundusze inwestycyjne i innowacyjne, retoryczne lub symboliczne wyrażanie zbiorowej przynależności jest ograniczone. Wyniki badań sugerują, że wzmacnianie poczucia „my” mogłoby zwiększyć zaufanie, spójność i widoczność zewnętrzną, wzmacniając zarówno wewnętrzną solidarność, jak i atrakcyjność dla inwestorów. W artykule argumentuje się, że tożsamość, budowana poprzez interakcje społeczne i wspólne normy, nie jest produktem ubocznym, ale warunkiem wstępnym zrównoważonego regionalizmu. Proponuje się w nim ścieżki kształtowania tożsamości oparte na dialogu integracyjnym, pojednaniu historycznym i dostosowaniu do wartości europejskich. Perspektywa ta pozycjonuje 3SI nie jako alternatywę, ale jako regionalny filar spójnej Europy.
Prawa autorskie (c) 2025 Artur Marcin Lorek https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Dylematy polityki migracyjnej w Niemczech w świetle debaty parlamentarnej w latach 2021–2024
Artykuł analizuje dylematy polityki migracyjnej w Niemczech w latach 2021–2024 w świetle debat parlamentarnych w Bundestagu. Niemcy, jako najpopularniejszy kraj docelowy imigracji, muszą mierzyć się ze złożoną dynamiką społeczną, gospodarczą i polityczną związaną z migracją. W związku z tym polityka migracyjna odgrywa kluczową rolę w regulowaniu przepływów migracyjnych i kształtowaniu relacji między migrantami a społeczeństwem przyjmującym. Odnosząc się do trzech dylematów zdefiniowanych w tekście, autor sugeruje, że polityka migracyjna Niemiec prawdopodobnie stanie się w przyszłości bardziej restrykcyjna, z większym naciskiem na migrację zarobkową i ograniczeniami dotyczącymi innych form imigracji.
Prawa autorskie (c) 2025 Mateusz Jamro https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0