Koncepcja narodu w myśli Floriana Znanieckiego: próba interpretacji - Brzechczyn, Krzysztof (Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 2024)
Celem artykułu jest interpretacja opracowanej przez Floriana Znanieckiego teorii narodu. Podstawą interpretacji będą następujące pytania/problemy badawcze: (1) Czy przynależność do narodu jest następstwem posiadania pewnych niezależnych od ludzkiej woli cech czy też rezultatem wolnego wyboru? (2) Czy procesy narodowotwórcze były autonomiczne wobec procesów społeczno-politycznych i społeczno-ekonomicznych, czy też były nich redukowalne? (3) Czy istniała (przynajmniej w Europie) jedna uniwersalna ścieżka procesów narodowotwórczych? Odpowiedź na tak postawione pytania pozwala umieścić poglądy Znanieckiego w szerszej perspektywie porównawczej i porównać jego ujęcie z ujęciami innych autorów (takich jak np. Zygmunt Balicki, Ernest Gellner, Feliks Koneczny czy Andrzej Nowak). Według Znanieckiego naród jest wspólnotą opartą na wspólnie podzielanych przekonaniach kulturowych, którym przyznawał obiektywny status. Z tego powodu procesy narodowotwórcze nie są redukowalne do procesów modernizacyjnych i politycznych, choć państwo narodowe może być następstwem procesów narodowotwórczych Takie ujęcie pozwala dostrzec specyfikę rozwoju świadomości narodowej w Europie Środkowej i Wschodniej. W końcowej części artykułu przedstawiam Znanieckiego wizję społeczeństwa światowego opartego na partykularnych kulturach narodowych.