Instytucja asesora sądowego w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości – czy istnieje potrzeba reformy jej statusu ustrojowego? - Kielin-Maziarz, Joanna (Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 2026)
Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy obecna regulacja dotycząca asesorów sądowych spełnia wymagania określone przez art. 45 ust. 1 Konstytucji, a zatem czy skład sędziowski, w którym zasiada asesor sądowy, można ocenić jako właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Pozycja ustrojowa asesorów sądowych nie jest zrównana z pozycją sędziów. Konstytucja RP nie wymienia asesora jako podmiotu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Podstawa działania asesorów zawarta jest jedynie w ustawie zwykłej – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Brak wystarczającej stabilności podstawy ustawowej (jej częste zmiany) powoduje, że wspomniana zasada konstytucyjna nie jest prawidłowo realizowana. Utrzymanie asesorów sądowych wymaga więc zmiany treści art. 179 Konstytucji przez ich uwzględnienie w ustawie zasadniczej. Wydaje się jednak, że takie rozwiązanie może być trudne do spełnienia. Stąd też postulować należy ujednolicenie statusu sędziego przez wyłączenie instytucji asesora i zastąpienie asesora sędzią zawodowym, który podlegałby częstszej ocenie. W pracy posłużono się metodą prawnodogmatyczną oraz analizą orzecznictwa.