Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
type: channel
description: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny jest jednym z najstarszych i najbardziej prestiżowych polskich czasopism naukowych. RPEiS jest czasopismem recenzowanym, w którym publikuje się artykuły w języku polskim oraz w języku angielskim. Naszym podstawowym celem jest ułatwienie badaczom z Polski i zagranicy rozpowszechniania rezultatów ich badań naukowych oraz wymiany poglądów i idei w ramach międzynarodowej wspólnoty naukowej. Preferujemy te artykuły, które zawierają mocne ugruntowanie teoretyczne i metodologiczne z obszaru nauk prawnych, nauk ekonomicznych i socjologii oraz wskazują praktyczną doniosłość prowadzonych w nich rozważań lub konkluzji. RPEiS ukazuje się w wersji elektronicznej (OA) i drukowanej. Wersją pierwotną czasopisma jest wersja elektroniczna. Czasopismo zapewnia natychmiastowy, otwarty dostęp (CC BY 4.0 Międzynarodowe) do wszystkich swoich treści zgodnie z zasadą, że badania swobodnie dostępne zwiększają i przyśpieszają globalny rozwój nauki i wymianę wiedzy. Redakcja zachęca autorów do zamieszczania opublikowanych w czasopiśmie artykułów (ostatecznej wersji wydawcy) w otwartych repozytoriach pod warunkiem podania linku do strony czasopisma oraz numeru DOI artykułu. Zgłoszenie artykułu, proces recenzyjny oraz publikacja w RPEiS są bezpłatne. POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA AKTUALNY NUMER ARCHIWUM INDEKSOWANE I DOSTĘPNE W: Web of Science (Emerging Sources Citation Index), HeinOnline, DOAJ, SHERPA/RoMEO, ERIH PLUS, Italian National Agency for the Evaluation of Universities and Research Institutes (Elenco delle riviste scientifiche dell'Area 12, Elenco delle riviste scientifiche dell'Area 14), ProQuest Part of Clarivate (ProQuest One Academica<a href="https://tls.search.proquest.com/titlelist/jsp/ListHTML.jsp?start=28000&start=27000&start=28000&productId=1007139%3A1000001%3A1007133%3A1006323%3A1007852%3A1007059%3A1007160%3A1000277%3A1006102%3A1007060%3A1009046%3A1007061%3A1009156%3A1006324%3A1007856%3A1009188%3A1009241%3A1007884%3A1007885%3A10…
publisher: Adam Mickiewicz University Poznan
language: pl-PL
publication name: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
issn: 0035-9629
items: Back matter
items: The Bayesian approach to measuring financial contagion
items: Skutki polityki Narodowego Banku Polskiego w czasie pandemii COVID-19
items: Zasadność kalkulacji wskaźnika RRSO w kontekście oceny całkowitego kosztu kredytu konsumenckiego
items: Machine learning and sentiment analysis in behavioural investing: Evidence from Poland
items: The impact of tightening the abortion law in 2020 on fertility in Poland
items: Micro-enterprises going global: Networks and institutional support in Poland
items: Funkcjonowanie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego w Polsce w przekroju powiatów – ujęcie statystyczne
items: Profesor dr hab. Jerzy Małecki (1944–2025). In Memoriam
items: Zagadnienie pustki prawnej
items: Instytucja asesora sądowego w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości – czy istnieje potrzeba reformy jej statusu ustrojowego?
items: Shadow of the trial jako model służący rekonstrukcji procesu negocjacji stron nad zawarciem porozumienia karnoprocesowego w systemach common law
items: Czy wystąpienie szkody jest konieczne do powstania roszczenia odszkodowawczego w ramach odpowiedzialności deliktowej?
items: Odpowiedzialność za szkody wynikające z działania systemów sztucznej inteligencji
items: Standardy postępowania medycznego w modelu angielskim
items: Prawo o niewypłacalności gmin w Polsce de lege ferenda
items: Korporacyjne działania autodestruktywne a obrona przed wrogim przejęciem: rewizja klasyfikacji metod obronnych
items: Dogmatyczny park jurajski: polemika z artykułem Marty Dubowskiej i Adama Dyrdy
items: Czy można bronić dogmat(yk)ów?
items: Front matter

Back matter
type: item
creator: RPEiS 88(1)
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 323
ending page: 324
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.19

The Bayesian approach to measuring financial contagion
type: item
description: This paper investigates financial contagion between the US and emerging European markets during recent turbulent periods, including the COVID-19 pandemic, the Russia-Ukraine war, the US presidential election, and changes in US tariff policy in 2025. The S&P 500 and STOXX Europe 50 indices are employed to capture global and regional factors affecting emerging markets in Europe. Using daily returns from January 2013 to April 2025, I conduct a structural break test and endogenously determine the start date of the COVID-19 pandemic. This approach avoids the arbitrary selection of crisis dates, allowing event timings and their market impact to be determined empirically. The paper then estimates returns models for individual emerging markets using the Bayesian approach. The results indicate that emerging countries’ stock markets are more affected by regional factors than the US market. Moreover, there is a significant increase in the influence of the STOXX Europe 50 on emerging markets during periods of turmoil. Finally, the paper evaluates whether there is contagion across markets based on Bayesian estimation in the dynamic conditional correlation DCC model. To account for the heavy tails associated with financial returns, this paper assumes that the corresponding error terms follow a skewed Student’s t-distributions. The findings also confirm stronger evidence of contagion from regional factors to the examined emerging markets during the episodes of market turmoil. Additionally, the results indicate interdependence, but no contagion, from the US market to emerging European markets.
creator: Thi Ngan Nguyen
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 161
ending page: 180
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.09

Skutki polityki Narodowego Banku Polskiego w czasie pandemii COVID-19
type: item
description: Celem artykułu jest identyfikacja i ocena skutków polityki prowadzonej przez Narodowy Bank Polski (NBP) w okresie pandemii COVID-19. Ocenie zostały poddane skutki polityki monetarnej, które wystąpiły w latach 2020–2023. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem dedukcji, logiki werbalnej oraz dynamiki badanych kategorii. W czasie pandemii NBP dokonał zmiany polityki ekspansywnej na wyjątkowo ekspansywną. Główne działania polegały na obniżaniu stóp procentowych oraz skupie papierów wartościowych w ramach strukturalnych operacji otwartego rynku. Pozytywnymi konsekwencjami takiej polityki były wzrost popytu globalnego i produkcji w okresie 2021–2022 oraz utrzymywanie się niskiej stopy bezrobocia. Jednocześnie wystąpiło wiele skutków negatywnych. Najważniejszy to pojawienie się wysokiej inflacji ze wszystkimi jej kosztami gospodarczymi i społecznymi. Dla gospodarstw domowych szczególnie kosztowna była długo utrzymująca się ujemna realna stopa procentowa oraz spadek przeciętnego realnego wynagrodzenia w latach 2022–2023. Wzrosła nie tylko inflacja mierzona Consumer Price Index (CPI), lecz także inflacja bazowa. Oznacza to, że działania NBP istotnie przyczyniły się do silnego wzrostu cen w Polsce. Konsekwencją ultrałagodnej polityki NBP w czasie pandemii był również efekt Cantillona (tzn. zróżnicowany wpływ nowego pieniądza na sektory w gospodarce oraz grupy społeczne). Taka polityka przyczyniła się do podziału społeczeństwa na wygranych tych zmian oraz przegranych, głównie konsumentów.
creator: Andrzej Jędruchniewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 181
ending page: 201
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.10

Zasadność kalkulacji wskaźnika RRSO w kontekście oceny całkowitego kosztu kredytu konsumenckiego
type: item
description: Celem artykułu jest wykazanie ograniczonej przydatności w ocenie kosztów związanych z kredytem konsumenckim rzeczywistej rocznej stopy procentowej (RRSO), będącej implementacją wskaźnika annual percentage rate (APR) obowiązującego na terytorium Unii Europejskiej. Powodem jest wrażliwość wyniku RRSO na zmiany parametrów związanych z realizacją umowy. Metoda badawcza została oparta na kalkulacji RRSO dla ustalonej kwoty kredytu, oprocentowania i prowizji w wariantach różniących się terminem spłaty, rodzajem raty (stała versus malejąca) oraz terminem naliczenia opłat dodatkowych. Kalkulacji dokonano w programie Microsoft Excel. Wyniki badań wskazują, że wpływ na wynik RRSO mają liczba rat i sposób ich naliczania oraz termin naliczania opłat dodatkowych związanych z kredytem. Wyniki badań podważają zasadność oceny warunków umowy kredytowej na podstawie RRSO.
creator: Monika Andrzejczak
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 203
ending page: 218
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.11

Machine learning and sentiment analysis in behavioural investing: Evidence from Poland
type: item
description: The recent popularity of behavioural finance, combined with machine learning, offers an opportunity to challenge the duopoly of fundamental and technical analysis in stock selection. Behavioural analysis – an indirect method of stock evaluation based on the direct analysis of investor behaviour – offers a novel approach to investing. Its most popular instrument, sentiment analysis, has been shown to be useful in investing, although the relation between investor sentiment and stock prices is not yet clear, and behavioural investing is not well described in the literature. Moreover, there are only a few papers concerning investor sentiment in the Polish equity market, which creates a research gap, compared to other developed markets. The goal of this paper is to examine this relation and to test the efficacy of sentiment-based methods in behavioural investing. The relationship between investor sentiment and stock price movements was examined using Matthews and Pearson correlation coefficients, and the efficacy of sentiment-based investment strategies was compared with the buy-and-hold approach. By leveraging threads from the Bankier. pl forum, this paper confirms a positive but modest correlation between investor sentiment and returns of WIG20 stocks, consistent with prior findings. While previous papers found low correlations and modest investment gains, this paper recognizes a statistically significant and stronger relationship between cumulative sentiment and cumulative returns (29.7%) compared to daily sentiment and fluctuations (5.4%, 2.7%, 3.0%). Moreover, this study tests behavioural methods in investment strategies, where sentiment-based trading outperformed the buy-and-hold approach in two-thirds of cases. The theoretical profitability is eliminated by including transaction costs, underscoring limited practical utility, and suggesting future research.
creator: Łukasz Kołodziejczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 219
ending page: 239
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.12

The impact of tightening the abortion law in 2020 on fertility in Poland
type: item
description: Low fertility constitutes a major demographic and economic challenge, leading to population ageing, labour shortages, and increasing pressure on social security systems. One of the factors that may influence reproductive decisions is the restrictiveness of abortion laws. The primary aim of this study is to assess whether, and to what extent, the tightening of abortion law in Poland in 2020 affected fertility, measured by the total fertility rate as well as fertility rates by women’s age group, place of residence, and relationship status. Using the augmented synthetic control method and data from 32 European countries, the study compares Poland’s actual fertility trajectory with a counterfactual scenario assuming no legal change. The results indicate that the 2020 reform contributed to a decline in fertility, particularly among women aged 15–19, married women, and urban residents. This study contributes to the limited empirical literature on the demographic effects of abortion law restrictions in Europe and demonstrates the usefulness of advanced quasiexperimental methods in evaluating the effects of public policies.
creator: Sergiusz Herman
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 241
ending page: 261
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.13

Micro-enterprises going global: Networks and institutional support in Poland
type: item
description: This article examines how Polish micro-enterprises internationalize under conditions of resource constraints in an increasingly digitalized environment. Micro-firms face structural limitations in financial, human, and managerial capacities, which challenge traditional incremental models of internationalization. The study aims to identify how collaborative networks, institutional support, and digital tools jointly influence the international expansion of micro-enterprises. The research adopts a mixed-methods approach, combining quantitative analysis of secondary data (Polish Agency for Enterprise Development, Eurostat, Global Entrepreneurship Monitor, Organisation for Economic Co-operation and Development) with qualitative case studies of three Polish micro-enterprises operating in e-commerce, ICT, and green technology sectors. The findings indicate that the complementarity of network embeddedness, institutional instruments, and digital capability primarily drives internationalization. Networks facilitate initial market access, institutional support reduces risk and enhances legitimacy, while digital tools accelerate and scale cross-border activities. The results suggest that micro-enterprise internationalization is better explained as a process of resource integration rather than gradual expansion, contributing to the literature on entrepreneurial internationalization in emerging EU economies.
creator: Magdalena Belniak
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 263
ending page: 278
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.14

Funkcjonowanie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego w Polsce w przekroju powiatów – ujęcie statystyczne
type: item
description: Artykuł prezentuje dane statystyczne dotyczące funkcjonowania systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego od jego powstania w roku 2016 do 2023. Analizuje także dane o liczbie udzielanych porad prawnych i obywatelskich w poszczególnych powiatach w 2022 r. i ich korelacje z wybranymi czynnikami makroekonomicznymi charakteryzującymi te powiaty. Celem artykułu jest opis rozmiarów udzielanej nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego oraz zidentyfikowanie czynników mających wpływ na liczbę porad w poszczególnych powiatach. W artykule przeprowadzono analizy jedno-, dwu- i wielowymiarowe, w tym analizy korelacji i regresji liniowej. Zmiennymi zależnymi były bezwzględne i względne (na 1000 mieszkańców) liczby porad w poszczególnych powiatach (wszystkich 380 w Polsce). Zmiennymi zależnymi były bezwzględne i względne (na 1000 mieszkańców) liczby porad w poszczególnych powiatach (wszystkich 380 w Polsce). Zmiennymi niezależnymi były zaś charakterystyki makrospołeczne poszczególnych powiatów zgrupowane w siedem czynników: organizacja systemu nieodpłatnego poradnictwa, czynniki urbanizacyjne, demograficzne, ekonomiczne, socjalne, aktywność społeczna oraz zagrożenia społeczne. Czynnikiem najsilniej skorelowanym z liczbą tych porad okazały się po prostu liczba ludności zamieszkującej w powiecie i poziom jego zurbanizowania – więcej porad udzielanych jest w dużych miastach, gdzie są też one po prostu lepiej dostępne. Podobny, choć dużo słabszy związek wykazały też te zmienne z liczbą porad przypadającą na 1000 mieszkańców powiatu. W toku przeprowadzonej wielowymiarowej analizy regresji liniowej najlepszymi predyktorami liczby nieodpłatnych porad okazały się zaś: liczba mieszkańców powiatu, wskaźnik jego urbanizacji, liczba rodzin korzystających z pomocy społecznej oraz liczba rodzin korzystających z pomocy społecznej przypadająca na 1000 mieszkańców.
creator: Paweł Ostaszewski
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 279
ending page: 298
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.15

Profesor dr hab. Jerzy Małecki (1944–2025). In Memoriam
type: item
creator: Magdalena Fedorowicz
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 319
ending page: 321
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.18

Zagadnienie pustki prawnej
type: item
description: Celem artykułu jest scharakteryzowanie problemu pustki prawnej (zwanej także pustką regulacyjną) i odpowiedź na pytanie, jak powinna być ona rozpatrywana na tle dotychczasowych ustaleń polskiej nauki prawa dotyczących zagadnienia zupełności systemu. Kolejnym zadaniem jest zidentyfikowanie potencjalnych sytuacji, w których możemy rozważać występowanie takiej pustki. W artykule zastosowano metodę opartą na analizie i systematyzacji występujących w doktrynie pojęć. Badanie przeprowadzono z perspektywy intencjonalizmu interpretacyjnego. Autor przyjmuje, że z pustką prawną mamy do czynienia wtedy, gdy odnośnie do konkretnego zagadnienia prawodawca w żaden sposób nie wyraził swojej intencji. W przypadku pustki regulacyjnej ustalenie intencji ustawodawcy, a nawet jej uprawdopodobnienie, będzie zatem zupełnie niemożliwe. Podjęte ustalenia mają wpływ na proces stosowania prawa. Stwierdzenie istnienia pustki prawnej skutkuje niemożnością zastosowania jakichkolwiek zabiegów interpretacyjnych. Sędzia nie może takiej pustki na własną rękę wypełnić. Byłoby to tworzenie prawa, do czego nie jest on uprawniony. Jeżeli sędzia natrafi na pustkę regulacyjną, powinien wydać rozstrzygnięcie w postaci oddalenia powództwa z racji niemożności oparcia żądania na żadnej wyrażonej normie prawnej. Działanie takie nie stanowi odmowy sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Ustalenie tego, czym jest pustka prawna, jak powinien zachować się sędzia w przypadku natrafienia na nią w swej działalności, jak i tego, jak pojęcie pustki regulacyjnej wpisuje się w siatkę pojęciową występującą w naukach prawnych, prowadzi nas do większej pewności i przewidywalności prawa – do wartości, do których nauka prawa nieustannie powinna dążyć.
creator: Paweł Skoczykłoda
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 5
ending page: 23
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.01

Instytucja asesora sądowego w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości – czy istnieje potrzeba reformy jej statusu ustrojowego?
type: item
description: Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy obecna regulacja dotycząca asesorów sądowych spełnia wymagania określone przez art. 45 ust. 1 Konstytucji, a zatem czy skład sędziowski, w którym zasiada asesor sądowy, można ocenić jako właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Pozycja ustrojowa asesorów sądowych nie jest zrównana z pozycją sędziów. Konstytucja RP nie wymienia asesora jako podmiotu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Podstawa działania asesorów zawarta jest jedynie w ustawie zwykłej – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Brak wystarczającej stabilności podstawy ustawowej (jej częste zmiany) powoduje, że wspomniana zasada konstytucyjna nie jest prawidłowo realizowana. Utrzymanie asesorów sądowych wymaga więc zmiany treści art. 179 Konstytucji przez ich uwzględnienie w ustawie zasadniczej. Wydaje się jednak, że takie rozwiązanie może być trudne do spełnienia. Stąd też postulować należy ujednolicenie statusu sędziego przez wyłączenie instytucji asesora i zastąpienie asesora sędzią zawodowym, który podlegałby częstszej ocenie. W pracy posłużono się metodą prawnodogmatyczną oraz analizą orzecznictwa.
creator: Joanna Kielin-Maziarz
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 25
ending page: 46
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.02

Shadow of the trial jako model służący rekonstrukcji procesu negocjacji stron nad zawarciem porozumienia karnoprocesowego w systemach common law
type: item
description: W artykule dokonano prezentacji wywodzącego się z nurtu myślowego Law and Economics modelu negocjacji „w cieniu procesu” (shadow of the trial) jako jednej z wciąż dominujących w literaturze angloamerykańskiej konstrukcji służących wyjaśnieniu przebiegu negocjacji stron postępowania karnego dotyczących zawarcia porozumienia karnoprocesowego w ramach znanego porządkom prawnym common law zjawiska plea bargaining. Zaprezentowano historyczne źródła tego modelu oraz jego podstawy strukturalne. Odwołano się do szerokiego dorobku badań empirycznych, jakie na przestrzeni lat przeprowadzono w nauce angloamerykańskiej dla zweryfikowania poprawności założeń wspomnianego modelu do opisu złożonej rzeczywistości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, jak również do formułowanych w literaturze pod jego adresem głosów krytyki. W ostatniej części opracowania przeniesiono rozważania na grunt krajowej regulacji trybów konsensualnych postępowania karnego, wychodząc z założenia, że pomimo zasadniczych różnic zachodzących między tymi regulacjami a znaną porządkom karnoprocesowym common law instytucją plea bargaining, omawiany model stanowić może ciekawy punkt odniesienia rozważań o przyszłości porozumień również w systemie polskim, w szczególności w kontekście argumentów przemawiających za powrotem do możliwości złagodzenia wymiaru kary w postępowaniach konsensualnych. Wyrażono negatywną ocenę polskich uregulowań, w szczególności w kontekście braku jakichkolwiek instrumentów nie tylko gwarantujących, ale choćby dających wystarczająco czytelną podstawę normatywną do rzeczywistej redukcji reakcji karnej wobec oskarżonego w trybach konsensualnych.
creator: Andrzej Lewna
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 47
ending page: 67
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.03

Czy wystąpienie szkody jest konieczne do powstania roszczenia odszkodowawczego w ramach odpowiedzialności deliktowej?
type: item
description: Artykuł podejmuje problematykę dotyczącą szkody jako fundamentalnej przesłanki odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. Autor bada, czy możliwe jest powstanie roszczenia odszkodowawczego w sytuacji, w której nie dojdzie do wyrządzenia szkody, a tym samym czy zaistnienie szkody prawnie relewantnej jest, czy nie jest każdorazowo konieczną przesłanką powstania takiego roszczenia. Rozważania natury ogólnej czynione są w kontekście regulacji dotyczącej naruszenia autorskich praw majątkowych, przyznającej uprawnionemu, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, roszczenie o zapłatę zryczałtowanego odszkodowania, którego wysokość wyliczana jest na podstawie wysokości opłaty licencyjnej, a nie rozmiaru szkody. Takie rozwiązanie w doktrynie rodzi wątpliwości, czy szkoda jest w ogóle przesłanką powstania takiego roszczenia. Autor dochodzi do wniosku, że z istnienia nielicznych, szczególnych rozwiązań prawnych umożliwiających domaganie się zryczałtowanego odszkodowania również w przypadku braku wystąpienia szkody prawnie relewantnej (w rozumieniu art. 361 § 2 k.c.) nie można wyprowadzać wniosku co do generalnej dopuszczalności uniezależnienia przyznania roszczenia o naprawienie szkody od wystąpienia szkody. W badaniach autor posłużył się przede wszystkim metodą formalno-dogmatyczną, a nadto, w niewielkim zakresie, metodą porównawczą.
creator: Mariusz Zelek
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 69
ending page: 86
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.04

Odpowiedzialność za szkody wynikające z działania systemów sztucznej inteligencji
type: item
description: Sztuczna inteligencja (AI) coraz częściej towarzyszy nam w życiu zawodowym i prywatnym. Oprócz niewątpliwych dobrodziejstw, które oferuje, może być także źródłem szkód. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie kwestii odpowiedzialności prawnej za szkody wynikające z działania systemów sztucznej inteligencji. Problem jest doniosły, gdyż jak pokazują badania, kwestie odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez AI stanowią jedną z kluczowych przeszkód zewnętrznych we wdrażaniu systemów sztucznej inteligencji. W artykule wskazano najważniejsze wyzwania w zakresie ustalania odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez AI, takie jak: autonomiczność, ciągła adaptacja, ograniczona przewidywalność i brak przejrzystości. Wykorzystując głównie metodę dogmatycznoprawną, zarysowano podejście UE do regulacji systemów sztucznej inteligencji, które oparte jest na analizie ryzyka oraz zarządzaniu całym cyklem życia produktu, oraz dokonano przeglądu unijnych ram prawnych odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez AI. Ustanawiają one dwutorowy tryb dochodzenia roszczeń za szkody, które wynikły z działania systemów sztucznej inteligencji w ramach (1) odpowiedzialności podmiotów gospodarczych za produkty wadliwe oraz (2) krajowych systemów odpowiedzialności deliktowej opartej na zasadzie winy. Artykuł wnosi wkład w dyskusję nad optymalnym reżimem odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez systemy sztucznej inteligencji, oceniając skutki regulacji z perspektywy innowacyjnych przedsiębiorstw i użytkowników. W opracowaniu zidentyfikowano w szczególności następujące obszary problemowe: częściową uznaniowość w klasyfikowaniu systemów AI jako wysokiego ryzyka, koncentrację regulacji na zagrożeniach związanych z bezpieczeństwem produktów przy jednoczesnym niedostatecznym uwzględnieniu ryzyk dla innych praw podmiotowych, a także brak harmonizacji krajowych reżimów odpowiedzialności deliktowej skutkujący odmiennymi standardami dowodowymi przyjmowanymi przez sądy krajowe.
creator: Paulina Kubera
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 87
ending page: 106
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.05

Standardy postępowania medycznego w modelu angielskim
type: item
description: W polskiej literaturze brakuje opracowań, które zwróciłyby uwagę na rozwiązania dotyczące standardów postępowania medycznego przyjęte w państwach obcych. Mogą stanowić one inspirację do odczytywania prawnego i praktycznego znaczenia standardów postępowania medycznego w Polsce, a także tworzenia przepisów prawnych w tym zakresie. Sprzyja temu fakt, że tematyka tytułowych standardów jest uniwersalna, a ich medyczna oraz prawna doniosłość powszechnie istotna. Celem artykułu jest zbadanie: pojęcia standardów postępowania medycznego, podmiotu tworzącego standardy i procesu ich tworzenia, próby ich osadzenia w systemie źródeł prawa common law, a także wpływu wytycznych na praktykę orzeczniczą sądów w Anglii i Walii. W artykule posłużono się metodą dogmatycznoprawną w odniesieniu do prawa angielskiego. Posiłkowo wykorzystano także metodę komparatystyczną, odnosząc specyficzne regulacje obowiązujące w Anglii i Walii do rozwiązań przyjętych w innych systemach prawnych. Przeprowadzone badania wykazały, że angielsko-walijskie procedury tworzenia standardów są transparentne. Zapewniają udział czynnika społecznego. Anglia i Walia realizują uporządkowany, monocentryczny system tworzenia standardów postępowania medycznego. Centralnie tworzone standardy przez zespoły ekspertów bazują na kategorii evidence-based medicine, co eliminuje subiektywne przekonania autorytetów medycznych. Fakt rzetelnego konstruowania standardów powoduje, że coraz rzadziej są one podważane w sprawach sądowych. Jest to znaczące udogodnienie dla środowiska lekarzy, gdyż mają zapewnione podstawowe źródło prawidłowego postępowania w określonych przypadkach klinicznych. Jednocześnie zwiększa się stabilność i przewidywalność orzeczeń sądowych, co ma istotne znaczenie również dla pacjentów i ich pełnomocników.
creator: Albert Pielak
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 107
ending page: 120
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.06

Prawo o niewypłacalności gmin w Polsce de lege ferenda
type: item
description: Przedmiotem niniejszego artykułu jest zagadnienie niewypłacalności gmin. Przypadki zapaści finansowej gmin są zjawiskami materializującymi się w praktyce. Niektóre systemy prawne przewidują zatem specjalną regulację na taką okoliczność, podobną do regulacji dla przedsiębiorców. W artykule szczególną uwagę poświęcono prawodawstwu federalnemu w USA w zakresie niewypłacalności municypalnej. Wskazano na oczekiwania co do reformy tamtych przepisów oraz na uregulowania w tej materii w innych systemach prawnych. Autor argumentuje, że potrzebne jest wprowadzenie specjalistycznej regulacji także w prawie polskim, a także przedstawia założenia do odpowiednich zmian.
creator: Rafał Adamus
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 121
ending page: 141
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.07

Korporacyjne działania autodestruktywne a obrona przed wrogim przejęciem: rewizja klasyfikacji metod obronnych
type: item
description: W dobie protekcjonizmu coraz większe znaczenie ma obrona spółek przed wrogimi przejęciami. Do obrony spółek stosuje się zróżnicowane metody korporacyjne (w odróżnieniu od metod faktycznych czy pozaprawnych, które nie są przedmiotem zainteresowania artykułu). Podstawową przesłanką podjęcia badań jest duża doniosłość praktyczna zagadnienia. Celem artykułu jest stworzenie nowego ujęcia klasyfikacyjnego w zakresie obrony przed wrogim przejęciem spółki. Autor formułuje i weryfikuje hipotezę, że klasyfikacja, która uznaje korporacyjne metody autodestruktywne za metody obronne, jest błędna. W badaniu wykorzystano metodę formalno-dogmatyczną z elementami ekonomicznej analizy prawa, analizy socjologicznej oraz historycznej. Rozważania pozwalają na sformułowanie kilku zasadniczych wniosków. Po pierwsze, korporacyjne metody autodestruktywne nie powinny być uznawane za równoprawne metody obrony, gdyż naruszają substrat przedsiębiorstwa bądź godzą w interes spółki. Metoda obrony autodestruktywnej, znana z innych obszarów życia, nie powinna być przenoszona na grunt korporacyjny. Najbardziej autodestruktywne są metody sprzedaży klejnotów koronnych (crown jewels), taktyka spalonej ziemi (scorched earth) oraz metoda samobójczej pigułki (suicide pills). Po drugie jednak, metody autodestruktywne pozwalają dostrzec silne zróżnicowanie interesów w ramach samej spółki jako korporacji, na czele z konfliktem agent–pryncypał. Po trzecie, metody obrony przed wrogim przejęciem powinny być dobierane odmiennie w zależności od charakteru korporacyjnego spółki kapitałowej (typu otwartego czy zamkniętego), jednak rewizja korporacyjnych działań autodestruktywnych pozostaje aktualna niezależnie od tych uwarunkowań.
creator: Filip Wyszyński
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 143
ending page: 160
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.08

Dogmatyczny park jurajski: polemika z artykułem Marty Dubowskiej i Adama Dyrdy
type: item
description: Artykuł polemizuje z tezami Marty Dubowskiej i Adama Dyrdy dotyczącymi rzekomego kryzysu metodologicznego w polskiej dogmatyce prawa i edukacji prawniczej (Metoda prawnicza: nieurzeczywistniony ideał czy szkodliwy mit? RPEiS 87(1) 2025). Autor kwestionuje fatalistyczną diagnozę współczesnej dogmatyki, opartą – jego zdaniem – na anegdotycznych dowodach i nieadekwatnym, wąskim rozumieniu tego, czym obecnie jest praca dogmatyczna. Wskazuje, że dogmatyka, w szczególności prawa karnego, od dawna wykroczyła poza rozumienie jej jako jedynie deskryptywnej i formalistycznej analizy lex lata (prawa obowiązującego). Współczesna dogmatyka to nauka zorientowana na praktykę, która integruje perspektywy teorii prawa, filozofii, a także nauk społecznych i ekonomicznych, dążąc do rekonstrukcji norm dla osiągnięcia optymalnych aksjologicznie rozstrzygnięć w multicentrycznym systemie prawa. Autor również uznaje krytykę dotyczącą rzekomej „szkółki dogmatycznej” i „usędziowienia” edukacji prawniczej za nieuzasadnioną i niespójną z obiektywnymi danymi empirycznymi. Jednocześnie autor pokazuje bardziej pozytywny obraz kondycji dogmatyki i uznaje, że zintegrowane podejście do prawa jest jej natywną cechą, a sztuczne rozdzielanie jej od filozofii i teorii prawa jest szkodliwe.
creator: Witold Zontek
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 299
ending page: 309
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.16

Czy można bronić dogmat(yk)ów?
type: item
description: W niniejszej replice odpowiadamy na najważniejsze zarzuty, jakie Witold Zontek (RPEiS 88(1) 2026) skierował wobec naszego tekstu o metodzie prawniczej. Okazuje się, że jego argumentacja, ilekroć trafna, wspiera nasze poglądy. Wyjaśniamy też nieporozumienia, na których Zontek oparł swoją polemikę.
creator: Marta Dubowska
creator: Adam Dyrda
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 311
ending page: 318
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.17

Front matter
type: item
creator: RPEiS 88(1)
rights: Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-03-30
publication date: 2026-03-30
volume: 88
number: 1
starting page: 1
ending page: 4
doi: 10.14746/rpeis.2026.88.1.00