Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
type: channel
description: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny jest jednym z najstarszych i najbardziej prestiżowych polskich czasopism naukowych. RPEiS jest czasopismem recenzowanym, w którym publikuje się artykuły w języku polskim oraz w języku angielskim. Naszym podstawowym celem jest ułatwienie badaczom z Polski i zagranicy rozpowszechniania rezultatów ich badań naukowych oraz wymiany poglądów i idei w ramach międzynarodowej wspólnoty naukowej. Preferujemy te artykuły, które zawierają mocne ugruntowanie teoretyczne i metodologiczne z obszaru nauk prawnych, nauk ekonomicznych i socjologii oraz wskazują praktyczną doniosłość prowadzonych w nich rozważań lub konkluzji. RPEiS ukazuje się w wersji elektronicznej (OA) i drukowanej. Wersją pierwotną czasopisma jest wersja elektroniczna. Czasopismo zapewnia natychmiastowy, otwarty dostęp (CC BY 4.0 Międzynarodowe) do wszystkich swoich treści zgodnie z zasadą, że badania swobodnie dostępne zwiększają i przyśpieszają globalny rozwój nauki i wymianę wiedzy. Redakcja zachęca autorów do zamieszczania opublikowanych w czasopiśmie artykułów (ostatecznej wersji wydawcy) w otwartych repozytoriach pod warunkiem podania linku do strony czasopisma oraz numeru DOI artykułu. Zgłoszenie artykułu, proces recenzyjny oraz publikacja w RPEiS są bezpłatne. POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA AKTUALNY NUMER ARCHIWUM INDEKSOWANE I DOSTĘPNE W: Web of Science (Emerging Sources Citation Index), HeinOnline, DOAJ, SHERPA/RoMEO, ERIH PLUS, Italian National Agency for the Evaluation of Universities and Research Institutes (Elenco delle riviste scientifiche dell'Area 12, Elenco delle riviste scientifiche dell'Area 14), ProQuest Part of Clarivate (ProQuest One Academica<a href="https://tls.search.proquest.com/titlelist/jsp/ListHTML.jsp?start=28000&start=27000&start=28000&productId=1007139%3A1000001%3A1007133%3A1006323%3A1007852%3A1007059%3A1007160%3A1000277%3A1006102%3A1007060%3A1009046%3A1007061%3A1009156%3A1006324%3A1007856%3A1009188%3A1009241%3A1007884%3A1007885%3A10…
publisher: Adam Mickiewicz University Poznan
language: pl-PL
publication name: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
issn: 0035-9629
items: O potrzebie badań nad pojęciem przedmiotu cywilnych praw podmiotowych – zagadnienia wybrane
items: Ewolucja czy erozja? Kilka uwag o zmianach w konstrukcjach cywilistycznych podmiotowych praw własności intelektualnej
items: Terytorialne ograniczenie przeniesienia podmiotowych praw własności intelektualnej a ich wyczerpanie w prawie Unii Europejskiej (z perspektywy prawa polskiego)
items: Konstrukcja bezwzględnego prawa podmiotowego w doktrynie polskiego prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji: efemeryda czy użyteczny konstrukt?
items: Autorstwo wytworów systemów sztucznej inteligencji – oczekiwane światełko w tunelu czy kolejny fałszywy trop?
items: Nieudane spotkanie nauki i biznesu, czyli o komercjalizacji wyników działalności naukowej
items: Beyond recognition: Women’s rights in unrecognized state-like entities and the role of international law – the case of Transnistria
items: Labelling deepfakes in terms of EU law: The AI Act and beyond
items: Regulacja instrumentów polityki makrostrożnościowej we Francji: referencyjny model organizacyjny
items: Mediacje przy zawieraniu układu w ramach postępowania upadłościowego
items: Back matter
items: Problemy, oczekiwania i rozwiązania na rzecz równego traktowania osób studiujących w uczelni technicznej
items: The impact of ESG performance on firm value: A comparative study of EU markets from a country and sector perspective
items: Efektywności polityki mieszkaniowej w Polsce w świetle wyników badania luki czynszowej w latach 2010–2022
items: The impact of sustainable development policy on EBIT growth in logistics companies
items: Mapping circular economy adoption in European SMEs from a bibliometric perspective
items: Front matter
items: Wiejska praca socjalna – uwagi wprowadzające o jej naturze i (niektórych) użytecznych koncepcjach
items: Badania-działania kierowane przez społeczność (CLRA) jako upełnomocnianie sił poznawczych defaworyzowanych środowisk wiejskich
items: Psychospołeczne konsekwencje doświadczania choroby onkologicznej na terenach wiejskich – wyzwanie dla badań i praktyki pracy socjalnej

O potrzebie badań nad pojęciem przedmiotu cywilnych praw podmiotowych – zagadnienia wybrane
type: item
description: Celem artykuły jest określenie przydatności pojęcia przedmiotu prawa podmiotowego dla nauki prawa cywilnego. Główną przesłanką podjęcia badań był brak szerszych opracowań tego zagadnienia w polskiej literaturze oraz panujący zamęt terminologiczny. Analiza wybranych rodzajów praw podmiotowych, w szczególności praw podmiotowych rzeczowych, praw na dobrach niematerialnych, praw na dobrach osobistych oraz wierzytelności, uzasadnia sformułowanie wniosku, że pojęcie przedmiotu prawa podmiotowego można uznać za elementarne dla prawa cywilnego. Służy ono m.in. do współwyznaczania treści prawa podmiotowego, rozgraniczenia poszczególnych typów praw oraz konkretnych praw podmiotowych, opisu oraz kwalifikacji nowych zjawisk w obrocie. W badaniach wykorzystano metodę dogmatycznoprawną oraz metodę teoretycznoprawną.
creator: Agnieszka Pyrzyńska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 5
ending page: 18
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.01

Ewolucja czy erozja? Kilka uwag o zmianach w konstrukcjach cywilistycznych podmiotowych praw własności intelektualnej
type: item
description: Od początku prawa własności intelektualnej oparte były na pewnych fundamentach konstrukcyjnych. Mówimy o prawach bezwzględnych, skutecznych w stosunku do bliżej nieokreślonej kategorii osób. Ich cechą jest też monopolistyczny charakter – prawa te zapewniają monopol w korzystaniu z dobra niematerialnego z wyłączeniem innych osób. Zwykle też omawiane prawa traktowano jako ograniczone swoim zasięgiem do terytorium konkretnego państwa. Z czasem jednak w strukturze omawianych praw zaczęły zaznaczać się różne zmiany. Pojawiły się obok uprawnień bezwzględnych prawa względne w modelu podmiotowego prawa własności intelektualnej. Inne prawa uzyskały bardzo ograniczoną skuteczność. Można zadać pytanie, czy zmiany te są przypadkowe, czy wyznaczają one pewien nowy kierunek w ewolucji praw własności intelektualnej. Kwestia ta nie jest oczywista, a jednak jej wzięcie pod uwagę ma istotne znaczenie. Jeżeli chcemy na bieżąco reagować na modyfikacje zachodzące w rzeczywistości społecznej i gospodarczej, to powinniśmy już dziś przewidywać, w jakim kierunku one podążą w dziedzinie praw własności intelektualnej. Celem artykułu jest próba wskazania na te trendy i kierunki. Autor rozważa też, czy owo przeobrażanie się to erozja i dekonstrukcja praw własności intelektualnej czy raczej ich modernizacja i wymiana dawnego modelu na zupełnie inny. Wykorzystując metodę formalno-dogmatyczną i metodę teoretycznoprawną, autor analizuje zmiany w obowiązujących w Polsce przepisach oraz poglądy polskiej doktryny. W konkluzjach autor pokazuje różnice między ewolucją w Polsce regulacji z zakresu własności przemysłowej a ewolucją regulacji prawa autorskiego. W tym ostatnim przypadku pojawia się więcej konstrukcji nietypowych dla własności intelektualnej.
creator: Adrian Niewęgłowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 19
ending page: 38
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.02

Terytorialne ograniczenie przeniesienia podmiotowych praw własności intelektualnej a ich wyczerpanie w prawie Unii Europejskiej (z perspektywy prawa polskiego)
type: item
description: Przedmiotem uwagi w niniejszej wypowiedzi są przypadki, w których krajowe prawa podmiotowe własności intelektualnej zostały dobrowolnie przeniesione przez uprawnionego na niezależny podmiot w jednym lub kilku państwach – członkach Unii Europejskiej (szerzej Europejskiego Obszaru Gospodarczego [EOG]), a zbywca zachował je w innych państwach. Autor w przeszłości przedstawił stanowisko w odniesieniu do autorskich praw majątkowych, iż w sytuacji podziału terytorialnego praw podmiotowych, wyczerpanie tych praw podmiotowych zakłada zgodę uprawnionego w kraju importu na wprowadzenie konkretnych egzemplarzy utworu do obrotu także w sytuacji, gdy taka czynność została dokonana zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim. Powyższe stanowisko spotkało się z krytyką Moniki Czajkowskiej-Dąbrowskiej oraz Ryszarda Markiewicza: w świetle ich poglądu uprawniony w kraju wwozu nie może skutecznie sprzeciwić się wwozowi egzemplarzy utworu. Celem artykułu jest charakterystyka zakresu terytorialnego wyczerpania podmiotowych praw własności intelektualnej na terytorium Unii Europejskiej (szerzej EOG) i tym samym weryfikacja tych dwóch stanowisk. Autor, wykorzystując metodę dogmatycznoprawną, na podstawie analizy orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i poglądów doktryny dochodzi do wniosku, że w przypadku dobrowolnego przeniesienia konkretnego prawa objętego pojęciem własności intelektualnej (włącznie z prawem autorskim) w jednym z państw członkowskich EOG przy zachowaniu tego prawa w innym państwie członkowskim uprawniony w kraju importu może skutecznie sprzeciwić się wwozowi tych produktów, nawet jeżeli zostały one wprowadzone do obrotu w państwie członkowskim przez uprawnionego w tym kraju, o ile pomiędzy tymi podmiotami nie występuje tożsamość podmiotów i nie występuje aktualna więź prawna i organizacyjna.
creator: Ryszard Skubisz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 39
ending page: 59
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.03

Konstrukcja bezwzględnego prawa podmiotowego w doktrynie polskiego prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji: efemeryda czy użyteczny konstrukt?
type: item
description: Celem artykułu jest przegląd wybranych stanowisk doktryny polskiego prawa cywilnego odnoszących się do konstrukcji bezwzględnego prawa podmiotowego na gruncie krajowego ustawodawstwa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (z 1926 r. oraz z 1993 r.). W polskim piśmiennictwie takiego spojrzenia brakuje, a tymczasem poruszane tutaj zagadnienie zasługuje współcześnie, głównie z teoretycznej, aczkolwiek również z praktycznej perspektywy, na szersze zainteresowanie. Ramy czasowe tego ujęcia uwzględniają trzy odrębne etapy: do wybuchu II wojny światowej, okres PRL oraz okres II RP. Pozwalają one prześledzić kierunki oraz główne wątki teoretycznej dyskusji nad tą konstrukcją, jej odmianami oraz kształtowaniem się wybranych stanowisk przedstawicieli doktryny. W konkluzji pracy uznano, iż mimo dostrzegalnych zmian w intensywności sięgania po tę tematykę, uzasadnionych zmiennością otoczenia ustrojowego, rodzime piśmiennictwo nadal posługuje się tą konstrukcją, dostrzegając jej doniosłość historyczną, ale jednocześnie nie uznając jej za współcześnie adekwatną. Dowodzi to jednak jej użyteczności, a zatem nie pozwala traktować konstrukcji bezwzględnego prawa podmiotowego jako zjawiska efemerycznego.
creator: Igor B. Nestoruk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 61
ending page: 79
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.04

Autorstwo wytworów systemów sztucznej inteligencji – oczekiwane światełko w tunelu czy kolejny fałszywy trop?
type: item
description: W opracowaniu podjęto problematykę autorstwa wytworów sztucznej inteligencji, które na przestrzeni ostatnich kilku lat pojawiają się masowo w różnych obszarach działalności dotychczas ludzkiej kreatywności. Początkowo wywołało to konsternację wśród prawników oraz pojawienie się postulatów szybkiego uregulowania tej kwestii. Entuzjaści chcieliby uznania sztucznej inteligencji za twórcę i przyznania jej podmiotowości. Podjęte zostały próby, zakończone niepowodzeniem, rejestracji obrazów stworzonych przez generatywną sztuczną inteligencję (AI) w amerykańskim Biurze ds. Praw Autorskich czy w rejestrze wynalazków Europejskiego Urzędu Patentowego. Jednak zupełny brak ochrony prawnoautorskiej wskazanych wytworów także nie jest korzystny, zwłaszcza dla producentów systemów. W niniejszym artykule przedstawiono dotychczasowe propozycje rozwiązań problemu, ewolucję podejścia, zagrożenia i korzyści wynikające z określonych propozycji oraz postulaty na przyszłość. Wykorzystano metodę teoretycznoprawną i dogmatycznoprawną. We wnioskach uzasadniono podejście antropocentryczne do omawianej kwestii, nie tracąc jednak z pola widzenia podstawowego celu ochrony własności intelektualnej, jakim jest stymulowanie twórczości i wynalazczości.
creator: Katarzyna Grzybczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 81
ending page: 98
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.05

Nieudane spotkanie nauki i biznesu, czyli o komercjalizacji wyników działalności naukowej
type: item
description: Artykuł omawia koncepcję komercjalizacji wyników działalności naukowej, zawartą w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jego celem jest zidentyfikowanie prawnych barier procesu upowszechniania wiedzy stworzonego na uczelniach publicznych do otoczenia społeczno-gospodarczego. Chociaż ustawa wyraźnie preferuje model nabycia przez uczelnie publiczne praw do dóbr niematerialnych tworzonych przez jej pracowników w efekcie prowadzonej działalności naukowej, a w konsekwencji ich komercjalizację (bezpośrednią i pośrednią), to jednak nie wyklucza również sytuacji, gdy rezultaty działalności naukowej przypadają ich twórcom. Ustawa z pewnością jest wyrazem pewnych poszukiwań polskiego ustawodawcy wpisujących się w dyskusję o potrzebie i modelach upowszechniania wiedzy tworzonej przez uczelnie, co uważa się za zjawisko pożądane, służące rozwojowi społecznemu i gospodarczemu. Jednakże ostateczna ocena modelu i przepisów zawartych w tej ustawie jest negatywna. Brak spójności z normami prawa zawartymi w takich ustawach, jak Prawo własności przemysłowej czy ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zawarte w niej nieprzemyślane rozwiązania czy niestarannie napisane przepisy raczej tworzą bariery dla upowszechniania wiedzy stworzonej na uczelniach publicznych. Choć zawarte w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce rozwiązania są na pewno rezultatem poszukiwań polskiego ustawodawcy efektywnego modelu upowszechniania wiedzy, to jednak nie ma wątpliwości, że wymaga ono zmian. Analizując postanowienia obowiązującego prawa, posłużono się metodą dogmatyczno-formalną.
creator: Krystyna Szczepanowska-Kozłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 99
ending page: 117
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.06

Beyond recognition: Women’s rights in unrecognized state-like entities and the role of international law – the case of Transnistria
type: item
description: Women’s rights cannot be suspended due to the uncertain status of a territory. This study examines how they can be protected in unrecognized entities, with Transnistria as a case study. The aim is to identify the mechanisms – legal, institutional, and societal – through which gender equality and protection from gender-based violence may be advanced despite the absence of international recognition. The study employs a qualitative methodology combining legal doctrinal analysis, case study research, policy analysis and the Human Rights-Based Approach (HRBA), drawing on reports, secondary sources, and expert interviews. The findings show that although constitutional guarantees exist, systemic barriers persist, and the lack of a dedicated genderequality framework leaves women dependent on civil society initiatives and international engagement. The paper concludes that coordinated action – linking legal reform, cross-border cooperation and sustained support for local advocacy – is essential for strengthening women’s rights in Transnistria and other unrecognized entities.
creator: Natalia Cwicinskaja
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 119
ending page: 137
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.07

Labelling deepfakes in terms of EU law: The AI Act and beyond
type: item
description: Generative artificial intelligence (GenAI) can create various types of content. Some of this content includes so-called deepfakes, which resemble actual content, such as the likeness of famous individuals, but are not genuine. The latest EU regulation – the Artificial Intelligence Act (AI Act) – introduces the requirement to label such content as artificially generated or manipulated. This article discusses these obligations and explains the provisions of the AI Act. It also outlines the practical implications of the new regulations and how to comply with them. However, the AI Act is not the only legal framework mandating the labelling of AI-generated content. The article’s thesis, which was ultimately confirmed, is that the AI Act is not the sole source of such obligations under EU law. Similar requirements also stem from EU competition and consumer protection laws, specifically Directive 2006/114 and the Unfair Commercial Practices Directive. The article provides a detailed analysis of these directives, which may serve as a basis for requiring market participants to label GenAI-generated content. It also explains how entities using AI can comply with these obligations, offering examples of specific actions. The article was prepared using the legal-dogmatic research method.
creator: Dominik Gabor
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 139
ending page: 160
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.08

Regulacja instrumentów polityki makrostrożnościowej we Francji: referencyjny model organizacyjny
type: item
description: Analiza mechanizmów regulacji instrumentów makroostrożnościowych przyjętych w poszczególnych państwach UE wskazuje na rozdzielenie ról decydenta i faktycznego regulatora, posiadającego przewidziane prawem kompetencje do wydawania aktów prawnych, co może w negatywny sposób wpływać na efektywność narzędzi polityki makroostrożnościowej. Prawidłowość ta występuje w większości państw członkowskich, zarówno w przypadkach, gdy mandat ten sprawują banki centralne, jak i oddzielne i niezależne organy makroostrożnościowe. Na tym tle wyjątkowe rozwiązanie instytucjonalne implementowano we Francji. Celem niniejszego artykułu jest wzbogacenie istniejącego stanu badań nad polityką makroostrożnościową przez zdefiniowanie administracyjnego mechanizmu regulacji instrumentów makroostrożnościowych we Francji, za stosowanych prawnych form działania oraz określenie w tym zakresie roli banku centralnego. Artykuł, wykorzystując interdyscyplinarną analizę na styku prawa i finansów, metodę dogmatyczną oraz prawnoporównawczą, stara się również określić kryteria oceny ram instytucjonalnych i mechanizmów regulacji. Przedstawione w artykule rozważania prowadzą do wniosków, że francuski model współodpowiedzialności różnych władz i instytucji sieci bezpieczeństwa finansowego, dzięki zespoleniu w jednym organie procesów decyzyjnych i uprawnień regulacyjnych, pozwala uzyskać wysoki poziomu spójności działań polityki makroostrożnościowej, a także wzmacnia jej rozliczalność (accountability). Rozwiązanie to pozwala najlepiej wyważyć organizacyjny dylemat pomiędzy potrzebą zaangażowania banku centralnego a koniecznością nadania szerokich ram odniesienia decyzji regulacyjnych.
creator: Michał Ochwat
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 161
ending page: 180
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.09

Mediacje przy zawieraniu układu w ramach postępowania upadłościowego
type: item
description: Zawarcie układu upadłościowego jest drugim trybem postępowania upadłościowego obok upadłości likwidacyjnej. Problematyka zastosowania mediacji w ramach zawierania układu w upadłości nie była dotąd przedmiotem opracowania w polskiej literaturze prawniczej, mimo istotnego znaczenia tego zagadnienia, w tym także od strony praktycznej. W pełni uzasadnia to wybór przedmiotu badań. Celem opracowania jest zatem określenie możliwości zastosowania mediacji w ramach procedury zawierania układu w postępowaniu upadłościowym oraz zasadności dokonanych przez ustawodawcę zmian w tym zakresie. W badaniach wykorzystano głównie w metodę prawnodogmatyczną. Regulacja układu zawarta w Prawie upadłościowym jest jedynie szkieletowa, a w szerokim zakresie następuje tutaj odwołanie do odpowiedniego stosowania przepisów Prawa restrukturyzacyjnego regulujących układ i procedurę jego zawierania. Tak w przebiegu postępowania restrukturyzacyjnego, jak i w ramach procedury zawierania układu w postępowaniu upadłościowym dla zawarcia układu w drodze pozytywnego głosowania konieczne są rozmowy, negocjacje oraz prowadzone mediacje, przede wszystkim umożliwiające osiągnięcie akceptacji propozycji układowych przez jak największą liczbę wierzycieli. Ma to znaczenie nie tylko dla przyszłych wyników głosowania, albowiem stopień udzielanego poparcia ma także wpływ na wstrzymanie likwidacji majątku masy upadłości oraz wyznaczenie zgromadzenia wierzycieli. Pozytywnie należy tutaj ocenić nowelizację wprowadzającą możliwość oficjalnego przybrania do toczącego się postępowania mediatora, uczestniczącego w negocjacjach w przedmiocie zwarcia układu. Istotne znaczenie mediacji może wystąpić także w przypadku mediacji z podmiotami niebędącymi uczestnikami postępowania upadłościowego, a zatem wierzycielami posiadającymi wierzytelności fakultatywnie układowe, pracownikami i związkami zawodowymi oraz inwestorami.
creator: Włodzimierz Głodowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 181
ending page: 194
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.10

Back matter
type: item
creator: RPEiS 87(4)
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 363
ending page: 364
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.19

Problemy, oczekiwania i rozwiązania na rzecz równego traktowania osób studiujących w uczelni technicznej
type: item
description: Celem artykułu jest zrekonstruowanie głównych problemów związanych z równym traktowaniem ze względu na płeć, doświadczanych w przestrzeni uczelni technicznej przez osoby studiujące, a także zaprezentowanie wybranych rozwiązań, wspierających politykę równego traktowania w uczelni technicznej. W analizie sięgamy do koncepcji trzech wzorów polityk antydyskryminacyjnych w obrębie uczelni i nauki, a mianowicie polityk skierowanych na struktury (fix the numbers), wiedzę (fix the knowledge) i instytucje (fix the institution). W artykule bazujemy na wynikach badań, które zostały przeprowadzone w 2021 r. w ramach realizacji Planu Równości Płci. Podstawą zbierania danych była triangulacja metodologiczna; przeprowadziliśmy zarówno wywiady pogłębione indywidualne (IDI) i zbiorowe, ankiety z osobami studiującymi i pracującymi w uczelni technicznej. Łącznie w badaniu ilościowym udział wzięło 3438 osób studiujących, w tym na studiach doktoranckich i w szkole doktorskiej (w tym 43% kobiet). Wyniki przeprowadzonych badań pokazały, że w uczelni technicznej nierówne traktowanie ze względu na płeć ma charakter wielowymiarowy, a jednocześnie kluczową barierą pozostaje niska skuteczność dotychczasowych mechanizmów reagowania, wzmacniająca obawy przed zgłaszaniem nadużyć i sprzyjająca strategiom unikania. Społeczność studencka najsilniej popiera rozwiązania z obszaru „naprawiania instytucji” (fix the institution), takie jak usprawnienie procedur, niezależne kanały zgłoszeń, kodeks postępowania oraz wsparcie psychologiczne, przy jednoczesnej niechęci wobec działań parytetowych. Wnioski wskazują zatem na potrzebę łączenia zmian instytucjonalnych z edukacją równościową i modyfikacją praktyk dydaktycznych.
creator: Katarzyna Leszczyńska
creator: Joanna Pyrkosz-Pacyna
creator: Katarzyna Cieślak
creator: Dariusz Wojakowski
creator: Krzysztof Kluza
creator: Jacek Gądecki
creator: Agnieszka Chrząszcz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 283
ending page: 303
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.15

The impact of ESG performance on firm value: A comparative study of EU markets from a country and sector perspective
type: item
description: The study aims to assess the impact of the ESG (Environmental, Social, and Governance) score of the company on its market value. The research focuses on stock companies of financial markets of European Union (EU) Member States for the years 2011–2021. The ESG discourse on the EU regulated markets was examined across nine economic sectors, in line with LSEG terminology. To test the relationship between ESG performance and firm value, the modified Ohlson Valuation Model (OVM) was utilized. Tobin’s Q was considered as the proxy of firm value, RoA as the proxy of the company’s financial performance, and ESG scoring as the proxy of ESG information that is relevant in assessing the market value. Seven control variables for firm characteristics were also included. To account for potential institutional bias, grounded in legitimacy and institutional theories, we employed two dummy variables – COUNTRY and SECTOR. The findings confirmed our research hypothesis that there is a statistically significant relationship between ESG score and firm value. In line with stakeholder theory, the results support the notion that companies with high ESG scores achieve higher firm value than those with low ESG scores, thus shedding more light on the growing importance of ESG factors for the performance of European companies. The study offers new insights into relationship between ESG performance and firm market value, examined from both from country and sectoral perspectives.
creator: Artur Sajnóg
creator: Adrian Gawęda
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 195
ending page: 217
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.11

Efektywności polityki mieszkaniowej w Polsce w świetle wyników badania luki czynszowej w latach 2010–2022
type: item
description: W ostatnich latach problem niskiej dostępności mieszkań, a co za tym idzie, narastających kłopotów z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych ludności, pojawił się ponownie w szerokim dyskursie publicznym w Polsce oraz całej Unii Europejskiej. Jednym z wymiarów stanowiących przedmiot dyskusji naukowych i publicystycznych jest kwestia pomiaru skali tego zjawiska oraz precyzyjnego wskazania grup społecznych, które w największym stopniu zostały dotknięte problemami mieszkaniowymi. Niniejszy artykuł stanowi przyczynek do tych rozważań. Omówiono w nim wyniki badania, którego celem było zmierzenie dostępności mieszkań w Polsce w latach 2010–2022 wraz z identyfikacją grup społeczno-demograficznych szczególnie narażonych na problemy z dostępnością mieszkań. Uzupełniającym celem badania była ewaluacja efektywności polityki mieszkaniowej w Polsce. Do pomiaru dostępności mieszkań zastosowano wskaźnika luki czynszowej, czyli odsetka gospodarstw domowych, które mają dochody zbyt małe, aby nabyć lub nająć odpowiednie do swoich minimalnych potrzeb mieszkania, a zarazem nie otrzymują odpowiedniej pomocy od państwa lub rodziny w ich zaspokojeniu. Z przeprowadzonych obliczeń wynika, że w roku 2022 w luce czynszowej było 35% polskich gospodarstw domowych, co było poziomem wyższym niż w 2020, ale niższym niż w roku 2010. Najwyższa luka czynszowa występowała wśród najemców na rynku komercyjnym, a także w przypadku rodzin wielodzietnych, samotnych rodziców, osób młodych oraz gospodarstw domowych o najniższych dochodach. Równocześnie zaobserwowano, że znaczenie mieszkań dotowanych ze środków publicznych dla wielkości luki czynszowej było niskie.
creator: Adam Czerniak
creator: Jan Kroszka
creator: Agata Twardoch
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 219
ending page: 240
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.12

The impact of sustainable development policy on EBIT growth in logistics companies
type: item
description: Sustainability has evolved from a corporate social responsibility (CSR) component into a strategic tool for building competitive advantage, particularly in the logistics industry, which intensively utilizes environmental resources and infrastructure. The aim of this article is to examine the impact of ESG policies on EBIT growth in logistics companies in Europe from 2017 to 2023. This study examines the impact of ESG disclosure and its components – environmental, social, and governance – on EBIT growth in European logistics companies over 1-, 2-, 3-, and 5-year time horizons. Distinguishing between air, sea, and land transport companies, the study explores sectorspecific differences in the financial impact of ESG initiatives, addressing a gap in the existing literature, which often focuses on stock market valuation rather than operational performance. The study utilizes heteroscedasticity-corrected OLS models and panel models, enabling the identification of short- and long-term effects. The results show that the implementation of sustainable development policies had a significant impact on EBIT growth, particularly over the 3- and 5-year periods. The strongest effect was observed for the environmental component (EVN), confirming the adoption of pro-environmental measures in the operating system. In maritime transport, the EBIT increase was a result of the synergy of all three ESG elements, while in air transport, the impact of EVN became apparent after just two years. In land transport (rail and road), the ESG effect was visible only in the short term, which may reflect less-developed sustainability strategies in these companies.
creator: Agata Gniadkowska-Szymańska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 241
ending page: 258
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.13

Mapping circular economy adoption in European SMEs from a bibliometric perspective
type: item
description: This article analyses the scale, dynamics, and thematic trends in research on the adoption of the Circular Economy (CE) among small and medium-sized enterprises (SMEs) in the European Union (EU). Its primary aim is to map influential contributions, identify research clusters, and explore the interconnections between barriers, enablers, and eco-innovation strategies that facilitate CE transitions in SMEs. The core research problem concerns how SMEs adopt CE principles and how these adoption patterns vary across strategic, technological, economic, and operational dimensions. A bibliometric analysis of publications from 2016–2025 indexed in the Scopus database was conducted using Microsoft Excel and VOSviewer. Performance analysis (of authors, journals, and countries) and scientific mapping (via bibliographic coupling and keyword co-occurrence) were complemented by comparative cluster analysis to explore synergies among different aspects of CE adoption. The findings highlight the interplay of digitalization, leadership, ecoinnovation, and supportive policy in driving CE transitions in SMEs. However, certain limitations should be emphasized. Reliance on English-language publications and a single database (Scopus) may lead to the underrepresentation of studies published in national languages or disseminated through other repositories. The focus on EU-affiliated studies may also limit broader global applicability. Moreover, the bibliometric approach prioritizes quantitative results, constraining indepth assessment of theoretical and methodological dimensions. Despite these limitations, the study deepens understanding of CE implementation processes and offers practical recommendations for policymakers, researchers, and business leaders.
creator: Justyna Berniak-Woźny
creator: Anna Lewandowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 259
ending page: 281
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.14

Front matter
type: item
creator: RPEiS 87(4)
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 1
ending page: 4
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.00

Wiejska praca socjalna – uwagi wprowadzające o jej naturze i (niektórych) użytecznych koncepcjach
type: item
description: W polskim dyskursie o pracy socjalnej, podejmowane w opracowaniu zagadnienie „wiejskiej pracy socjalnej” było dotychczas nieobecne. Aby wypełnić tę białą plamę, autor podejmuje się rekonstrukcji tego pojęcia i różnych sposobów jego rozumienia na podstawie szerokiego przeglądu anglojęzycznej literatury przedmiotu. Rekonstrukcja ta służy następnie wskazaniu koncepcji kluczowych dla procesu projektowania takiego modelu praktyki pracy socjalnej, który odpowiadałby warunkom i potrzebom społeczności wiejskich w Polsce. Opracowanie kończy refleksja dotycząca możliwych kierunków dyskusji i rozwoju polskiego dyskursu w obszarze wiejskiej pracy socjalnej.
creator: Tomasz Kaźmierczak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 305
ending page: 324
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.16

Badania-działania kierowane przez społeczność (CLRA) jako upełnomocnianie sił poznawczych defaworyzowanych środowisk wiejskich
type: item
description: Helena Radlińska, twórczyni polskiej pedagogiki społecznej, podkreślała znaczenie społeczności jako kluczowego elementu edukacji i rozwoju społecznego. Wieś, według Radlińskiej, charakteryzuje się silnymi i unikalnymi więziami wspólnotowymi, które mimo marginalizacji posiadają potencjał transformacyjny. Metoda badań-działań kierowanych przez społeczność (CLRA) może być ważnym narzędziem wzmacniającym siły społeczne i polityczne defaworyzowanych środowisk wiejskich. W artykule przedstawiono rozwój metod badań partycypacyjnych z perspektywy ich potencjału przekształcania lokalnych społeczności również w zakresie uznania społecznego. Metody te kładą nacisk na oddolne współtworzenie wiedzy i działań, uwzględniające lokalne konteksty i zróżnicowania, które nie są odzwierciedlane w dominujących dyskursach. Ponieważ taka działalność (przekształcanie środowiska jego własnymi siłami) jest fundamentem pracy społecznej w ujęciu Radlińskiej, można zasadnie metodologię partycypacyjną traktować jako element łączący pracę socjalną (praktykę) z działalnością badawczą (teorią). Przykładem praktycznego zastosowania CLRA jest projekt YOUROPE, ukierunkowany na angażowanie młodzieży z defaworyzowanych społeczności w tworzenie polityk społecznych w Europie. Projekt, wykorzystując oryginalną metodologię, promuje inkluzywność, demokratyzację procesu tworzenia wiedzy i wzmacnianie politycznego uznania społeczności lokalnych.
creator: Mariusz Granosik
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 325
ending page: 342
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.17

Psychospołeczne konsekwencje doświadczania choroby onkologicznej na terenach wiejskich – wyzwanie dla badań i praktyki pracy socjalnej
type: item
description: Bycie mieszkańcem terenów niezurbanizowanych może pociągać za sobą szereg konsekwencji istotnych dla procesu radzenia sobie z chorobą onkologiczną, dla procesu leczenia oraz powrotu do zdrowia. W naszym kraju brakuje pogłębionych analiz poświęconych tym zagadnieniom. Ustalenia w tym obszarze są konieczne do budowania kompleksowego systemu wsparcia wykorzystującego zasoby pracy socjalnej, niwelującego nierówności związane z miejscem zamieszkania w sytuacji choroby onkologicznej. Celem artykułu jest podjęcie dyskusji nad potencjałem pracy socjalnej w obszarze przeciwdziałania wykluczeniu ze wsparcia psychospołecznego osób chorujących onkologicznie zamieszkujących tereny wiejskie. Analiza dostępnych danych naukowych pozwoliła na wskazanie kilku aspektów związanych z zamieszkiwaniem terenów wiejskich, które mogą wchodzić w interakcje z psychospołecznymi konsekwencjami oświadczania choroby nowotworowej. W wyniku ich wzajemnych oddziaływań mogą być kreowane szczególne potrzeby o charakterze pozamedycznym, dotyczące chorych i ich rodzin. Od sposobu i stopnia zaspokojenia tych unikalnych potrzeb zależeć może m.in. stan zdrowia psychicznego chorych w trakcie leczenia, a także po jego zakończeniu. Wyniki referowanych na łamach tekstu analiz empirycznych uzasadniają pilną potrzebę realizowania w naszym kraju badań empirycznych określających potrzeby psychospołeczne osób „z rakiem” oraz „po raku” zamieszkujących tereny wiejskie. Troska o pacjentów onkologicznych i kondycję ich zdrowia psychicznego powinna dotyczyć osób w całej trajektorii choroby, włączając w to osoby wyleczone, aktywnie uczestniczące w rolach rodzinnych i zawodowych. Ozdrowieńcy i chorzy onkologicznie na terenach wiejskich wymagają objęcia działaniami profilaktycznymi, z wyraźną obecnością pracy socjalnej jako istotnego ogniwa procesu diagnozy i projektowania trafnego wsparcia.
creator: Sabina Pawlas
rights: Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-12-22
publication date: 2025-12-22
volume: 87
number: 4
starting page: 343
ending page: 361
doi: 10.14746/rpeis.2025.87.4.18