Claustra Alpium Iuliarum - na straży Italii okresu późnorzymskiego - Kos, Peter (Studia Europaea Gnesnensia, 2013)
Alpy Julijskie, które starożytni sytuowali pomiędzy Tarsaticą (dzisiejszą Rijeką) a Nauportus (Vrhniką) lub też w północno-wschodniej Italii — od Tergeste (dzisiejszego Triestu), poprzez Iulium Carnicum (Zuglio) po Forum Iulii (Cividale) — niemal zawsze pojawiają się w połączeniu z Claustra Alpium Iuliarum, a więc z systemem obronnym o niezwykłym znaczeniu strategicznym. Niektórzy badacze chcą widzieć jego początek w dość prowizorycznym systemie murów i twierdz ustanowionym przez Marka Aureliusza ok. 168/169 roku, obejmującym m.in. obóz legionowy Ločica niedaleko Celje. Autor zdecydowanie się temu sprzeciwia. System obronny Claustra Alpium Iuliarum nie istniał w 238 roku, o czym świadczy opis Herodiana, mało tego, powstał dużo później. Na podstawie badań archeologicznych można ustalić, że obejmował trzy linie murów, rozciągające się na dystansie 150km pomiędzy Tarsaticą (Rijeką) a Aesontius (doliną rzeki Soča), a jego zasadniczym celem była ochrona najważniejszych dróg łączących północną Italię z Bałkanami. Najlepiej bronionym odcinkiem był rejon pomiędzy Nauportus (Vrhniką) a Castra (Ajdovščiną). Datacja sprawia bardzo dużo problemów, propozycje badaczy obejmują czasy panowania Dioklecjana (284–305), Konstantyna (306–337), aż po drugą połowę IV wieku. Nieocenionym źródłem okazują się monety, dzięki którym możemy datować np. powstanie fortu Castra na ok. 280 r. po Chr. czy najważniejszego ogniwa Claustra Alpium Iuliarum — fortu Ad Pirum — na 312 r. (terminus ante quem). Tereny te zaistniały kilkukrotnie w dziejach, niedaleko fortu Castra w roku 394 cesarz Teodozjusz stoczył zwycięską bitwę pod Fulvius Frigidus z uzurpatorem Eugeniuszem (pomógł mu silny wiatr bora, a nie mury czy wieże).