Słowa kluczowe
historia pisma
Stanislas Dehaene
mezoamerykańskie glify
hipoteza recyklingu neuronów
dobór kulturowy
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
W 2009 roku wpływowy francuski neurobiolog, Stanislas Dehaene, opublikował monografię poświęconą neurobiologii czytania. Książka ta nie tylko prezentuje wyniki badań, prowadzonych w poprzednich dziesięcioleciach przez psychologów i neuronaukowców, ale ma również ambicje wyjaśnienia źródeł tego wynalazku kulturowego, jakim jest pismo. Odnajdziemy w niej rozdział poświęcony jego „neurohistorii” oraz kolejny - wyjaśniający, dlaczego jedynie ludzki mózg był zdolny je stworzyć. Prezentując silnie inspirowany socjobiologią redukcjonizm, Dehaene przedstawia dzieje pisma jako ewolucję, którą kieruje mechanizm doboru kulturowego. Celem niniejszego artykułu jest skonfrontowanie stawianych przez niego tez z ustaleniami zawodowych historyków. Ze względu na rozpiętość tematu, jakim są dzieje pisma, ograniczam się do zagadnienia mezoamerykańskich glifów przedstawiających twarze. Oznacza to dyskusję z tezą, która u samego Dehaene’a ma znaczenie na pozór marginalne. Jednak w moim przekonaniu skupia ona jak w soczewce najważniejsze elementy jego teorii.
Bibliografia
Clastres Pierre, 1974, De la torture dans les sociétés primitives, [w:] Clastres Pierre, La Société contre l’État. Recherches d’anthropologie politique, Paris: Éditions de Minuit.
Damasio Antonio, 2018, Dziwny porządek rzeczy. Życie, uczucia i tworzenie kultury, przeł. Andrzej Jankowski, Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Davies Natalie Zemon, 2011, Powrót Martina Guerre’a, przeł. Przemysław Szulgit, Zysk i S-ka, Poznań.
Dehaene Stanislas, 2007, Les Neurones de la lecture, Paris: Odile Jacob.
Dehaene Stanislas, 2010, Reading in the Brain. The New Science of How We Read, New York: Penguin Books.
Dehaene Stanislas, 2024, Świadomość i mózg. Odczytywanie kodu naszych myśli, przeł. Dariusz Rossowski, Kraków: Copernicus Center Press.
Dehaene Stanislas, 2025, Jak się uczymy? Dlaczego mózgi uczą się lepiej niż komputery… jak dotąd, przeł. Dariusz Rossowski, Kraków: Copernicus Center Press.
Diel Lori Boornazian, 2012, Nahua and Mixtec Pictorial Books: Religion and History through Visual Text, [w:] Nichols Deborah L., Pool Christopher A. (eds.), The Oxford Handbook of Mesoamerican Archaeology, New York: Oxford University Press.
Justeson John, 2012, Early Mesoamerican Writing Systems, [w:] Nichols Deborah L., Pool Christopher A. (eds.), The Oxford Handbook of Mesoamerican Archaeology, New York: Oxford University Press.
Kazuto Katsuse, Kazuo Kakinuma, Shin-Ichiro Osawa, Shoko Ota, Hana Kikuchi, Ai Kawamura, Kazushi Ukishiro, Kazuyo Tanji, Nobuko Kawakami, Chifumi Iseki, Shigenori Kanno, Yuichiro Shirota, Masashi Hamada, Tatsushi Toda, Hidenori Endo, Nobukazu Nakasato, Kyoko Suzuki, 2025, Spatiotemporal dynamics of reading Kana (syllabograms) and Kanji (morphograms), “NeuroImage” 317: 1-15.
Kossut Małgorzata, 2018, Neuroplastyczność, Warszawa: Medyk Sp. z o.o.
LeDoux Joseph E., 2003, Synaptic Self: How Our Brains Become Who We Are, New York: Penguin Books.
Malabou Catherine, The Brain of History, or The Mentality of the Anthropocene, “The South Atlantic Quarterly” 116: 39-53.
Paridon Jeroen van, Ostarek Markus, Arunkumar Mrudula, Huettig Falk, 2021, Does Neuronal Recycling Result in Destructive Competition? The Influence of Learning to Read on the Recognition of Faces, “Psychological Science” 32(3): 459-465.
Powell Barry B., 2012, Writing. Theory and History of the Technology of Civilization, Malden-Oxford: Wiley-Blackwell.
Saturno William A., Stuart David, Beltrán Boris, 2006, Early Maya writing at San Bartolo, Guatemala, “Science” 311.
Smail Daniel Lord, 2008, On Deep History and the Brain, Berkeley-London: University of California Press.
Tuszyńska Boguchwała, 2018, Glify Majów jako najbardziej rozwinięty system pisania w Mezoameryce, „Scripta Neophilologica Posnaniensia” XVIII: 293-317.
Wolf Maryanne, 2008, Proust and the Squid. The Story and Science of the Reading Brain, London: Icon Books Ltd, Omnibus Business Centre.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Cezary Rudnicki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.