Słowa kluczowe
Thomas Stearns Eliot
historyczność podmiotu
Martin Heidegger
Bycie i czas
Dasein
egzystencjały
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
Celem tekstu jest zarysowanie możliwości interpretacji poematu "Ziemia jałowa" Thomasa Stearnsa Eliota w kontekście problemu historyczności podmiotu przy wykorzystaniu niektórych koncepcji z "Bycia i czasu" Martina Heideggera. Poezja Eliota, która w znacznej mierze dotyczy czasu, jego figuracji oraz możliwych relacji z nim, stanowi doskonałe pole dla takiego eksperymentu. Kluczowe okazują się egzystencjały, czyli określenia bytu, jakim jest Dasein - jestestwo - w odróżnieniu od kategorii, opisujących inne rodzaje bytu. Egzystencjałami są prawdopodobnie czasowość i dziejowość, z których wyprowadza się stematyzowane pojęcia czasu i dziejów. Niniejsza interpretacja nie dochodzi do rozstrzygnięcia, czy jestestwu "Ziemi jałowej" - kimkolwiek ono jest, gdyż istnieją różne możliwości określenia go - przysługują czasowość bądź dziejowość. Zamiast tego na drodze obcowania z tekstem wyłania się możliwość zarysowania innego egzystencjału, jakim byłaby żywiołowość, której fenomenalnym aspektem byłyby - wielokrotnie powracające w poemacie - żywioły natury. Sugeruje to istnienie, niejako obok czasowości i dziejowości, odrębnego obszaru, którego rozpoznanie i konceptualizacja może wywrzeć ożywczy wpływ na współczesne myślenie historyczne.
Bibliografia
Allione Tsultrim, Nakarmić swoje demony. Starożytna metoda rozwiązywania wewnętrznych konfliktów, przeł. Elżbieta Smoleńska, Wydawnictwo Berckana, Warszawa 2014.
Arystoteles, Kategorie, w: Arystoteles, Kategorie, Analityki pierwsze, Analityki wtóre, przeł. Kazimierz Leśniak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. 7-45.
Barthes Roland, Stopień zero pisania, przeł. Karolina Kot, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2009.
Blanton C.D., Epic Negation: The Dialectical Poetics of Late Modernism, Oxford University Press, New York 2015.
Brooker Jewel Spears, Mastery and Escape: T. S. Eliot and the Dialectic of Modernism, University of Massachusetts Press, Amherst 1994.
Brooker Jewel Spears, T. S. Eliot’s Dialectical Imagination, Johns Hopkins University Press, Baltimore 2018.
Brooker Jewel Spears, Joseph Bentley, Reading The Waste Land: Modernism and the Limits of Interpretation, The University of Massachusetts Press, Amherst 1990.
Descombes Vincent, Rozterki tożsamości, przeł. Michał Krzykawski, Kurhaus Publishing, Warszawa 2013.
Domańska Ewa, Wokół Metahistorii, [w:] White, Poetyka pisarstwa historycznego, red. Ewa Domańska, Marek Wilczyński, Universitas, Kraków 2010, s. 7-30.
Dreyfus Hubert L., Being-in-the-World: A Commentary on Heidegger’s Being and Time, Division I, The MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London, England 1991.
Eliot Thomas Stearns, Ziemia jałowa, [w:] Eliot, W moim początku jest mój kres, przeł. Adam Pomorski, Świat Książki, Warszawa 2007, s. 53-77.
Eliot Thomas Stearns, Wydrążeni, [w:] Eliot, W moim początku jest mój kres, s. 79-85
Foucault Michel, Strukturalizm i poststrukturalizm, w: Foucault, Filozofia - historia - polityka. Wybór pism, przeł. Damian Leszczyński, Lotar Rasiński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa - Wrocław 2000, s. 284-318.
Griffiths Dominic, “Now and in England:” Four Quartets, Place, and Martin Heidegger’s Concept of Dwelling, “Yeats Eliot Review” 2012, 29 (1/2), s. 3-18.
Griffiths Dominic, Looking into the Heart of Light: Considering the Poetic Event in the Work of T. S. Eliot and Martin Heidegger, “Philosophy and Literature” 2014, 38, s. 350-367.
Hartog François, Regimes of Historicity: Presentism and Experiences of Time, trans. Saskia Brown, Columbia University Press, New York 2015.
„Heidegger dzisiaj”, „Aletheia” 1990, 1 (4).
Heidegger Martin, Being and Time, trans. John Macquarrie, Edward Robinson, Harper & Row, New York 1962.
Heidegger Martin, Being and Time: A Translation of Sein und Zeit, trans. Joan Stambaugh, State University of New York Press, Albany 1996.
Heidegger Martin, Bycie i czas, przeł. Bogdan Baran, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013.
Hoy David Couzens, History, Historicity, and Historiography in Being and Time, w: Heidegger and Modern Philosophy: Critical Essays, ed. Michael Murray, Yale University Press, New Haven and London 1978, s. 329-353.
Jakubowiak Maciej, Nieuchronny plagiat. Prawo autorskie w nowoczesnym dyskursie literackim, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2017, s. 157-184.
Kant Immanuel, Krytyka czystego rozumu, t. I, przeł. Roman Ingarden, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
Kirk Russell, Eliot and His Age: T. S. Eliot’s Moral Imagination in the Twentieth Century, ISI Books, Wilmington, Delaware, 2008.
Kondylis Panajotis, Bycie i czas. Zbiór wyszukanych i mglistych frazesów, przeł. Lech Zieliński, Patryk Głowacki, „Studia z Historii Filozofii” 2023, 2 (14), s. 49-54.
Leder Andrzej, Nauka Freuda w epoce „Sein und Zeit”, Fundacja Aletheia, Warszawa 2007.
Lockerd Jr. Benjamin G., Ethereal Rumors: T. S. Eliot’s Physics and Poetics, Bucknell University Press, Lewisburg, Associated University Presses, London 1998.
Luboń Arkadiusz, Przeobrażenia symbolu. Death by Water T.S. Eliota w polskojęzycznych wersjach, [w:] Śmierć w wodzie i inne motywy akwatyczne w horyzoncie wyobraźni, red. Brygida Pawłowska-Jądrzyk, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2018, s. 179-192.
Michalski Krzysztof, Heidegger i filozofia współczesna, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978.
Momro Jakub, Apokalipsa i wirtualność. Dwa nowoczesne paradygmaty realizmu, „Teksty Drugie” 2012, 4, s. 48-69.
Pfau Thomas, “Not in Time’s Covenant:” Questions of Time and Eschatology in Heidegger and T.S. Eliot, „Konteksty Kultury” 2017, 14, z. 3, s. 245-263.
Ruin Hans, Enigmatic Origins: Tracing the Theme of Historicity through Heidegger’s Works, Almqvist & Wiksell International, Stockholm 1994.
Rymkiewicz Wawrzyniec, Ktoś i Nikt. Wprowadzenie do lektury Heideggera, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2002.
Rymkiewicz Wawrzyniec, Formy istnienia. Heidegger według Arystotelesa, Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, Warszawa 2015.
Simon Zoltán Boldizsár, Marek Tamm, The Fabric of Historical Time, Cambridge University Press, Cambridge 2023.
Sobota Daniel, Kim jest Dasein?, „Przegląd Filozoficzny — Nowa Seria”, r. 20: 2011, nr 3 (79), s. 255-271.
Taylor Charles, Epifanie modernizmu, [w:] Ch. Taylor, Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, przekład zbiorowy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 837-909.
Warchala Michał, Totalność i dekonstrukcja. Kilka uwag o symbolu i alegorii, „Stan Rzeczy” 2015, 1 (8), s. 288-305.
White Hayden, Historicality as a Trope of Political Discourse: Rhetoric, Ethics, Politics, [w:] H. White, The Ethics of Narrative, vol. 1, Essays on History, Literature, and Theory 1998-2007, ed. Robert Doran, Cornell University Press, Ithaca and London 2022, s. 165-185.
White Hayden, Metahistory: The Historical Imagination in Nineteenth-Century Europe, The Johns Hopkins University Press, Baltimore & London 1973.
White Hayden, Modernism and the Sense of History, [w:] H. White, The Ethics of Narrative, vol. 2, Essays on History, Literature, and Theory 2007–2017, Cornell University Press, Ithaca and London 2023, s. 151-167.
Wodziński Cezary, Heidegger i problem zła, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1994.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Tomasz Wiśniewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.