Słowa kluczowe
kobiety
życie codzienne
podróże
XVIII w.
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 1
Liczba pobrań: 2
Abstrakt
W XVIII wieku magnacka rodzina Rzewuskich uzyskała w Rzeczypospolitej duże znaczenie polityczne. Podróże były jednym z wyznaczników statusu magnatów polskich i litewskich. Kobiety z rodziny Rzewuskich, wzorem mężczyzn, prowadziły mobilny tryb życia. Jeździły między swoimi majątkami i dworami. Towarzyszyły mężom w drodze na sejmy. Odwiedzały rodzinę i sąsiadów. Coraz częściej udawały się także w podróże zagraniczne. Były to przede wszystkim wycieczki krajoznawcze po Europie (grand tour) oraz podróże kuracyjne do słynnych kurortów wód mineralnych. Do kobiet najczęściej podróżujących po kraju i Europie należały: Anna Rzewuska z Lubomirskich, Konstancja Rzewuska z Lubomirskich, żona Seweryna oraz Ludwika Pelagia Rzewuska z Potockich. Życie codzienne pań Rzewuskich pozwalają badać takie źródła historyczne, jak: listy, pamiętniki, instrukcje wychowawcze, rejestry wydatków (np. wykazy zakupionych rzeczy), paszporty, listy gości uzdrowisk. Te źródła pokazują zarówno codzienność w domu (kobiety jako troskliwe matki, córki i żony) oraz w podróży (modne magnatki biorące udział w życiu towarzyskim i kulturalnym Europy XVIII wieku).
Finansowanie
Artykuł powstał w ramach realizacji projektu naukowego, zatytułowanego „Edycja i analiza korespondencji oraz rejestrów wydatków z podróży edukacyjnych Rzewuskich z linii na Podhorcach i Rozdole w XVIII w.” w ramach programu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (nr rejestracyjny NPRH/DN/SP/0230/2023/12)
Bibliografia
AGAD, Archiwum Potockich z Łańcuta, rachunki od XI 1788.
AGAD, ARW, V, 13672.
AGAD, Zbiór Branickich z Suchej, rkps 20/30.
ANK, ASang, Podh IV-LXXI, 5.
ANK, ASang, Podh XI I/37.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Sanguszków, Podh I 126. Pamiętnik obejmuje lata 1758–1762.
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie, rkps 5939.
Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu (dalej cyt.: BO), rkps 2666.
BO, rps 14166.
Muzeum Narodowe w Krakowie, rkps 22.
Bartoszewicz K., Radziwiłłowie. Początek i dzieje rodu, typy i charaktery, rycerze, zdrajcy, pobożni, filantropi, dziwacy, obrazy z życia domowego, kobiety Radziwiłłowskie, upadek Nieświeża i jego odrodzenie, [nakładem autora], Warszawa - Kraków 1928.
„Byle w ludziach światło było…”. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Wacława Woźnowskiego w dziesiątą rocznicę Jego śmierci, red. G. Zając, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2012.
Dobrowolski W., Podróż do Włoch Elżbiety Lubomirskiej i Stanisława Kostki Potockiego. Geneza łańcuckiej kolekcji starożytności, Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wydawnictwo Tako, Warszawa - Toruń 2020.
Dymnicka-Wołoszyńska H., Radziwiłł Michał Kazimierz zw. Rybeńką h. Trąby (1702-1762), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 30, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1987, s. 305.
Glinka T., Historia rozwoju maszyn elektrycznych, „Maszyny Elektryczne - Zeszyty Problemowe”, 2016, Nr 4 (112).
Grześkowiak-Krwawicz A., Zabaweczka Józef Boruwłaski - fenomen natury, szlachcic, pamiętnikarz, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2004.
Kowalczyk M. E., Zagraniczne podróże Polek w epoce oświecenia, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2019.
Kronika Podhorecka (1706-1779), oprac. L. Rzewuski, Druk. K. Budweisera, Kraków 1860.
Kucharski A., Instrukcje rodzicielskie Wacława Rzewuskiego dla syna Seweryna oraz córek Teresy i Ludwiki z lat 1754 i 1763/64, „Biuletyn Historii Wychowania”, 2017, nr 36, s. 105-120. DOI: https://doi.org/10.14746/bhw.2017.36.7
Lanckorońska K., Dzieła sztuki po Rzewuskich i Lanckorońskich, „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”, 1993/1994, s. 176-181.
Maksimowicz K., Seweryna Rzewuskiego droga do Targowicy, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002.
Nestorowycz O., Przyczynek do identyfikacji portretu niejakiej Kalinowskiej ze zbiorów Winnickiego Obwodowego Muzeum Sztuk Pięknych, „Krakowskie Pismo Kresowe”, 2009, R. 1, s. 148.
Paduch K., Wytyczne hetmana Wacława Rzewuskiego (1706–1779) dla służby pałacowej. Przyczynek do funkcjonowania rezydencji podhoreckiej w połowie XVIII wieku, „Saeculum Christianum”, 2019, t. 25, s. 249-262. DOI: https://doi.org/10.21697/sc.2018.25.20
Polski Słownik Biograficzny, t. 30, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1987.
Polski Słownik Biograficzny, T. XXXIV/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław - Warszawa - Kraków 1992
Popiołek B., Rytuały codzienności. Świat szlacheckiego dworu w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, seria Silva Rerum, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2022.
Popiołek B., Z poczucia piękna, z potrzeby posiadania. Kobiecy świat rzeczy w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, Muzeum. Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2024.
Poufne wieści z oświeconej Warszawy. Gazetki pisane z roku 1782, oprac. T. Ostrowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1972.
Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wydawnictwo Chronicon, Wrocław 2017.
Ryba J., Tournee oświeconych, [w:] „Byle w ludziach światło było…”. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Wacława Woźnowskiego w dziesiątą rocznicę Jego śmierci, red. G. Zając, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2012.
Rzewuski W., Dwie instrukcje wychowawcze dla córek (1763), oprac. A. Kucharski, [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), s. 207-214.
Rzewuski W., Instrukcje związane z edukacją syna Seweryna w Warszawie i za granicą (1754 i 1759), oprac. A. Kucharski, [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wydawnictwo Chronicon, Wrocław 2017, s. 139-160.
Wdowik A., Zdrojowe salony Europy. Polacy w Bath oraz Spa w 2. połowie XVIII wieku (w świetle wybranych źródeł biblioteczno-archiwalnych w Wielkiej Brytanii oraz Belgii), „Wiek Oświecenia”, 2017, t. 33.
Wiśniewska D., „Nic w świecie nie jest w stanie przekonać mnie do powrotu” - Franciszek Rzewuski wobec konfederacji barskiej, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 2018, t. 73, nr 1, 2018. DOI: https://doi.org/10.19195/SKHS.2018.1.35.52
Zatorska I., Les Polonais en France 1696–1795. Bio-bibliographie provisoire, Instytut Romanistyki. Uniwersytet Warszawski, Varsowie 2000.
Zielińska T., Poczet polskich rodów arystokratycznych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997.
Zielińska Z., Rzewuski Seweryn herbu Krzywda (1743–1811), [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XXXIV/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław - Warszawa - Kraków 1992, s. 143-144.
Żołądź-Strzelczyk D., Ludwika z Rzewuskich Chodkiewiczowa (1744–1816) - w kręgu spraw rodzinnych, „Biografistyka Pedagogiczna”, 2023, t. 8, s. 177-178. DOI: https://doi.org/10.36578/BP.2023.08.49
Żołądź-Strzelczyk D., M.E. Kowalczyk, Dyspozycje Ludwiki Marii z Rzewuskich Chodkiewiczowej dotyczące dzieci, „Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym” 63, 2022, nr 3, s. 77-81. DOI: https://doi.org/10.12775/KLIO.2022.027
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Adam Kucharski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.