Abstrakt
Artykuł omawia zagadnienia związane z plastyczną twórczością Polek podróżujących po Italii w czasach stanisławowskich oraz w pierwszych dekadach XIX wieku, ukazując ją jako formę aktywności zaliczaną do sfery czasu wolnego, łączącą edukację samodoskonalenie wzmacniane przez świadome uczestnictwo w kulturze artystycznej ówczesnej Europy. Działalność plastyczna podejmowana w trakcie podróży nie stanowiła jedynie incydentalnego elementu wyjazdu, lecz była zajęciem przemyślanym, planowanym i konsekwentnie realizowanym. Wpisywała się zarówno w model kształcenia dziewcząt, jak proces samodoskonalenia dojrzałych podróżniczek. Na podstawie wybranych przykładów autorka wskazuje, że podczas pobytu w Italii kobiety realizowały się w różnych rolach: uczennic, organizatorek edukacji oraz twórczyń. Zapoznawały się z różnorodnymi technikami plastycznymi, nawiązywały relacje z artystami, niejednokrotnie doskonaląc swoje umiejętności pod ich kierunkiem. Podróż do Włoch stanowiła okazję do rozwijania indywidualnych kompetencji twórczych, wzmacnianych poprzez intensywny kontakt z kulturą artystyczną odwiedzanych miejsc.
Bibliografia
Bernardin de Saint-Pierre J.H., Podróż po Polsce, [w:] Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców, opracowywanie i wstęp W. Zawadzki, t. 1, PIW, Warszawa 1963, s. 199-225.
Clark A.M., Pompeo Batoni. A Complete Catalogue of his works with an Introductory Text, ed. E.P. Bowron, Phaidon, Oxford 1985.
Dormus K., Włoch A., Wojniak J., Edukacja kobiet, kobiety w edukacji, Impuls, Kraków 2017.
Dunin Wąsowiczowa secundo voto, Potocka primo voto, z Tyszkiewiczów A.M., Podróż do Italii (1826–1827), wstęp i redakcja naukowa A. Roćko, tłum. N. Ładyka, Centrum Europejskie Natolin, Warszawa 2021.
Dzieduszycki W., Zarzecze Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej. Dzieje i opis pałacu zabytkowego w Zarzeczu, w powiecie jarosławskim położonego, dokonane na podstawie odczytu wygłoszonego na posiedzeniu Towarzystwa Miłośników Jarosławia w jesieni 1945 r. przez Włodzimierza hr. Dzieduszyckiego, Instytut Sztuki, Państwowy Instytut Sztuki, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Przemyśl 2002.
Gutowska-Dudek K., Rysunki z wilanowskiej kolekcji Potockich w zbiorach Biblioteki Narodowej, t. 2, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1998.
Heyking von, K.H. Wspomnienia z ostatnich lat Polski i Kurlandii, 1752–1796 [w:] Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców, opracowywanie i wstęp W. Zawadzki, t. 1, PIW, Warszawa 1963, s. 147-198.
Ignaczak P., Amatorski dwór plastyczny Izabeli Czartoryskiej, [w:] Dwór kobiecy w Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku, red. B. Popiołek, A. Penkała-Jastrzębska, K. Pyzel, Wydawnictwo Libron - Filip Lohner, Kraków 2021, s. 269-288.
Ignaczak P., Izabela z Flemmingów Czartoryska a plastyczna twórczość amatorska. Zagadnienia artrybucyjne i ideowe, [w:] Izabela Czartoryska dux femina facti, red. G. Bartnik, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2021, s. 23-40.
Ignaczak P., Sztuka buduaru? Funkcje dzieł amatorskich polskich arystokratek drugiej połowy XVIII w. - rekonesans badawczy, [w:] Wiek osiemnasty od kuchni. IV Kongres Badaczy Wieku Osiemnastego, red. D. Kowalewska, A. Wieczorek, J. Dumanowski, S. Roszek, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2024, s. 347-362.
Jagiełło-Jakubaszek K., Portrety Polek z podróży po Italii w drugiej połowie XVIII w. (praca doktorska obroniona w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk w 2022 r., niepublikowana).
Josef Grassi. Portret Anetki Tyszkiewiczówny, red. H. Małachowicz, Muzeum Zamku Królewskiego w Warszawie, Warszawa 2016.
Korespondencja Ignacego Krasickiego z papierów Ludwika Bernackiego, red. T. Mikulski, t. 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo PAN, Wrocław 1958.
Morawińska A., Artystki polskie, [w:] Artystki polskie. Katalog wystawy, red. A. Morawińska, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 1991, s. 9-16.
Platerowa z Sosnowskich K., Moja podróż do Włoch. Dziennik z lat 1785-1786, wstęp i opracowanie M.E. Kowalczyk, tłum. A. Pikor-Półtorak, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2013.
Rastawiecki E., Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, t. 3, Nakładem autora, Warszawa 1857, s. 168.
Skalska L., Czacka Beata, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 1, Instytut Sztuki PAN, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1971, s. 384.
Stanisław August Poniatowski, ostatni król Polski. Polityk, mecenas reformator 1764–1795, red. A. Sołtys, Arx Regia. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2011.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna Jagiełło-Jakubaszek

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
