Amatorka w podróży. O twórczości plastycznej Polek podróżujących po Italii w czasach stanisławowskich i w pierwszych dekadach XIX w.
Okładka czasopisma Sensus Historiae, tom 63, nr 2, rok 2026, tytuł Świat kobiecego dworu w epoce nowożytnej
PDF

Słowa kluczowe

amatorska twórczość plastyczna kobiet
podróże Polek do Italii w XVIII i XIX wieku
Grand Tour
polskie arystokratki XVIII i XIX wieku
edukacja artystyczna kobiet w XVIII i XIX wieku
rysunek
malarstwo
grafika
otium cum dignitate

Jak cytować

Jagiełło-Jakubaszek, K. (2026). Amatorka w podróży. O twórczości plastycznej Polek podróżujących po Italii w czasach stanisławowskich i w pierwszych dekadach XIX w. Sensus Historiae, 63(2), 49–59. https://doi.org/10.14746/sh.2026.63.2.004

Liczba wyświetleń: 1


Liczba pobrań: 3

Abstrakt

Artykuł omawia zagadnienia związane z plastyczną twórczością Polek podróżujących po Italii w czasach stanisławowskich oraz w pierwszych dekadach XIX wieku, ukazując ją jako formę aktywności zaliczaną do sfery czasu wolnego, łączącą edukację samodoskonalenie wzmacniane przez świadome uczestnictwo w kulturze artystycznej ówczesnej Europy. Działalność plastyczna podejmowana w trakcie podróży nie stanowiła jedynie incydentalnego elementu wyjazdu, lecz była zajęciem przemyślanym, planowanym i konsekwentnie realizowanym. Wpisywała się zarówno w model kształcenia dziewcząt, jak proces samodoskonalenia dojrzałych podróżniczek. Na podstawie wybranych przykładów autorka wskazuje, że podczas pobytu w Italii kobiety realizowały się w różnych rolach: uczennic, organizatorek edukacji oraz twórczyń. Zapoznawały się z różnorodnymi technikami plastycznymi, nawiązywały relacje z artystami, niejednokrotnie doskonaląc swoje umiejętności pod ich kierunkiem. Podróż do Włoch stanowiła okazję do rozwijania indywidualnych kompetencji twórczych, wzmacnianych poprzez intensywny kontakt z kulturą artystyczną odwiedzanych miejsc.

https://doi.org/10.14746/sh.2026.63.2.004
PDF

Bibliografia

Bernardin de Saint-Pierre J.H., Podróż po Polsce, [w:] Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców, opracowywanie i wstęp W. Zawadzki, t. 1, PIW, Warszawa 1963, s. 199-225.

Clark A.M., Pompeo Batoni. A Complete Catalogue of his works with an Introductory Text, ed. E.P. Bowron, Phaidon, Oxford 1985.

Dormus K., Włoch A., Wojniak J., Edukacja kobiet, kobiety w edukacji, Impuls, Kraków 2017.

Dunin Wąsowiczowa secundo voto, Potocka primo voto, z Tyszkiewiczów A.M., Podróż do Italii (1826–1827), wstęp i redakcja naukowa A. Roćko, tłum. N. Ładyka, Centrum Europejskie Natolin, Warszawa 2021.

Dzieduszycki W., Zarzecze Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej. Dzieje i opis pałacu zabytkowego w Zarzeczu, w powiecie jarosławskim położonego, dokonane na podstawie odczytu wygłoszonego na posiedzeniu Towarzystwa Miłośników Jarosławia w jesieni 1945 r. przez Włodzimierza hr. Dzieduszyckiego, Instytut Sztuki, Państwowy Instytut Sztuki, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Przemyśl 2002.

Gutowska-Dudek K., Rysunki z wilanowskiej kolekcji Potockich w zbiorach Biblioteki Narodowej, t. 2, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1998.

Heyking von, K.H. Wspomnienia z ostatnich lat Polski i Kurlandii, 1752–1796 [w:] Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców, opracowywanie i wstęp W. Zawadzki, t. 1, PIW, Warszawa 1963, s. 147-198.

Ignaczak P., Amatorski dwór plastyczny Izabeli Czartoryskiej, [w:] Dwór kobiecy w Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku, red. B. Popiołek, A. Penkała-Jastrzębska, K. Pyzel, Wydawnictwo Libron - Filip Lohner, Kraków 2021, s. 269-288.

Ignaczak P., Izabela z Flemmingów Czartoryska a plastyczna twórczość amatorska. Zagadnienia artrybucyjne i ideowe, [w:] Izabela Czartoryska dux femina facti, red. G. Bartnik, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2021, s. 23-40.

Ignaczak P., Sztuka buduaru? Funkcje dzieł amatorskich polskich arystokratek drugiej połowy XVIII w. - rekonesans badawczy, [w:] Wiek osiemnasty od kuchni. IV Kongres Badaczy Wieku Osiemnastego, red. D. Kowalewska, A. Wieczorek, J. Dumanowski, S. Roszek, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2024, s. 347-362.

Jagiełło-Jakubaszek K., Portrety Polek z podróży po Italii w drugiej połowie XVIII w. (praca doktorska obroniona w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk w 2022 r., niepublikowana).

Josef Grassi. Portret Anetki Tyszkiewiczówny, red. H. Małachowicz, Muzeum Zamku Królewskiego w Warszawie, Warszawa 2016.

Korespondencja Ignacego Krasickiego z papierów Ludwika Bernackiego, red. T. Mikulski, t. 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo PAN, Wrocław 1958.

Morawińska A., Artystki polskie, [w:] Artystki polskie. Katalog wystawy, red. A. Morawińska, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 1991, s. 9-16.

Platerowa z Sosnowskich K., Moja podróż do Włoch. Dziennik z lat 1785-1786, wstęp i opracowanie M.E. Kowalczyk, tłum. A. Pikor-Półtorak, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2013.

Rastawiecki E., Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, t. 3, Nakładem autora, Warszawa 1857, s. 168.

Skalska L., Czacka Beata, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 1, Instytut Sztuki PAN, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1971, s. 384.

Stanisław August Poniatowski, ostatni król Polski. Polityk, mecenas reformator 1764–1795, red. A. Sołtys, Arx Regia. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2011.