Słowa kluczowe
Konstancja z Gnińskich Czapska
wyrażanie emocji
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 2
Liczba pobrań: 5
Abstrakt
Artykuł na podstawie listów wojewodziny pomorskiej Konstancji Czapskiej (zm. 1757), kierowanych główne do córki Magdaleny (1724–1763) oraz zięcia księcia Hieronima Floriana Radziwiłła (1715–1760), powstałych w latach 40. i 50. XVIII wieku, charakteryzuje rolę, jaką w budowaniu więzi emocjonalnej między nadawcą a odbiorcą odgrywały wysyłane przez autorkę przedmioty – zarówno te kupowane na prośbę adresata, jak i ofiarowywane jako prezenty. Badane źródła umożliwiły zarysowanie obrazu materialnych potrzeb i gustów znamiennych dla czasów saskich, ale przede wszystkim scharakteryzowanie, jak sposób pisania o tej sferze życia przyczyniał się do urozmaicenia epistolarnego stylu. Język familijny, skupiony na okruchach codziennej egzystencji, służył wyraziście emanacji uczuć. Wykorzystywane przez autorkę listów nawiązania do literackich i kulturowych motywów pozwalały nadać wysyłanym przedmiotom dodatkowy, często metaforyczny sens. Służyły także realizowaniu przejętej przez Konstancję Czapską strategii korespondencyjnej, naznaczonej silnie typowym dla dawnej epistolografii panegiryzmem.
Finansowanie
Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu realizowanego przez ministra edukacji i nauki pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” nr 11H 20 0343 88, projekt pt. Źródła do dziejów Czapskich w XVIII wieku. Egodokumenty członków rodziny wojewody pomorskiego Piotra Jana (1685–1736) — opracowanie filologiczno-historyczne i edycja, dofinansowanie projektu 723 814 zł, całkowita wartość projektu 723 814 zł.
Bibliografia
Czapski T., Konotacja drogi mojej od roku 1734 zaczęta dnia 21 decembra z Królewca, wstęp i oprac. I. Maciejewska, B. Łyczak, M. Tomaszewski, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2025.
„Gdybym Cię, moje Serce, za męża nie miała, żyć bym nie mogła”. Listy Magdaleny z Czapskich do Hieronima Floriana Radziwiłła z lat 1744–1759, wstęp i oprac. I. Maciejewska, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2016.
Korespondencja Elżbiety Lubomirskiej-Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, oprac. i wyd. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, t. 1-3, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2016.
Rafałowiczówna J., „A z Warszawy nowiny te”. Listy do Elżbiety Sieniawskiej z lat 1710–1720, wstęp i oprac. B. Popiołek, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2002.
Stasiewicz K., Barbara Sanguszkowa i Elżbieta Drużbacka w świetle nowych źródeł, Pracownia Wydawnicza ElSet, Olsztyn 2011.
Cysewski K., Teoretyczne i metodologiczne problemy badań nad epistolografią, „Pamiętnik Literacki”, 1997, z. 1, s. 95-110.
Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, t. I-VIII, red. P. Borek, M. Olma, Collegium Columbinum, Kraków 2011–2019.
Kobiece kręgi korespondencyjne, red. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Bellerieve sur Allier, Wydawnictwo DiG, Edition La Rama, Warszawa 2016.
Maciejewska I., K. Zawilska, Wstęp, [do:] „Gdybym Cię, moje Serce, za męża nie miała, żyć bym nie mogła”. Listy Magdaleny z Czapskich do Hieronima Floriana Radziwiłła z lat 1744–1759, wstęp i oprac. I. Maciejewska, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2016, s. 23-27.
Maciejewska I., Miłość i erotyzm w piśmiennictwie czasów saskich, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2013, s. 121-173.
Maciejewska I., Utalentowana epistolografka czasów saskich - Konstancja z Gnińskich Czapska (rekonesans), „Prace Literaturoznawcze” 2024, t. XII, s. 27-40. DOI: https://doi.org/10.31648/pl.10524
Popiołek B., Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, wyd. II poszerzone, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2018.
Popiołek B., Z poczucia piękna, z potrzeby posiadania. Kobiecy świat rzeczy w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, Muzeum. Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2024.
Roćko A., Imieninowe upominki w XVIII wieku, https://wilanow-palac.pl/pasaz-wiedzy/imieninowe-upominki-w-xviii-wieku
Sajkowski A., Staropolska miłość. Z dawnych listów i pamiętników, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981.
Skwarczyńska S., Teoria listu, oprac. E. Felisiak i M. Leś, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2002.
Tomaszewski M., Awanturnik i koneser sztuki. Tomasza Czapskiego żywot i sprawy, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Toruń 2023.
Tomaszewski M., Czapscy w świecie wielkiej polityki, [w:] T. Czapski, Konotacja drogi mojej od roku 1734 zaczęta dnia 21 decembra z Królewca, wstęp i oprac. I. Maciejewska, B. Łyczak, M. Tomaszewski, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2025, s. 19-31.
Uruski S., Herbarz szlachty polskiej, t. 2, Gebethner i Wolff, Warszawa 1905.
Urzędnicy Prus Królewskich XV–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Mikulski, Polska Akademia Nauk. Instytut Historii, Biblioteka Kórnicka, Wrocław 1990.
Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, t. 11, nakładem dra Franciszka Chocieszyńskiego, Poznań 1889.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Iwona Maciejewska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.