Słowa kluczowe
szlachta
kobieta
praca
stany społeczne
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 16
Liczba pobrań: 11
Abstrakt
W artykule są omówione praktyki codzienności kobiet niższych warstw stanu szlacheckiego. Posłużono się dwoma egzemplifikacjami na podstawie narracji kobiet spisanych w urzędach sądowych. Artykuł ujawnia mechanizmy zacierania się barier stanowych pomiędzy warstwą uprzywilejowaną a warstwą plebejską. Jedną z możliwości awansu albo degradacji społecznej było zawarcie małżeństwa z osobą z innego stanu społecznego. Ludzie z pogranicza stanów społecznych dość dobrze odnajdywali się w realiach codzienności. Nie posiadamy informacji o społecznym odium dla funkcjonowania tego typu osób. Dotyczy to przede wszystkim kobiet.
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych: Archiwum Królestwa Polskiego, sygn. 1/11/0/-/314, Książka dla Urodz. Tomasza Mystkowskiego instygatora publicznego bezpieczeństwa do zapisywania egzaminów.
Archiwum Narodowe w Krakowie: Księgi grodzkie krakowskie, sygn. 29/5/0/2/758.
Archiwum Parafii Gdów: Liber baptisatorum parochiali Gdoviensis 1596–1681
Akta sejmikowe województwa lubelskiego 1764–1794, wyd. K. Jakimowicz, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej / Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Technologii Eksploatacji, Lublin - Radom 2024.
Nekanda Trepka W., Liber generationis plebeanorum: („Liber chamorum”), wyd. W. Dworzaczek, J. Bartyś, Z. Kuchowicz, cz. 1-2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1963.
Boniecki A., Herbarz polski, t. 3: Chmielewscy - Czetowscy, Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda Synów / Gebethner i Wolff, Warszawa 1900.
Butkiewicz M., Metryki parafialne jako dokument legitymacyjny szlachty polskiej, „Roczniki Humanistyczne”, 35 (1987) z. 2, s. 401-407.
Chorązki W., Gmina Gdów - od średniowiecza do współczesności, Urząd Gminy Gdów, Gdów 2020.
Domańska E., Historia życia w praktyce: Krzysztof Zamorski i jego Pleban i wieś, „Sensus Historiae” LXI (2025/4), s. 13-24. DOI: https://doi.org/10.14746/sh.2025.61.4.002
Dzieje Wielkopolski, t. 1, red. J. Topolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1969.
Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, red. A. Mączak, t. 2, Wiedza Powszechna, Warszawa 1981.
Gierszewski S., Obywatele miast Polski przedrozbiorowej, PWN, Warszawa 1973.
Ginzburg C., Czytać między wierszami. Lektury, szkice, noty, przeł. J. Ugniewska, Słowo/obraz/terytoria, Gdańsk 2023.
Grzybowski S., Sarmatyzm, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1997.
Guzowski P., Rodzina szlachecka w Polsce przedrozbiorowej: studium demograficzne, Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, Białystok 2019.
Jedlicki J., Klejnot i bariery społeczne: przeobrażenia szlachectwa polskiego w schyłkowym okresie feudalizmu, PWN, Warszawa 1968.
Kiełbicka A., Zbiegostwo chłopów w województwie krakowskim na przełomie XVI i XVII wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1989.
Kowalczyk T., Relacje różnych grup społecznych, zamieszkujących parafie Kuflew, Jeruzal i Kałuszyn, w świetle akt metrykalnych z XVII i XVIII wieku, „Studia Historica Gedanensia”, t. 8 (2017), s. 93-124.
Kubiaczyk M., F. Kubiaczyk, Wstęp, [w:] Płeć i władza w kontekstach historycznych i współczesnych, red. M. A. Kubiaczyk, F. Kubiaczyk, Instytut Kultury Europejskiej UAM, Gniezno 2014, .s. 7-9.
Kuklo C., Badania nad historią kobiet w Polsce w XVI–XVIII wieku w latach 2011-2020. Niezmienna atrakcyjność, ale czy nowe pytania?, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” T. 107 (2020), s. 13-57. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6050.107.02
Kuklo C., Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2009.
Kuklo C., O historii społecznej z perspektywy demografa historycznego słów kilka, „Historyka. Studia Metodologiczne” 2019, t. 49, s. 301–328. DOI: https://doi.org/10.24425/hsm.2019.130584
Kurkowska-Budzan M., Historia zwykłych ludzi. Współczesna angielska historiografia dziejów społecznych, Towarzystwo Wydawnicze “Historia Iagellonica”, Kraków 2003.
Leszczyński A., Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania, W.A.B., Warszawa 2020.
Łosowski J., Kancelaria grodzka chełmska od XV do XVIII wieku. Studium o urzędzie, dokumentacji, jej formach i roli w życiu społeczeństwa staropolskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2004.
Ludowa historia kobiet, red. P. Wielgosz, Wydawnictwo RM, Warszawa 2024.
Markiewicz M., Historia Polski 1492–1795, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 2004.
Matthew-Grieco S.F., Ciało i seksualność w Europie w czasach Ancien Regime’u, [w:] Historia ciała, t. 1, red. G. Vigarello, przeł. T. Stróżyński, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2020.
Poniat R., Przedstawiciele dołów szlacheckich w miastach doby stanisławowskiej, „Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, t. 41 (2)/2017, s. 75-99. DOI: https://doi.org/10.12775/KLIO.2017.029
Popiołek B., Dobrodziejki i klienci. Specyfika patronatu kobiecego i relacji klientalnych w czasach saskich, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2020.
Popiołek B., Dobrzy chłopi i źli panowie. Kwestia opieki nad poddanymi w korespondencji Elżbiety Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, [w:] Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, T. 6, Stulecia XVI–XIX: nowa perspektywa historyczna i językowa, red. P. Borek, M. Olma, Collegium Columbinum, Kraków 2015, s. 265-278.
Przewoźny W., W kręgu pracy, wiary i uporu. Wkład osadnictwa olęderskiego w rozwój kultury materialnej polskiej wsi, [w:] Wieś polska na przestrzeni wieków, t. 1: Od utraty niepodległości do I wojny światowej, red. M. Kłusek, Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, Warszawa 2024, s. 51–65.
Skuza S., Mąż głowa, żona szyja, co głową wywija: analiza realnej władzy kobiety nad mężczyzną (mężem, ministrem, królem, wodzem) na przestrzeni wieków na przykładzie paremii polskich i włoskich, [w:] Płeć i władza w kontekstach historycznych i współczesnych, red. M. A. Kubiaczyk, F. Kubiaczyk, Instytut Kultury Europejskiej UAM, Gniezno 2014, s. 245-265.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, W. Walewski, t. 14, nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Warszawa 1880–1914.
Stachowska-Krzyżankowska A., Małżeństwa szlacheckie w parafii Luzino w latach 1670–1797 w świetle ksiąg metrykalnych (przyczynek do dziejów szlachty kaszubskiej), „Zapiski Historyczne” 2015, t. 79, z. 3, s. 115-140. DOI: https://doi.org/10.15762/ZH.2014.06
Stojek-Sawicka K., Szlachcianki w świecie sarmackim. Jak żyły kobiety na dworach szlacheckich w dawnej Polsce?, Bellona, Warszawa 2013.
Strzelecki A., Baranowski Wojciech (1548–1615), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 1: Abakanowicz Abdank Bruno - Beynart Wojciech, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1935, s. 286-289.
Sulimirski T., Sarmaci, PIW, Warszawa 1979.
The Whole Economy. Work and Gender in Early Modern Europe, ed. C. Macleod, A. Shepard, M. Agren, Cambridge University Press, Cambridge 2023.
Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku: spisy, T. 4, Małopolska: województwa krakowskie, sandomierskie i lubelskie, Z. 2, Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku: spisy, oprac. S. Cynarski, A. Falniowska-Gradowska, Biblioteka Kórnicka, Kórnik 1990.
Wiślicz T., Posłowie do wydania polskiego, [w:] C. Ginzburg, Ser i robaki. Wizja świata pewnego młynarza z XVI wieku, tłum. R. Kłos, PIW, Warszawa 2025, s. 279-291.
Wyczański A., Kobiety - kierowniczki folwarków w starostwie sieradzkim w XVI w., „Zapiski Historyczne” 1976, t. XLI, z. 3, s. 41-49.
Wyżga M., Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi, Wydawnictwo Znak Horyzont, Kraków 2025.
https://www.uu.se/en/research/gender-and-work [dostęp: 24.04.2026 r.].
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Mateusz Wyżga
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.