Słowa kluczowe
korespondencja rodzinna
grand tour
kobieca sprawczość
kultura materialna
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 17
Liczba pobrań: 8
Abstrakt
Artykuł podejmuje próbę rekonstrukcji świata Teofili z Sieniawskich Jabłonowskiej (1677-1754), chorążyny koronnej, na podstawie korespondencji rodzinnej, przede wszystkim listów jej syna, Józefa Aleksandra Jabłonowskiego, pisanych podczas podróży edukacyjnej w latach 1729–1731. Punktem wyjścia jest problem nieobecności własnego głosu bohaterki w zachowanych źródłach, co skłania do zastosowania „strategii zwierciadła”, polegającej na odczytywaniu jej obecności pośrednio - poprzez cudzą narrację. Analiza pokazuje Teofilę jako centralną figurę rodzinnego układu zależności: finansującą podróż, kontrolującą obieg informacji i wpływającą na decyzje syna. Korespondencja pozwala zarazem uchwycić materialny i symboliczny wymiar jej świata, związany z konsumpcją, ogrodami, modą i prestiżem. Artykuł wskazuje, że nawet zapośredniczone świadectwa mogą odsłaniać istotne mechanizmy kobiecej sprawczości w XVIII wieku.
Finansowanie
Artykuł powstał w ramach badań nad projektem finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki nr UMO-2025/57/B/HS3/00052 pt. Autokreacja magnata: Józef Aleksander Jabłonowski (1711–1777) i kultura reprezentacji w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.
Bibliografia
Biblioteka im. W. Stefanyka we Lwowie, f. 103, Archiwum Teofilpolskie, 151, cz. 3; f. 103, Archiwum Teofilpolskie, 422.
Biblioteka Książąt Czartoryskich, rkps 2708.
Betlej A., Sibi, Deo, Posteritati. Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Kraków 2010.
Dobrzyniecka J., Jabłonowski Józef Aleksander, „Polski Słownik Biograficzny”, t. 10, pod red. K. Lepszego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich oraz Polska Akademia Nauk, Wrocław - Warszawa - Kraków 1962-1964, s. 225-228.
Gierowski J., Jabłonowski Aleksander Jan, „Polski Słownik Biograficzny”, t. 10, pod red. K. Lepszego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich oraz Polska Akademia Nauk, Wrocław - Warszawa - Kraków 1962-1964, s. 213.
Hartog F., The Mirror of Herodotus: The Representation of the Other in the Writing of History, trans. J. Lloyd, University of California Press, London 1987.
Kuras K., La famille Jabłonowski à Versailles au XVIIIe siècle: impressions et inspirations, „Bulletin du Centre de recherche du château de Versailles” [En ligne], 23 | 2023, mis en ligne le 03 mai 2023, consulté le 09 janvier 2026. URL : http://journals.openedition.org/crcv/27019 DOI: https://doi.org/10.4000/crcv.27019
Markiewicz A., Instrukcja wojewody ruskiego Jana Stanisława Jabłonowskiego dla wyruszającego w podróż zagraniczną bratanka Józefa Aleksandra Jabłonowskiego z 1728 roku , „Studia Historyczne”, vol. 50, 2007, z. 1 (197), s. 79-89
Niemira K., Honor bez egzageracji. Magnackie zakupy i świat rzeczy paryskich w XVIII wieku, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2022.
Popiołek B., Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2003.
Popiołek B., Dobrodziejki i klienci. Specyfika patronatu kobiecego i relacji klientalnych w czasach saskich, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Wilanów 2020.
Popiołek B., Z poczucia piękna, z potrzeby posiadania. Kobiecy świat rzeczy w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Wilanów 2024.
Wiesner-Hanks M., Women and Gender in Early Modern Europe, 4th ed., Cambridge University Press, Cambridge 2019. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108683524
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna Kuras
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.