The creation of high self-esteem as a voting incentive


collective narcissism
Prawo i Sprawiedliwość (PiS)


“The statesman’s task is to hear God’s footsteps marching through history, and to try and catch on to His coattails as He marches past” (Otto von Bismarck). Populist movements all across the globe somehow managed to catch it. Additionally, this happens in the most highly advanced and well established democracies of the world. What is even more intriguing is that the explanatory power of classical variables to account for this dynamics seems limited. On the other hand the role of emotions and the constructivist power of the mind by which they are created prove to be enormously insightful. Despite those observations there exists no systematic approach to the affective dimension. In contrast to investigations, that mainly focus on one single emotion, such as the politics of fear, here the interplay of the whole emotional game is regarded key to uncover the unseen, but felt reality underneath: The analysis reveals that the emotional negativity is mainly generated as a means to an end, namely to create at the same time a positive antidote and remedy. The strongest common denominator of this emotional logic is the technique of Altercasting, whereby the negativity is projected onto alter while what is positive is used to construct auto-affirmative identity-concepts of ego. This in turn led to the conclusion that self-esteem, which is hardly ever analyzed in these contexts, lies at the heart of the emotional constellation. Populist voters are therefore not primarily seen as opponents to democracy, but much more as seekers of a positive self-concept. Therefore the democratic system´s diminuition could be understood as a collateral damage to something much deeper seated in the human psyche. The case study chosen here is the PiS party´s election victory in 2016, which, on the abstract level of rhetorical meta-frames, is regarded as a pars pro toto for what is observed globally.


Bachmann, K., & Skwarek, A. (2007). ‘Die da oben in Brüssel’. Die Instrumentalisierung der Außenpolitik am Beispiel populistischer Parteien in Polen und den Niederlanden (LPR und LPF). In D. Binger et al. (Eds.) Die Destruktion des Dialogs. Zur innenpolitischen Instrumentalisierung negativer Fremd- und Feindbilder. Polen, Tschechien, Deutschland und die Niederlande im Vergleich, 1900-2005 (pp. 360-370). Wiesbaden: Harrassowitz.

Bachmann, K. (2016). Rebellen ohne Grund. Osteuropa, 66, 37-60.

Betz, H.-G. (1993). The New Political Resentment. Radical Righ-Wing Populist Parties in Western Europe. Comparative Politics, 25, 413-427. DOI:

Bielecka-Prus, J. (2018). Retoryka Lęku przed Obcym w Polskim Dyskursie Prasowym. Colloquium Wydzialu Nauk Humanistycznych i Spolecznych, 29, 5-33.

Bierzyński, J. (2018). Poznajcie wyborców PiS: cenią demokrację, mają udane życie, nie znoszą pouczania. 03.01.2018. Retrieved from,161770,22850721,tajemnica-sukcesu-pis-wysmiewaliscie-grazyny-i-januszow-no.html

Bilewicz, M., et al. (2017). Psychologia Mowy Nienawiści. Kilka wniosków z badań sondażowych. In J. M. Brzeziński (Ed.), Obcy i swoi. Psychologiczna natura stosunków międzygrupowych (pp. 71-94). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM. (ści._Kilka_wniosKów_z_badań_sondażowych)

Borowiec, P. (2016). Definicje teraźniejszości prezentowane przez Andrzeja Dudę i Bronisława Komorowskiego w kampaanii prezydenckej. e-Politykon, 17, 186-218.

Cast, A. D., & Burke, P. J. (2002). A Theory of Self-Esteem. Social Forces, 80, 1041-1068. DOI:

Cegielska, K. (2017). Duma z bycia Polakiem. Rozmowa z ks. Bp. Adamem Lepą. Nasz Dziennik, 21-22.11.2017. Retrieved from,duma-z-bycia-polakiem.html

Cichocka, A., et al. (2017a). On Self-Love and Outgroup Hate: Opposite Effects of Narcissism on Prejudice via Social Dominance Orientation and Right-Wing Authoritarianism. European Journal of Personality, 31, 366-384. DOI:

Cichocka, A., et al. (2017). Personal control decreases narcissistic but increases non-narcissistic in-group positivity. Journal of Personality, 86(3), 465-480. DOI:

Ciesla, J. (2016). Znaki plemienne. Polityka, 33, 26-29.

Ciesla, J. (2017). Suma polskich strachów. Polityka, 17-18, 14-17. DOI:

Covington, C. (2018). Populism and the Danger of Illusion. Contemporary Psychoanalysis, 54(2), 1-16. DOI:

Curato, N. (2016). Politics of Anxiety, Politics of Hope: Penal Populism and Duterte’s Rise of Power. Journal of Current South Eastern Asian Affairs, 35, 91-109. DOI:

Czapliński, P. (2017). A war of shames. Teksty Drugie, 1, 63-90. DOI:

Demertzis, N. (2006). Emotions and Populism. The disciplinary context: Towards a political sociology of emotions. In S. Clarke et al. (Eds.), Emotion, Politics and Society (pp. 103-122). London: Palgrave Macmillan. DOI:

Demos. (2017). Poland—When fear wins: causes and consequences of Poland’s populist turn. In Demos (Ed.), Mapping and responding to the rising culture and politics of fear in the European Union (pp. 305-375). London. (

European Commission. (2015a). Public opinion in the European Union—Spring 2015. Standard Eurobarometer 83. Retrieved from

European Commission. (2015b). Public opinion in the European Union—Autumn 2015. Standard Eurobarometer 84. Retrieved from

Eurostat. (2018a). GDP and main components. Retrieved from

Eurostat. (2018b). Gini Coefficient. Retrieved from

Foa, R., & Mounk, Y. (2017). The Signs of Deconsolidation. Journal of Democracy, 28, 5-20. DOI:

Frevert, U. (2017). Rationalität und Emotionalität im Jahrhundert der Extreme. In M. Sabrow, & U. Weiß (Eds.), Das 20. Jahrhundert vermessen. Signaturen eines vergangenen Zeitalters (pp. 115-140). Göttingen: Wallstein.

Gazeta Prawna. (2015). Szef PiS zapowiada walkę o godność i pewność siebie Polaków. Dziennik Gazeta Prawna. 19.10.2015. Retrieved from,wybory-2015-wybory-parlamentarne-2015.html

Gdual, M. (2018). Wyborcy PiS-u wcale nie są tacy, jak myśleliście. To badanie zupełnie zmienia ich postrzeganie. Newsweek, 07.01.2018. Retrieved from

Górlikowski, M. (2015). Stefan Chwin: Gra o krew. Gazeta Wyborcza. 19.12.2015. Retrieved from Stefan Chwin: Gra o krew (

Gourevitch, P. (1978). The second image reversed: the international sources of domestic politics. International Organization, 32, 881-912. DOI:

Guillem, R. et al. (2017). The Emotional Underpinnings of Citizens’ Populism: How Anger, Fear, and Sadness Affect Populist Attitudes and Vote Choice. Swiss Political Science Review, 23, 1-28. DOI:

Hall, A. (2018). Polityka patriotycznego frazeru. Rzeczpospolita. 15.01.2018. Retrieved from

Howe, P. (2017). Eroding Norms and Democratic Deconsolidation. Journal of Democracy, 28, 15-29. DOI:

Janicki, M., & Władyka, W. (2017). Dostawcy godności. Polityka, 13, 19-20.

Kaczyński, J. (2011). Polska naszych marzeń. Lublin: Akapit.

Kalukin, R. (2017). Lekarz wymyślonych chorób. Polityka, 14, 16-18.

Kalukin, R. (2018). Normalnie, że aż strach. Polityka, 1, 40-42.

Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (2015). Zapis spotkania inauguracyjnego nad powstaniem Strategii Polskiej Polityki Historycznej w Belwederze, 01.11.2015. Retrieved from

Kenny, M. (2017). Back to the populist future?: Understanding nostalgia in contemporary ideological discourse. Journal of Political Ideologies, 22, 256-273. DOI:

Kobielska, M. (2016). Polska pamięć autoafirmacyjna. Teksty Drugie, 6, 358-374. DOI:

Koć, J. (n.d.). Ksenofobia bez uchodźców, antysemityzm bez Żydow. Dziennik Trybuna. Retrieved from

Kossowska, M., et al. (2017). Religia i Nietolerancja. O Przekonaniach Religijnych podszytych Lekiem i ich spolecznych Konsekwencjach. In J. M. Brzeziński (Ed.), Obcy i swoi. Psychologiczna natura stosunków międzygrupowych (pp. 95-118). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Kotras, M. (2018). Narracje i Strategie Argumentacyjne w Dyskursie IV RP jako Narzędzie wyznaczania Granic Wspólnot w Polskim Społeczęnstwie. Kultura i Spoleczenstwo, 1, 141-165. DOI:

Kowalczuk, K. (2016). Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźcow, edited by Centrum Badania Opinii Społecznej. Komunikat z badań 12. Retrieved from

Krzyżak, T. (2018). Tylko PiS może zatrzymać nienawiść. Rzeczpospolita, 7.1.2018. Retrieved from

Kwiatkowski, M. (2017). Alternacja systemowa. „Dobra zmiana” w perspektywie socjologii sfery publicznej. Studia socjologiczne, 227, 1-23.

Laclau, E. (2005). On Populist Reason. London, New York: Verso.

Leggewie, C. (2015). Populisten verstehen. Ein Versuch zur Politik der Gefühle. In K.-R. Korte (Ed.), Emotionen und Politik. Begründungen, Konzeptionen und Praxisfelder einer politikwissenschaftlichen Emotionsforschung (pp. 139-154). Baden-Baden:

Nomos. DOI:

Loew, P. O. (2018). Deutschland. Ein Antimärchen. Das Feindbild der polnischen Rechten. Osteuropa, 68, 465-494.

Marchlewska, M., et al. (2017). Populism as identity politics: Perceived ingroup disadvantage, collective narcissism and support for populism. Social Psychological and Personality Science, 9, 151-162. DOI:

Marchlewska, M., et al. (2018). My way or the highway: High narcissism and low self-esteem predict decreased support for democracy. British Journal of Social Psychology, 1-18. DOI:

Marzecki, R. (2017). Młodzi wyborcy jako audytorium ‘dyskursu zmiany’ w 2015 roku. Przeglad politologiczny, 1, 47-62. DOI:

Müller, H. (2017). Wolność jest czymś, czego jedni się boją, a inni nie. Polityka, 7, 22-24.

Nowak, A. (2001). Westerplatte czy Jedwabne. Rzeczpospolita, 1.08.2001.

Pacewicz, P. (2016). Oko zgadza się z Episkopatem, który przestał się zgadzać ze sobą., 25.07.2016. Retrieved from

Paruch, W. (2015). Między romantyzmem a realizmem—Prawo i Sprawiedliwość o polityczności. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, 15, 78-87.

Pasamonik, B. (2017). ‘Malowanie strasznego diabla—Metamorfoza obrazu uchodzcow w Polsce. In B. Pasmonik & U. Markowska-Manista (Eds.), Kryzys migracyjny. Perspektywa społecznokulturowa (pp. 15-45). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Polska Agencja Prasowa (PAP). 2015. Kto glosował na PiS? Gość, 25.10.2015. Retrieved from

Polska Agencja Prasowa (PAP). 2017. Jaroslaw Kaczyński: Mamy Czas Dobre Zmiany, Odrzucamy Pedagogike Wstydu. Wirtualny Nowy Przemysł 11.11.2017. Retrieved from,26835.html

Puddington, A., & Roylance, T. (2017). The Freedom House Survey 2016: The Dual Threat of Populists and Autocrats. Journal of Democracy, 28, 105-119. DOI:

Rupnik, J. (2016). Surging Illiberalism in the East. Journal of Democracy, 27, 77-87. DOI:

Salmela, M., & von Scheve, C. (2016). Emotional Roots of Right-Wing Political Populism. Social Science Information, 1-42. Retrieved from

Saryusz-Wolska, M., et al. (2018). Verordnete Geschichte. Nationalistische Narrative in Polen. Osteuropa, 68, 447-464.

Ścigaj, P. (2015). Odczłowieczenie jako element walki o władzę na przykładzie spotów wybranych ugrupowań i partii politycznych w wyborach parlamentarnych 2015 roku., 3, 76-102.

Skarżyńska, K. (2017). Nasze My a niechęć do obcych. In J. Bierzyński (Ed.), Psychologiczna natura stosunków międzyludzkich (pp. 39-69). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznym UAM.

Smith, H. J., & Pettigrew, T. F. (2015). Advances in Relative Deprivation Theory and Research. Social Justice Research, 1, 1-6. DOI:

Sokalski, M. (2022). The Emotional Identity. How auto-affirmative Identity Politics evokes feelings of self-esteem and worthiness. In I. Chiruta & E. Plonen (Eds.), Reflections on Emotions, Populism and Polarisation (Forthcoming).

Stelmach, M. (2016). Kotwica i orzeł biały. Polityka, 45, 108-113.

Stępińska, A. (2007). Das Fremd- und Feindbild in polnischen Wahlcampagnen. In D. Bingen (Ed.), Die Destruktion des Dialogs. Zur innenpolitischen Instrumentalisierung negativer Fremd- und Feindbilder. Polen, Tschechien, Deutschland und die Niederlande im Vergleich, 1900-2005 (pp. 247-263). Wiesbaden: Harrassowitz.

Stoll, K., et al. (2016). Verordnete Geschichte? Zur Dominanz nationalistischer Narrative in Polen. Zeitgeschichte Online. Retrieved from

Szkudlarek, T. (2018). Pedagogika wstydu i bezwstydna polityka. Forum Oswiatowe, 30, 37-52.

Tracy, J. L., & Robins, R. W. (2004). Putting the Self into Self-Conscious Emotions: A Theoretical Model. Psychological Inquiry, 15, 103-125. DOI:

Transparency International. (2018). Corruption Perceptions Index. Retrieved from

Ulfelder, J., & Lustik, M. (2007). Modelling Transitions To and From Democracy. Democratization, 14, 351-387. DOI:

Vries, C. de, & Hoffmann, I. (2016). Globalisierungsangst oder Wertekonflikt? Wer in Europa populistische Parteien wählt und warum. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung.

Waloch-Matlakiewicz, N. (n.d.). Patrioneuroza. Rozmowa z Marcinem Fabjanskim. Gazeta Wyborcza. Retrieved fromŁA+NATALIA+WALOCH-MATLAKIEWICZ

Wendt, A. (1992). Anarchy is what states make of it: the social construction of power politics. International Organization, 46(2), 391-425. DOI:

Wesołowski, P. (2018). Młodzi muszą coś nosić na koszulkach, potrzebna jest wspolna tożsamośćc. Gazeta Wyborcza. 3.11.2018. Retrieved from Młodzi muszą coś nosić na koszulkach, potrzebna jest wspólna tożsamość (

Winiewski, M., et al. (2017). Mowa Nienawiści, Mowa Pogardy. Raport z badania przemocy wobec grup mniejszościowych, edited by Fundacja im. Stefana Batorego. Warszawa. Retrieved from

Wodak, R. (2015). The Politics of Fear. What Right-Wing Populist Discourses mean. Los Angeles: Sage. DOI:

Wciseł, W. (2016). Migratory Crisis in the Eyes of the Party Leaders during the Parliamentary Campaign in Poland in 2015. Political Preferences, 13, 21-34.

Zawistowska, A., & Skowrońska, M. (2017). Dobra zmiana czy Polska w ruinie? Przegląd Socjologii Jakościowej, 13, 110-127. DOI:

Żychlińska, M., & Fontana, E. (2016). Museal Games and Emotional Truths: Creating Polish National Identity at the Warsaw Rising Museum. East European Politics and Societies and Cultures, 30, 235-269. DOI: