Studia Ukrainica Posnaniensia https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup <p class="oczasopismie"><strong>OPIS CZASOPISMA</strong><br>Studia Ukrainica Posnaniensia to recenzowane (double-blind) i punktowane czasopismo naukowe, w którym zamieszczane są artykuły z dziedziny językoznawstwa, literaturoznawstwa i kulturoznawstwa polsko-ukraińskiego. Począwszy od 2013 r., w czasopiśmie publikowane są artykuły badaczy z renomowanych ośrodków akademickich, jak również prace młodych naukowców. Artykuły publikowane są w języku ukraińskim i polskim z abstraktami w języku angielskim, dzięki czemu periodyk posiada zasięg międzynarodowy. W skład komitetu naukowego Studia Ukrainica Posnaniensia wchodzą zarówno uczeni polscy (Poznań, Wrocław, Warszawa), jak i zagraniczni (Austria, Bułgaria, Czechy, Rosja, Serbia, Słowacja, Ukraina, USA, Węgry).</p> <ul class="oczasopismie"> <li class="show"><a href="/index.php/sup/about">POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA</a></li> <li class="show"><a href="/index.php/sup/issue/current">AKTUALNY NUMER</a></li> <li class="show"><a href="/index.php/sup/issue/archive">ARCHIWUM</a></li> </ul> <div class="oczasopismie"><strong>INDEKSOWANE W:</strong> <p><a href="http://www1.ciniba.edu.pl/czasopisma/czasop_full.asp?id=4958">Arianta</a>, <a href="http://bazhum.pl/bib/journal/560/">BazHum</a>, <a href="https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=1402">CEEOL</a>, <a href="http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-2300-4754">CEJSH</a>, <a href="https://dbh.nsd.uib.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=486955">ERIH PLUS</a>,&nbsp;<a href="https://journals.indexcopernicus.com/search/details?jmlId=24783414&amp;org=Studia%20Ukrainica%20Posnaniensia,p24783414,6.html">Index Copernicus - IC Journals Master List</a>, <a href="http://index.pkp.sfu.ca/index.php/browse/index/3908">PKP Index</a>, <a href="https://pbn.nauka.gov.pl/sedno-webapp/journals/50851">PBN - Polska Bibliografia Naukowa</a>, <a href="https://pbn.nauka.gov.pl/polindex-webapp/browse/journal/journal-b8533bfa-f858-4bb3-b05e-d87fba069816">POL-index Polska Baza Cytowań</a>, <a href="https://www.worldcat.org/title/studia-ukrainica-posnaniensia/oclc/1002262007/editions?referer=di&amp;editionsView=true">WorldCat</a>, <a href="https://scholar.google.com/scholar?q=studia+ukrainica+posnaniensia&amp;hl=en&amp;num=20&amp;as_sdt=1,5&amp;as_ylo=2013&amp;as_vis=1">Google Scholar</a></p> </div> <div class="oczasopismie"><strong>WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA: </strong> <p><img src="/public/piotr/ikonki/gs_2.png" alt=""><br><br><strong>MNISW: 20</strong></p> <p>&nbsp;<img src="/public/site/images/oszulc/ic.gif" alt=""></p> </div> <div class="oczasopismie"><strong>DOI: </strong>10.14746/sup</div> <div class="oczasopismie"><strong>ISSN: </strong>2300-4754</div> <div class="oczasopismie"><strong>PRACE PUBLIKOWANE W CZASOPIŚMIE DOSTĘPNE SĄ NA LICENCJI CREATIVE COMMONS:</strong><br><a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/"><strong><img src="/public/piotr/cc/cc_4_by_nc_sa.png" alt="CC_by-nd/4.0"> </strong></a><strong><a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/" rel="license">Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe</a>.</strong></div> pl-PL <ol> <li class="show">Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w&nbsp;zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.</li> <li class="show">Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:<br>2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;<br>2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;<br>2.3.&nbsp; publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;<br>2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;<br>2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;<br>2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;<br>2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;<br>2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji&nbsp;<a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/" target="_self">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</a>&nbsp;lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons.</li> <li class="show">Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:<br>3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.<br>3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma.</li> <li class="show">Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji&nbsp;<a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/" target="_self">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</a>&nbsp;lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie&nbsp;w celach niekomercyjnych&nbsp;pod następującymi warunkami:<br>4.1.&nbsp;uznanie autorstwa&nbsp;czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;&nbsp;<br>4.2.&nbsp;na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.</li> <li class="show">Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:<br>5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;<br>5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.</li> </ol> <p>Pozostałe postanowienia</p> <ol start="1"> <li class="show">Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp<em>.</em>)<em>.</em></li> </ol> sup@amu.edu.pl (Anna Horniatko-Szumiłowicz) pressto@amu.edu.pl (Pressto) śro, 22 lip 2020 11:22:02 +0000 OJS 3.1.2.4 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 ДО ЧИТАЧІВ ЧАСОПИСУ „STUDIA UKRAINICA POSNANIENSIA” https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23431 <p>Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w&nbsp;zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.</p> <p>Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:<br>2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;<br>2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;<br>2.3.&nbsp; publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;<br>2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;<br>2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;<br>2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;<br>2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;<br>2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji&nbsp;<a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/" target="_self">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</a>&nbsp;lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons.</p> <p>Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:<br>3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.<br>3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma.</p> <p>Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji&nbsp;<a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/" target="_self">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</a>&nbsp;lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie&nbsp;w celach niekomercyjnych&nbsp;pod następującymi warunkami:<br>4.1.&nbsp;uznanie autorstwa&nbsp;czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;&nbsp;<br>4.2.&nbsp;na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.</p> <p>Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:<br>5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;<br>5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.</p> <p>Pozostałe postanowienia</p> <p>Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp<em>.</em>)<em>.</em></p> Tetyana Kosmeda Copyright (c) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23431 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 CТАНОВЛЕННЯ Й РОЗВИТОК УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ НА ТЕРИТОРІЇ ГАЛИЧИНИ В ДРУГІЙ ПОЛ. XIX СТ. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23524 <p>Przedmiotem artykułu jest analiza głównych tendencji kształtowania się zasobu leksykalnego odmiany języka zachodnioukraińskiego w Galicji —na terenie dawnych AustroWęgier. Na specyfikę rozwoju oraz kształtowanie się ukraińskiego języka literackiego w opisywanym regionie wpłynęła wielojęzyczność środowiska, w którym miała miejsce aktywna interakcja międzyjęzykowa powodująca zapożyczenia znacznej części słownictwa z innych języków. Ówcześni językoznawcy przyczynili się, pod wpływem idei odrodzenia języków słowiańskich, do stworzenia podstaw gramatyczno-leksykalnych ukraińskiego języka literackiego w oparciu o język potoczny. W rezultacie spowodowało to zastosowanie form dialektalnych na płaszczyźnie<br>ogólnogalicyjskiej. Jednocześnie brak jednostek leksykalnych w języku potocznym został zrównoważony poprzez wprowadzenie zapożyczeń z języka starosłowiańskiego, rosyjskiego, polskiego oraz częściowo niemieckiego, jak również zastosowanie derywatów typowych dla języka ukraińskiego.</p> УЛЯНА Холодова Copyright (c) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23524 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 НАВЧАЛЬНО-МЕТОДИЧНА БАЗА ДЛЯ ВИВЧЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ ЯК ІНОЗЕМНОЇ НА ПІДГОТОВЧОМУ ВІДДІЛЕННІ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23712 <p>Badanie przeprowadzono w ramach kierunku metody nauczania języka ukraińskiego jako obcego. Istotność badania warunkuje potrzeba systematyzacji materiału. Celem badania jest charakterystyka wyposażenia dydaktyczno-metodycznego, którym dysponują wykładowcy Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki w nauczaniu języka ukraińskiego jako obcego w oddziale przygotowawczym. Artykuł wyjaśnia zasady teoretyczne, wyznacza główne pojęcia metodyki nauczania języka ukraińskiego jako obcego, takie jak: zasada, podejście, metoda, sposób. Dokonano przeglądu tradycyjnych i nowych metod oraz podejść nauczania, podręczników, słowników niezbędnych na początkowym etapie nauki języka ukraińskiego, zwrócono uwagę na metody interaktywne, zintegrowanie podejść komunikacyjnego i językowo-krajoznawczego.</p> НІНА ДАНИЛЮК, ТЕТЯНА МАСИЦЬКА Copyright (c) 2020 НІНА ДАНИЛЮК, ТЕТЯНА МАСИЦЬКА https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23712 czw, 16 lip 2020 00:00:00 +0000 ВНУТРІШНЯ СЕМАНТИКО-СИНТАКСИЧНА КОРЕЛЯЦІЯ ПОХІДНИХ ЧАСОВИХ ПРИЙМЕННИКІВ У СТРУКТУРІ ТЕМПОРАТИВІВ ЗІ ЗНАЧЕННЯМ ПРИБЛИЗНОГО ТА ПРОМІЖНОГО ЧАСУ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23746 <p>Do głównych tendencji w zakresie współczesnej składni funkcjonalnej należy przede wszystkim semantyzacja, która opiera się na przeorientowaniu badań lingwistycznych na zasadzie „od treści do formy”. Aktualność danego badania uwarunkowana jest koniecznością wielowymiarowej analizy korelacji przyimków wtórnych — składników czasowych przyimkowo- rzeczownikowych konstrukcji ze znaczeniem czasu przybliżonego i pośredniego oraz analizy korelacji między pochodnymi przyimkami czasowymi zgodnie ze współczesną nauką. Badanie koncentruje się na formalnej strukturze czasowych przyimkowo-rzeczownikowych temporatywów z uwzględnieniem relacji genetycznychvtomych przyimków czasu, także na wariantach znaczeniowych przez nie realizowanych. Przeprowadzono analizę paradygmatów czteroskładnikowych przyimkowo-rzeczow- nikowych korelatywów ze znaczeniem czasu przybliżonego i pośredniego we współczesnym języku ukraińskim. Stwierdzono, że wtórne przyimki czasowe powodują pojawienie się cech różnicujących we współzależnych przyimkowo-rzeczownikowych strukturach czasowych, dzięki czemu wchodzą w wewnętrzne związki korelacyjne. Specyficzne warianty semantyczne, odcienie stylistyczne i sfera zastosowania są podstawowymi atrybutami różnicującymi przyimkowo- rzeczownikowe konstrukcje z wtórnymi przyimkami czasowymi.</p> ЛЮДМИЛА ДЕРЕВ’ЯНКО, ЛІЛІЯ ГАРАЩЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23746 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 РОЗБУДОВА УКРАЇНСЬКОЇ ФРАЗЕОЛОГІЇ: ІНДИВІДУАЛЬНО-АВТОРСЬКІ ФРАЗЕОЛОГІЗМИ ЛІНИ КОСТЕНКО https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23723 <p class="Bodytext20" style="text-align: justify; text-indent: 22.0pt; line-height: 107%; margin: 0cm 0cm 8.0pt 0cm;">Niniejszy artykuł poświęcono fenomenowi dynamicznego rozwoju ukraińskiej frazeologii, na który niewątpliwie ogromny wpływ ma elitarna osobowość językowa Liny Kostenko. W artykule określono aktualny stan ukraińskiej frazeologii, uwzględniając najbardziej znaczące zmiany oraz rodzaje autorskich transformacji związków frazeologicznych. Aktualność pracy uwarunkowana jest koniecznością teoretycznego i praktycznego zbadania specyfiki funkcjonowania związków frazeologicznych w spektrum struktury, semantyki i stylistyki tekstu pisarki, a także określenia jej idiostylu. Analizie poddano poszczególne autorskie frazeologizmy stworzone i wykorzystywane przez pisarkę zarówno w poezji, jak i w prozie, wykorzystując strukturalno-semantyczny rozbiór poszczególnych związków frazeologicznych. Wnioskujemy, że oprócz tworzenia nowych wyrażeń, w szczególności aforyzmów, pisarka aktywnie przekształca frazeologizmy, stosując podwójną aktualizację, eksplikację, substytucję, kontaminację, a także za pomocą zmiany strukturalnego składu stałych wyrażeń z zachowaniem celu wypowiedzi.</p> Anna Filipiak Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23723 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ТВОРЕННЯ ПОЛІТИЧНИХ ТЕРМІНІВ НА ОСНОВІ АНТРОПОНІМІВ УКРАЇНСЬКИХ ПОЛІТИКІВ (на матеріалі публіцистичного дискурсу) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23703 <p>Artykuł został poświęcony analizie terminów politycznych derywowanych od antroponimów funkcjonujących w języku dyskursu publicystycznego. Aktualność tematu jest dostrzegalna w potrzebie ciągłego badania języka mediów masowych — środki komunikacji masowej są aktualizatorami nowych trendów językowych, tym samym sprzyjając wzbogacaniu zasobu leksykalnego użytkowników danego języka. Celem badania jest scharakteryzowanie najbardziej produktywnych modeli słowotwórczych używanych w dyskursie publicystycznym. W artykule został przeanalizowany materiał faktologiczny ze słownika Словотворчість незалежної України 1991–2011 A. Neluby. Materiał badawczy został uzupełniony terminami zebranymi przez autorkę artykułu z wydań elektronicznych prasy ukraińskiej ostatnich lat. Analiza zebranego materiału pozwoliła dojść do wniosku, że najbardziej produktywnymi sposobami tworzenia neologizmów są te, które polegają na dodaniu prefiksu lub sufiksu do wyrazu podstawowego oraz tworzenie złożeń.</p> Dominika Janczura Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23703 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 МОВНА КАРТИНА СВІТУ — КОНЦЕПТУАЛЬНА КАРТИНА СВІТУ — ХУДОЖНЯ КАРТИНА СВІТУ: ПАРАМЕТРИЧНІ ОЗНАКИ Й ХАРАКТЕР СПІВВІДНОШЕННЯ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23724 <p>Niniejszy artykuł poświęcony jest zbadaniu zagadnienia cech parametrycznych takich pojęć jak: językowy obraz świata, konceptualny obraz świata oraz artystyczny obraz świata. Prześledzono proces kształtowania się lingwokonceptologii jako nauki niezależnej, wyznaczono znaczenie terminu lingwokonceptologia, jej obiekt oraz przedmiot, a także cel i zadania wskazanej dziedziny nauki. Wnioskujemy, że lingwokonceptologia opiera się na identyfikacji i badaniu konceptów, a także na środkach, które je reprezentują. Obraz świata to zbiór ludzkich wyobrażeń na jego temat. Konceptualne i językowe obrazy świata są ze sobą skorelowane: pierwszy obiektywizuje wiedzę w ludzkim umyśle realizowaną poprzez językowy obraz świata, przy czym jest znacznie szerszy; drugi to sposób badania pewnych indywidualnych lub narodowych osobliwości zachowań ludzkich poprzez modelowanie pojęć. Artystyczny obraz świata różni się tym, że zbudowany jest na podstawie aktualizacji obiektywnej, ale jednocześnie subiektywnej idei świata, a także ludzkiej świadomości, która graniczy z czynnikiem nieświadomym oraz iluzjami.</p> ANASTASIIA YAREMCHUK Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23724 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ГАЗЕТНІ СЛОВЕСНІ ШТАМПИ ПЕРІОДУ РЕВОЛЮЦІЇ ГІДНОСТІ В МОВІ УКРАЇНСЬКОЇ ПЕРІОДИКИ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23750 <p>Środki masowego przekazu są najważniejszym źródłem szybkiego dostarczania do czytelników informacji o wydarzeniach i faktach życia społecznego oraz politycznego. Na podstawie analizy ukraińskich czasopism w latach 2013-2018 w artykule zostały prześledzone obciążenia semantyczne i pragmatyczne najpopularniejszej sztampy gazetowej okresu Rewolucji Godności. Udowodniono, że sztampa gazetowa tworzy system zabarwień emocjonalnych i ekspresyjnych, reprezentuje pragmatyczne informacje, jest atrakcyjna i precedensowa, nadaje publikacjom oryginalnego i atrakcyjnego brzmienia, wywołując u czytelnika odpowiednie uczucia i myśli, które pozwalają przygotować go do postrzegania pewnych wydarzeń politycznych, kształtując odpowiednią opinię publiczną o pewnym zabarwieniu aksjologicznym. Wydarzenia końca 2013 r. i początku 2014 r. zostały szeroko przedstawione w sztampach współczesnego języka ukraińskiego.</p> ОЛЕНА ЄФИМЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23750 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ПУБЛІЧНИЙ ВИСТУП ЯК МОВЛЕННЄВИЙ ЖАНР РИТУАЛЬНОЇ ПОЛІТИЧНОЇ КОМУНІКАЦІЇ: ТРАНСФОРМАЦІЯ НОВОРІЧНОГО ЗВЕРНЕННЯ В УКРАЇНСЬКІЙ ПРЕЗИДЕНТСЬКІЙ РИТОРИЦІ (на матеріалі новорічних привітань Петра Порошенка) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23754 <p>W artykule zbadano jeden z gatunków dyskursu politycznego - orędzie noworoczne stanowiące rytuał werbalnej komunikacji politycznej. Określono strukturalno-kompozycyjne, semantyczne i lingwopragmatyczne cechy orędzia noworocznego, prześledzono dynamikę przemówień świątecznych prezydenta Petra Poroszenki. Celem artykułu jest określenie głównych tendencji i zmian w obrębie gatunku orędzia noworocznego odzwierciedlonych w przemówieniach świątecznych obecnego prezydenta Ukrainy P. Poroszenki. Szczegółowe kwestie poruszane w artykule to: zdefiniowanie strukturalnych i semantycznych cech przemówień noworocznych, a także przeanalizowanie głównych zmian w ich formie i treści. Materiał opracowania stanowiły teksty wystąpień noworocznych P. Poroszenki w latach 2015-2018. Udowodniono, że struktura orędzi noworocznych składa się z trzech następujących po sobie części: retrospektywnej, prospektywnej oraz życzeń. Rytualne sformułowania zawierają nazwy adresatów w odniesieniu do przynależności narodowej, państwowej, więzów rodzinnych. Pod względem semantycznym przemówienia noworoczne koncentrują się wokół aktualnej sytuacji w kraju oraz obietnic pozytywnych zmian w kolejnym roku. Koncepcyjne markery leksykalne to „ukraiński”,, jedność”, „naród” i „rozwój”. Można zaobserwować tendencje do wydłużania części retrospektywnej i skracania części prospektywnej (zarówno pod względem objętności, jak i treści), preferowania nazewnictwa związanego z narodowością i państwem, domi­nowania rytualnych sformułowań i treści patriotycznych, nasilania się semantyki religijnej, w szcze­gólności chrześcijańskiej, redukcji elementów międzynarodowych i orientacji na politykę europej ską, pozytywnego oceniania, wzmacniania egocentryzmu mówiącego (nadawcy). Poruszono problemy konceptualizacji, semantyki i lingwopragmatyki orędzi noworocznych, zareprezentowano wyniki badań nad dynamiką przemówień noworocznych w dyskursie politycznym.</p> НАТАЛІЯ КОНДРАТЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23754 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 КОМУНІКАТИВНІ ДЕВІАЦІЇ В ПРОЦЕСІ ПЕРЕКЛАДУ ПОЛЬСЬКОГО ПРАВОВОГО ТЕКСТУ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23726 <p>Artykuł został poświęcony kwestii błędów komunikacyjnych w procesie tłumaczenia polskiego tekstu prawnego na język ukraiński. Aktualność tematu badawczego wynika z konieczności zapewnienia ukraińskim prawnikom szerszego dostępu do polskojęzycznych aktów prawnych. Wzmożone zainteresowanie jest rezultatem sprawności wprowadzania przez Polskę euro­pejskich praktyk w interpretacji prawa. W artykule został przedstawiony schemat komparatystycznej analizy polskich tekstów prawnych i prawniczych, scharakteryzowano grupy terminów prawnych pod względem trudności ich tłumaczenia na język ukraiński oraz określono najczęstsze przyczyny powstawania błędów komunikacyjnych. Tłumaczenie polskiego tekstu prawnego wymaga od tłu­macza nie tylko doskonałej znajomości języka polskiego i ukraińskiego, ale także obowiązującego ustawodawstwa obu państw. Wspólna praca językoznawców, tłumaczy i prawników nad tworzeniem dwujęzycznych słowników terminologicznych pozwoli uniknąć błędów, które można zaobserwować w tłumaczeniach polskich tekstów prawnych na język ukraiński.</p> Olena Kowalewska, ОКСАНА ДУФЕНЮК Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23726 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ВІДБИТТЯ ПОДІЛЬСЬКИХ ГОВІРКОВИХ РИС У ПРАЦЯХ ПОЛЬСЬКИХ ДОСЛІДНИКІВ К. XIX ст. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23756 <p>Do dziś aktualna pozostaje kwestia zbadania właściwości rozwoju poziomów strukturalnych dialektów, w szczególności utrwalonych w tych cennych źródłachjęzyka ludowego, które nasi poprzednicy pozostawili jako spuściznę w postaci różnych gatunków. Celem artykułu jest określenie stopnia odzwierciedlenia zjawisk gwarowych w zbiorach folklorystycznych i etnograficznych oraz pracach leksykograficznych polskich badaczy Podola. Zastosowano metodę opisowo-porównawczą. Ocenie podlegały osiągnięcia w badaniu etnografii i folkloru podolskiego polskich autorów XIX w., którzy opisali w swoich pracach poszczególne aspekty kultury materialnej i duchowej Ukraińców Podola. Ogromną wartość dla badaczy, zarówno etnografów, folklorystów, jak i lingwistów, zwłaszcza w dziedzinie dialektologii, stanowi bogata folklorystyczna oraz etnograficzna spuścizna A. Kocipińskiego i Z Dołęgi-Chodakowskiego. Ich zapiski zawierają warianty, rejestrują wpływ mowy lokalnej, tradycji itp. Równie cenny jest słowniczek regionalizmów po­dolskich A. Kremera, który uważany jest za pierwsze dzieło leksykograficzne o podolskiej gwarze języka ukraińskiego. W artykule udowodniono, że tylko autentyczne teksty mogą służyć jako cenne i wiarygodne źródło badania dynamiki dialektów Podola.</p> БОРИС КОВАЛЕНКО, НАТАЛІЯ КОВАЛЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23756 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ОРУДНИЙ ПОРІВНЯЛЬНИЙ У КОГНІТИВНО-ОНОМАСІОЛОГІЧНОМУ АСПЕКТІ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23729 <p>Artykuł poświęcony jest analizie konstrukcji z narzędnikiem porównawczym przez pryzmat podejścia kognitywno-onomazjologicznego. Niedostateczny stan badań w tym kierunku warunkuje ich aktualność. Celem pracy jest określenie głównych typów motywacyjnych dla porównania z nieregularną nieciągłością i wyjaśnienie specyfiki ich funkcjonowania. Określono ramę modalną narzędnika porównawczego, wyznaczono sytuacje, w których występuje ten przypadek, zdefiniowano mechanizmy powstawania atrybutywnego znaczenia narzędnika porównawczego przyimkowego i przyczasownikowego. Ustalono, że nie wszystkie z motywacyjnych typów są produktywne przy tworzeniu takich porównań. Wskazano obecność szacującego składnika w strukturach o motywacji modalnej, co przyczynia się do wyrażenia wielu subiektywno-modalnych wartości. Określono istotę poznawczą struktur z narzędnikiem porównawczym, w których obserwuje się motywację skojarzeniową. Wymieniono mentalne osobliwości budowy porównania z narzędnikiem porównawczym (ablativus comparativus).</p> ОЛЕНА КРЯЧКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23729 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 КОНЦЕПТ “ДУША” В АРЕАЛЬНІЙ ФРАЗЕОЛОГІЇ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23727 <p>Jedną z najbardziej charakterystycznych cech współczesnej lingwistyki jest geneza i intensywny rozwój nowych obszarów językowych. Do szczególnie aktualnych kwestii należą te, które obejmują badanie konceptów. Artykuł poświęcony jest zagadnieniu refleksji w języku konceptosfery narodu i jej głównych konceptów. To warunkuje potrzebę dalszych badań nad szczegółami strukturyzacji konceptów reprezentowanych przez jednostki frazeologiczne oraz ustalenia ich wzajemnego oddziaływania. Ujawniono potencjał tworzenia treści konceptu „dusza” podczas frazeologizacji jednostek, zidentyfikowano stosunek mentalny do konceptu, zarówno w kulturze materialnej, jak i duchowej. Koncept „dusza” określa znaczną ilość informacji kulturowych i jest podstawą duchowego kodu kultury. We współczesnych koncepcjach lingwistyczno- kulturowych człowiek postrzegany jest jednocześnie jako nosiciel języka i kultury. Właśnie dlatego znaki językowe mają zdolność pełnienia funkcji znaków kultury, służąc jako środek przedstawienia podstawowych jej zasad. To potwierdza zdolność języka do reprezentowania kulturowej i narodowej tożsamości jego nosicieli.</p> ЗОРЯНА МАЦЮК, МАРІЯ ФЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23727 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 МОВНА РЕАЛІЗАЦІЯ ДЕПРЕСІЇ В ПОВІСТІ ОЛЬГИ КОБИЛЯНСЬКОЇ В НЕДІЛЮ РАНО ЗІЛЛЯ КОПАЛА https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23757 <p>Badanie przeprowadzono w zakresie współczesnej psycholingwistyki. Jego aktualność warunkuje niedostateczny rozwój psychoanalizy językowej na Ukrainie, a także konieczność nowej recepcji klasyków ukraińskich, do których należy Olga Kobylańska — przedstawicielka prozy epoki modernizmu. Celem artykułu jest prześledzenie środków językowych użytych do przedstawienia motywu depresji w powieści O. Kobylańskiej <em>В неділю рано зілля копала.</em> W artykule przeanalizowano leksykę użytą w opisaniu łez, płaczu, smutku, samotności. Wyznaczono korelację między zasobami lingwistycznymi a fenomenem psychologicznym samej autorki. Rezultaty badań dowodzą, że język w utworze literackim zawiera zakodowaną informację psychologiczną. A zatem prześledzony w artykule bogaty „tezaurus” smutku może wskazywać na fakt, że podczas pisania powieści Olga Kobylańska była w stanie głębokiej depresji, co jednak nie przeszkodziło jej w stworzeniu arcydzieła, którym zachwyca się świat.</p> ВІТАЛІЯ ПАПІШ Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23757 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 СТАТУС УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ В КОНТЕКСТІ БАГАТОМОВНОСТІ: ДЕЯКІ АСПЕКТИ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23733 <p>W artykule przedstawiono sytuację języka ukraińskiego we współczesnych społeczeństwach wielokulturowych. Wybrane zagadnienia prezentują tradycyjny rozwój, przetrwanie oraz zachowanie języka w kraju oraz w warunkach emigracji. Socjolingwistyczne badania tego problemu są bardzo ważne dla tworzenia całościowego obrazu rozwoju języka. Cel artykułu polega na przedstawieniu miejsca języka ukraińskiego w kontekście wielojęzyczności współczesnego świata oraz na porównywaniu takich definicji, jak dwujęzyczność, język ojczysty, język odziedziczony, język docelowy, pierwszy i drugi język w różnych językach (przede wszystkim w angielskim, polskim oraz ukraińskim) w odniesieniu właśnie do języka ukraińskiego. Ważnym aspektem jest porównywanie sytuacji języka ukraińskiego w diasporze w różnych krajach oraz znaczenia języka dla przedstawicieli różnych fal emigracji. Znaczenie języka dla każdego kolejnego pokolenia, skutki interferencji językowej, sposoby na zachowanie języka to podstawowe zagadnienia, które są interesujące zarówno dla językoznawców, jak i socjologów.</p> MARIYA REDKVA Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23733 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ФРАЗЕОЛОГІЗМ ЯК ОБ’ЄКТ ВИВЧЕННЯ В ІНШОМОВНІЙ АУДИТОРІЇ (доцільність використання й критерії добирання) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23731 <p>Artykuł dotyczy problematyki definicji frazeologii oraz klasyfikacji frazeologizmów. Badanie koncentruje się na zasadach nauczania frazeologii w audytorium obcojęzycznym. Celem artykułu jest wytyczenie kryteriów doboru jednostek frazeologicznych do ich zastosowania w procesie nauczania języka ukraińskiego jako obcego w audytorium obcojęzycznym. Przedstawiono zasady prezentacji frazeologizmów w audytorium obcojęzycznym, określono kryteria doboru jednostek frazeologicznych dla studentów obcojęzycznych na poziomie początkowym, takie jak: prosta struktura frazeologiczna (wyrazy w sensie dosłownym, 2-3 elementy, prosta struktura morfemiczna); przejrzysta forma wewnętrzna (motywacja); aspekt badań regionalnych; częstotliwość użycia frazeologizmu. W procesie nauczania nauczyciel musi stworzyć potencj ał j ęzykowy i komunikacyjny, który przede wszystkim zwiększy zdolność studenta do skutecznego postrzegania i przyswajania informacji. Nauczanie języków powinno stanowić część składową kulturowo-narodowego postrzegania nowego środowiska. Tylko wówczas bowiem student obcojęzyczny uzyskuje świadomość językową, która ułatwi mu postrzeganie formuł językowych na tle ogólnej kulturowo-narodowej specyfiki.</p> МАРІЯ СЦІРА Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23731 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ОСОБЛИВОСТІ ФРАЗЕМНОЇ НОРМИ В ПОЧАТКОВИЙ ПЕРІОД ПРЕСКРИПЦІЇ В БІЛОРУСЬКІЙ ТА УКРАЇНСЬКІЙ ЛІТЕРАТУРНИХ МОВАХ У ПЕРШІЙ ПОЛ. ХХ СТ. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23743 <p>W artykule opisano specyfikę formowania się norm frazeologicznych nowego białoruskiego i nowego ukraińskiego języka literackiego w pierwszej połowie XX wieku na materiale największych słowników tych idiomów. Większość norm literackich wymienionych języków (leksykalne, gramatyczne, akcentologiczne) w tym okresie przechodziła etap aktywnej kodyfikacji, a frazeologiczne normy literackie języka ukraińskiego i białoruskiego dopiero zaczynały się formować. Aktualność badań opiera się na fakcie, że dotychczas nie przeprowadzono analizy porównawczej procesów rozwoju norm frazeologicznych w białoruskim i ukraińskim języku literackim. Zadaniem artykułu jest wykazanie сech tworzenia się białoruskich i ukraińskich norm frazeologicznych w pierwszej połowie XX wieku. Ustalono, że w słownikach języka ukraińskiego frazeologia została opisana i zaprezentowana pełniej i dokładniej niż w kodeksach białoruskich. Słowniki języka białoruskiego i ukraińskiego, które zostały wydane po reformach językowych w 1933 r., zawęziły zakres norm frazeologicznych badanych idiomów.</p> ОЛЕКСАНДР СКОПНЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23743 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 СЕМАНТИКО-СТИЛІСТИЧНИЙ ПОТЕНЦІАЛ ФУТБОЛЬНОЇ ЛЕКСИКИ УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ В НЕСПЕЦІАЛЬНИХ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23747 <p>W artykule zaznaczono, że na początku ХХІ wieku piłka nożna to zjawisko wielokulturowe, które znajduje odzwierciedlenie w różnych leksykonach krajowych. Mimo odręb‑nych badań słownictwa piłkarskiego lub terminologii piłkarskiej w różnych językach w ukraińskiej leksykologii i terminologii brak badań naukowych, które ujawniają funkcjonalne cechy nominacji do piłki nożnej. Celem badania jest przeanalizowanie potencjału semantyczno-stylistycznego słownictwa piłkarskiego języka ukraińskiego w niespecjalistycznym obszarze wdrażania. Zadaniem jest całościowe ogarnięcie takich segmentów niespecjalistycznej komunikacji piłkarskiej, jak język mediów i język mówiony. Ustalono, że w niespecjalistycznym obszarze socjum lingwistycznego terminy piłkarskie zaznają determinologizacji. Z powszechnie używanym słownictwem łączą je następujące parametry: dostępność i zrozumienie, zabarwienie emocjonalne, obecność synonimii, antonimii. Analiza funkcjonowania słownictwa piłkarskiego w niespecjalistycznych kontekstach wskazuje na stałą tendencję do zmiany znaczenia słów. W języku mediów najbardziej funkcjo‑nalnie aktywne są takie jednostki leksykalne, jak<em> arbiter</em>,<em> outsider</em>,<em> forward</em>. W języku mówionym najczęściej zmienia swoje semantyczno-stylistyczne parametry leksem<em> odfutbolić</em>. Do rozszerzenia semantycznego zakresu słów przyczynia się przede wszystkim metaforyzacja. Ogólnie rzecz biorąc, słownictwo piłkarskie jako dynamiczny segment aktywności językowej społeczeństwa wymaga ciągłego studiowania i normalizacji.</p> ЮРІЙ СТРУГАНЕЦЬ Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23747 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ДЕРЖАВНА МОВА ЯК ФАКТОР ЄДНАННЯ В УМОВАХ ЗБЕРЕЖЕННЯ МУЛЬТИЛІНГВАЛЬНОГО РОЗМАЇТТЯ СУЧАСНОЇ УКРАЇНИ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23751 <p>Artykuł poświęcony jest oglądowi sytuacji językowej na Ukrainie, w szczególności na Zakarpaciu, w okresie jednego roku, tj. od wprowadzenia nowej ustawy o edukacji (wrzesień 2017) do przyjęcia projektu ustawy o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego (październik 2018). Stan języka ukraińskiego jako języka państwowego zbadano w kontekście wydarzeń społeczno-politycznych w kraju i na świecie. Na podstawie analiz, jak również przeprowadzonych w tym okresie wielu dogłębnych i sformalizowanych wywiadów z różnymi kategoriami respondentów możliwe jest zbadanie procesu wyboru języka, zwłaszcza języka edukacji, z uwzględnieniem rozwoju kulturalno-politycznego współczesnego społeczeństwa ukraińskiego w jego najbardziej wysuniętej na zachód części — Zakarpaciu.</p> ГАЛИНА ШУМИЦЬКА Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23751 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ТЕОРІЯ ІНСТРУМЕНТАЛЯ В ОБ’ЄКТИВНІЙ ГРАМАТИЦІ: КАТЕГОРІЙНІСТЬ, СТРУКТУРНІСТЬ (кваліфікація локативно-аналітичної семантики інструменталя Євгеном Тимченком)1 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23732 <p>W artykule przeanalizowano status znaczenia lokatywno-analitycznego w strukturze narzędnika rzeczownikowego. Dokonano kwalifikacji przestrzeni ogólnej paradygmatu funkcjonalnego i semantycznego narzędnika rzeczownikowego z uwzględnieniem lokatywności statycznej oraz dynamicznej, a także podstawowych tendencji synkretyzmu. Nakreślono podstawy konceptualne interpretacji lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika autorstwa Jewhena Tymczenki. Prześledzono w ujęciu linearnym pozycyjną wewnątrzzdaniową wariantywność lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika, jego fleksję, wewnętrzną wariantywność semantyczną oraz status funkcyjny. Dzięki konsekwentnej analizie kwalifikacji lokatywnoanalitycznego znaczenia narzędnika dostrzeżono tendencje utrwalania badanego znaczenia w strukturze współczesnego narzędnika rzeczownikowego oraz kierunki redukcji lokatywnoanalitycznego znaczenia w strukturze narzędnika, które uwarunkowane zostały przez wewnątrzkategorialne współoddziaływanie pomiędzy przypadkami oraz konkurencję między nimi. To ostatnie zjawisko przejawia się poprzez zastępowanie form lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika rzeczownikowego formami biernika, miejscownika, a częściowo również dopełniacza i celownika. W artykule scharakteryzowano również podstawowy korpus analitycznych morfemów składniowych w strukturze lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika rzeczownikowego. Prawidłowości rozwoju gramatyki obiektywnej odzwierciedlają podstawowe zmiany w ewolucji lokatywno-analitycznego znaczenia narzędnika rzeczownikowego, co potwierdza konkurencja między przypadkami i redukcja części analitycznych morfemów składniowych w syntag- matycznych użyciach narzędnika rzeczownikowego</p> АНАТОЛІЙ ЗАГНІТКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23732 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 НОВЕЛІСТИКА ВАСИЛЯ ҐАБОРА: ТРАДИЦІЇ Й НОВАТОРСТВО https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23717 <p>Artykuł poświęcony jest twórczości W. Gabora w kontekście zróżnicowanej gatunkowo i stylistycznie współczesnej ukraińskiej nowelistyki. Celem artykułu jest ukazanie twórczości wspomnianego pisarza w dialektyce tradycji i nowatorstwa. W wyniku dogłębnej analizy można dojść do wniosku, że W. Gabor kontynuuje gatunek klasycznej noweli i jednocześnie eksperymentuje, wprowadzając innowacje nie tylko w obrębie formy, ale i treści. Wczesne utwory prozaika wykazują cechy poetyki modernistycznej. Silnym dramatyzmem i lakonicznością w duchu W. Stefanyka wyróżniają się nowele <em>Щоб не бив бубон, Звір, Швонц</em> (tom <em>Книга екзотичних снів та реальних подій),</em> w których realizowane są główne postulaty ekspresjonizmu — konfrontacja życia i śmierci, tragiczny światopogląd, psychologizm, ważna rola szczegółu artystycznego. W nowelach ze zbioru <em>Про що думає людина</em> pojawiają się cechy impresjonizmu łączące W. Gabora z M. Kociubynskim. Jednocześnie można wyróżnić w powyższym tomie główne cechy współczesnej noweli modyfikowanej, gdy działania wewnętrzne bohaterów wychodzą na plan pierwszy, podobnie jak pogłębiona asocjatywność, metaforyczność, wyobrażenia. Ponadto w stylu W. Gabora można wyróżnić zarówno elementy realistyczne, jak i romantyczne, których połączenie stanowi podstawę fantastycznego realizmu pisarza (nowela <em>Поминки).</em></p> НАТАЛІЯ ДАШКО Copyright (c) 2020 НАТАЛІЯ ДАШКО https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0 https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23717 czw, 16 lip 2020 11:32:03 +0000 АРХІТЕКТОНІКА ОНІРИЗМУ В РОМАНІ ОЛЕСЯ ІЛЬЧЕНКА МІСТО З ХИМЕРАМИ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23736 <p>W artykule przedstawiono wyniki badań nad właściwościami literackiego sposobu kształtowania elementów onirycznych w powieści Ołesia Ilczenki Місто з химерами (2009), co unaocznia aktualność niniejszego studium naukowego. Narracja skupiona jest wokół niezwykłej postaci wybitnego architekta Władysława Horodeckiego. Tak sformułowane zadanie wymagało przeprowadzenia odpowiednich kroków badawczych, tj. wyszukania fragmentów onirycznych w tekście oraz określenia ich specyfiki narracyjnej i wartości funkcjonalnej w terminologii krytyki onirycznej. Zagadnienie oniryzmu w twórczości O. Ilczenki nie było dotąd opisane w literaturoznawstwie ukraińskim, dlatego podjęte badanie można uznać za nowatorskie. Podsumowując wyniki analizy, zauważamy, że w powieści występują fragmenty snów, fantazje senne, zminimalizowane zapisy snów, a także wiele przerywanych „komunikatów” o tym, że niektórym bohaterom śnią się pewne sny, głównie koszmary. Przedstawiając poszczególne stany oniryczne, pisarz wybiera technikę narracyjną swoistego sczytywania snów z (pod)świadomości bohaterów przez niediegetycznego narratora. Sny i marzenia W. Horodeckiego ujawniają stan psychologiczny wewnętrznej walki, czasami stają się wizjami proroczymi, które wpływają na bieg wydarzeń, ale na ogół pełnią funkcję środków kompozycyjnych, wzmocnienia mistycznego modusu tekstu, tworzenia fragmentu „mitu kijowskiego”.</p> YULIYA DRAGOJLOVIC DRAGOJLOVIC Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23736 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 УКРАЇНСЬКА РОМАНТИЧНА ПОЕЗІЯ: СИМВОЛІКА ОБРАЗУ КОНЯ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23744 <p>W artykule został przeanalizowany obraz konia w twórczości ukraińskich poetów romantyków na tle europejskiej tradycji pisania w świetle jego symbolicznych oraz mitologicznych paradygmatów. Podkreśla się, że w ukraińskiej romantycznej poezji symbolika obrazu konia bezpośrednio koreluje z symbolem wolności, ponieważ koń jako obraz poetycki jest „istotą obdarzoną duszą”. Wolność symbolizują jego działania, czyli pęd, dziki galop lub spokojna wędrówka (wiersz <em>Козак</em> Ł. Borowykowskiego, ballada <em>Кінь</em> M. Kostomarowa). Zauważono, że obraz konia działa jako symbol wierności i piękna. Potrafi się wczuć w romantycznego bohatera, przestrzec go przed niebezpieczeństwem (poemat <em>Гайдамаки</em>, ballada <em>Причинна</em> T. Szewczenki, wiersz <em>Козак</em> Ł. Borowykowskiego, <em>До коня</em> W. Zabiły, <em>Украинская дума</em> O. Afanasjewa-Czużbińskiego). Jednak obrazy koni mogą również symbolizować mroczne siły natury. Niosą one jeźdźca w nieznane, ucieleśniają negatywną energię (poemat satyryczny <em>Сон</em> T. Szewczenki).</p> SVITLANA HAYDUK Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23744 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ПОЕМА T. ШЕВЧЕНКА НАЙМИЧКА ТА ЙОГО ОДНОЙМЕННА ПОВІСТЬ: ДО ПОРІВНЯЛЬНИХ СТУДІЙ І. ФРАНКА https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23748 <p>Twórczość Tarasa Szewczenki ma dla narodu ukraińskiego szczególne znaczenie, ponieważ zawiera w sobie zarówno mentalne, jak i psychologiczne oraz archetypiczne kody. Każde nowe jej odczytanie siłą rzeczy opiera się na dotychczasowych ustaleniach badaczy, j ednak zawiera w sobie także nową perspektywę. Aktualność niniej szej pracy polega na tym, że j est ona dopełnieniem analizy porównawczej autorstwa Iwana Franki, który w swoim wykładzie habilitacyjnym poruszył problematykę poematu <em>Наймичка</em> T. Szewczenki oraz opowiadania o tym samym tytule. Badania zostały przeprowadzone w aspekcie komparatystycznym. Nie kwestionując wagi badań klasyka, autorka postawiła sobie za zadanie pogłębić pewne jego ustalenia na temat omawianych utworów Kobziarza, odwołując się do postulatów współczesnej metodologii literaturoznawczej. We wnioskach znalazły się aktualizacje dotyczące odrębnych faktów powiązanych z czasem i kolejnością pisania poematu i opowiadania. Oprócz tego zaprezentowano również propozycje rozwiązań wielu zadań analitycznych, które postawił przed sobą I. Franko (charakterystykę chronotopu, analizę porównawczą bohaterów utworów itd.).</p> ЖАННА ЯНКОВСЬКА Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23748 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ФІЛОСОФСЬКО-МИСТЕЦЬКИЙ ПОРТРЕТ ЮРІЯ ВИННИЧУКА (на основі проведеного уЛьвові інтерв’ю з письменником від 13 серпня 2018 р.) https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23725 <p>Przedmiotem publikacji jest portret filozoficzno-artystyczny ukraińskiego pisarza Jurija Wynnuczuka stworzony na podstawie przeprowadzonego z nim wywiadu. Celem opracowania jest przedstawienie na podstawie rozmowy z artystą genezy jego stylu literackiego oraz początków twórczości. Analiza treści wywiadu prowadzi do wniosku, że styl literacki pisarza ukształtował się pod wpływem ukraińskich przekładów literatury obcej, głównie zachodnioeuropejskiej. Pisarz deklaruje, że istotna jest dla niego możliwość zachowania autonomii wewnętrznej podczas tworzenia utworu. Pragnie on zatem tworzyć bez ulegania naciskom ze strony swoich wyobrażeń o gustach i oczekiwaniach czytelników.</p> Przemysław Lis-Markiewicz Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23725 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 НОВІ АСПЕКТИ НАРАТОЛОГІЇ: ІНТЕРПРЕТАЦІЯ ЕСЕЇСТИЧНОГО ТЕКСТУ https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23752 <p>Artykuł powstał stworzony z potrzeby wszechstronnej analizy narracji w tekście eseistycznym. Autorka posługuje się narzędziem metodologicznym narratologii jako jednego z najbardziej aktualnych kierunków we współczesnej filologii oraz stosuje podejście narratologiczne wobec komunikacyjnej strategii w tekście eseju. Celem artykułu jest wprowadzenie i uzasadnienie pojęcia egzoginarratora, tzn. charakterystycznej postaci w eseju pisarza jako praktyce dyskursywnej. Na podstawie badania autorka dochodzi do wniosku, iż tradycyjna kategoria „narrator” w przypadku eseju pisarza może być stosowana jedynie z pewnym dystansem, ponieważ nie jest w nim obecna właśnie opowieść jako taka, lecz jest realizowana sytuacja opowieści przechodzącej w refleksje. Udowodniono, że proces rozważania i proces opowieści w eseju łączą się w spójną całość. Nośnikiem tych czynności jest narrator, który właśnie w eseju przybiera cechy myśliciela bądź wręcz występuje jako myśliciel. Wprowadzone pojęcie zostało przedstawione na materiale eseistyki ukraińskiego pisarza Stepana Prociuka.</p> ТЕТЯНА ШЕВЧЕНКО Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23752 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000 ВІРШОВАНІ ПРИСВЯТИ ЯК РІЗНОВИД УКРАЇНСЬКВІРШОВАНІ ПРИСВЯТИ ЯК РІЗНОВИД УКРАЇНСЬКОЇ ПАНЕГІРИЧНОЇ ПОЕЗІЇ ДОБИ БАРОКООЇ ПАНЕГІРИЧНОЇ ПОЕЗІЇ ДОБИ БАРОКО https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23755 <p>Barokowe wierszowane dedykacje, których najwcześniejszymi przykładami są wiersze Herasyma Smotryckiego wysławiające księcia Konstantego z Biblii Ostrogskiej, były popularne w ХVІІ i ХVІІІ wieku. Świadczą o tym m.in. utwory Hawryiła Dorofijewicza, Pamwy Beryndy, Łazarza Baranowicza, Jana Armaszenki, Jana Maksymowicza i innych twórców barokowych. Wspomniane wiersze, które umieszczane były na początku ksiąg, nie tylko pełniły funkcję swoistego wprowadzenia, lecz także wysławiały darczyńców oraz magnaterię. Właśnie tym patronom utwory były poświęcone, a sponsorowane przez nich księgi darowane. Istotny jest fakt, że dedykacje panegiryczne często miały podłoże polityczne i odzwierciedlały tendencje ideologiczne sztuki ukraińskiej. Obecnie barokowe wierszowane dedykacje pozostają w literaturoznawstwie ukraińskim poza kontekstem poezji panegirycznej. Jednocześnie wykorzystanie podniosłej topiki oraz sformułowań wysławiających pozwala określić wierszowane dedykacje jako odmianę ukraińskiej poezji panegirycznej okresu baroku.</p> СВІТЛАНА ЖУРАВЛЬОВА Copyright (c) 2020 Wydawnictwo Naukowe UAM https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sup/article/view/23755 wto, 30 cze 2020 00:00:00 +0000