Abstract
This article discusses Krzysztof Zamorski’s book Pleban i wieś. Historia życia proboszcza tenczyńskiego z początków XVIII wieku. Studium mikrohistoryczne as an important contribution both to the study of Old Polish society and to broader reflection on the possibilities of microhistory. I argue that Zamorski goes beyond the reconstruction of an individual life and, through the story of Father Krzysztof Michał Świątecki, reveals the complex web of social, economic, and religious relations that shaped the functioning of a rural parish in the early eighteenth century. The chief strength of the book lies in its ability to combine a biographical approach with an analysis of the wider mechanisms of collective life. I also suggest that the narrative form adopted by Zamorski should not be seen merely as a stylistic choice, but rather as an expression of a distinct methodological position. It is grounded in an attempt to capture historical experience as closely as possible while maintaining strict source criticism and an awareness of the limits of historical interpretation. At the same time, I show that the book represents a strand of microhistory that values scholarly discipline and interpretive restraint more highly than the compelling fictionalization of the past. Particular attention is paid to Zamorski’s scholarly method and to the breadth of his source base, which includes ego-documents, ecclesiastical and court records, as well as economic documentation. This allows him to reconstruct not only the biography of his protagonist, but also the material, institutional, and communal framework within which the local world operated. The parish thus emerges as a space where religious norms, economic interests, and everyday social practices intersect. I also identify the sections devoted to the plague epidemic as especially significant, since they expose the mechanisms through which the community functioned under extreme conditions and illuminate the tensions between duty, fear, and the logic of survival. I conclude that Pleban i wieś is a methodologically self-aware, empirically grounded, and valuable contribution to further research on the social history of the Polish-Lithuanian Commonwealth.
References
Dariusz Bąkowski-Kois, Zarządcy dóbr Elżbiety Sieniawskiej. Studium z historii mentalności 1704–1726, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2005.
Richard Butterwick, Raz jeszcze o przyczynach rozbiorów Rzeczypospolitej, czyli o nowej szkole warszawskiej, [w:] Państwo pozornie własne. Studia z dziejów XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej ofiarowane Profesor Zofii Zielińskiej, red. J. Bajer, J. Kordel, PIW, Warszawa 2025, s. 27-86.
Natalie Zemon Davis, Powrót Martina Guerre’a, przeł. P. Szulgit, Zysk i S-ka, Poznań 2011.
Gertrude Himmelfarb, Nowa i stara historia. Eseje krytyczne i reinterpretacje, przeł. A. Arumińska, Instytut Pileckiego, Warszawa 2021.
Georg G. Iggers, Historiografia XX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.
Małgorzata Juszczak, Dżuma w polskim piśmiennictwie w XVIII w., „Medycyna Nowożytna”, 1994, z. 1, s. 31-60.
Jaśmina Korczak-Siedlecka, Przemoc i honor w życiu społecznym wsi na Mierzei Wiślanej w XVI–XVII wieku, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2021.
Historia jest polifoniczna. Sztambuch Profesora Krzysztofa Zamorskiego, red. M. Kurowska-Budzan, J. Muchowski, M. Stasiak, R. Swakoń, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2023.
Józef Łupiński, Posługa Kościoła podczas epidemii w okresie staropolskim, [w:] Pandemia jako „znak czasu” dla Kościoła w Polsce, red. W. Tutak, T. Wielebski, Warszawa 2021, s. 87-105.
Piotr Miodunka, Społeczność małych miast południowej Małopolski od końca XVI do końca XVIII wieku, Universitas, Kraków 2021.
Piotr Miodunka, Chłopi południowej Małopolski wobec kryzysów żywnościowych od XVII do poł. XIX wieku, Universitas, Kraków 2024.
Józef Półćwiartek, Znaczenie plebanii (parafii) łacińskiej i ruskiej w dziejach wsi małopolskiej czasów nowożytnych, „Zeszyty Wiejskie”, t. 4, 2002, s. 126-140.
Rafał Stobiecki, Co tak zwany zwrot ludowy mówi nam lub czego nie mówi o kondycji współczesnej polskiej historiografii?, „Teksty Drugie”, 2022, z. 4, s. 282-301.
István M. Szijártó, Magnússon Sigurður Gylfi, What is Microhistory? Theory and Practice, Routledge, London-New York 2013.
Tomasz Wiślicz, Upodobanie. Małżeństwo i związki nieformalne na wsi polskiej XVII–XVIII wieku. Wyobrażenia społeczne i jednostkowe doświadczenia, Wydawnictwo Chronicon, Wrocław 2012, s. 7-33.
Tomasz Wiślicz, Afera Tomasza Kobcza, czyli o samorządności chłopów na wsi przedrozbiorowej, [w:] W podróży przez wiek osiemnasty… Studia i szkice z epoki nowożytnej, red. A. Perłakowski, M. Wyszomirska, M. Zwierzykowski, Księgarnia
Akademicka, Kraków 2015, s. 197-211.
Tomasz Wiślicz, Życie polityczne chłopów w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku - zarys problematyki, [w:] Społeczeństwo a polityka („Społeczeństwo staropolskie. Seria nowa”, t. 1), red. I. M. Dacka-Górzyńska, A. Karpiński, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2008, s. 21-37.
Tomasz Wiślicz, Naród chłopski? Społeczna, religijna i narodowa tożsamość chłopów we wczesnonowożytnej Polsce, [w:] Między barokiem a oświeceniem: społeczeństwo stanowe, red. S. Achremczyk, J. Kiełbik, Towarzystwo Naukowe im. Wojciecha Kętrzyńskiego; Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2013, s. 52-65.
Edward Wojtusik, Saskie czasy w karpackiej posiadłości Małachowskich. Plebani, dwór i poddani, „Nasza Przeszłość”, t. 60, 1983, s. 205-233.
Mateusz Wyżga, Homo movens. Mobilność chłopów w mikroregionie krakowskim w XVI–XVIII wieku, Kraków 2019.
Mateusz Wyżga, Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi, Znak Horyzont, Kraków 2025.
Krzysztof Zamorski, Folwark i wieś. Gospodarka dworska i społeczność Tenczynka w latach 1705–1845, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1987.
Krzysztof Zamorski, Między kulturą a naturą. O perspektywie historii życia słów kilka, „Prace Historyczne”, t. 148, 2021, z. 3, s. 603-621.
Krzysztof Zamorski, Pleban i wieś. Historia życia proboszcza tenczyńskiego z początków XVIII wieku. Studium mikrohistoryczne, Universitas, Wrocław 2025.
License
Copyright (c) 2025 Grzegorz Glabisz

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
