Keywords
post-war conflict resolution
transnational textbooks
Joint German-Polish Textbook Commission of Historians and Geographers
How to Cite
Number of views: 0
Number of downloads: 0
Abstract
International textbook dialogues and transnational history textbook projects play significant roles in the pursuit of reconciliation processes in Europe and the world at the beginning of the 21st century. Notable examples are the Franco-German Histoire/Geschichte and the German-Polish Europa - Unsere Geschichte / Europa. Nasza historia, two binational history textbook series. Both educational publications might be seen as a result of the long-lasting transnational textbook dialogue between historians in France, Germany and Poland, and also as key waypoints in the broader European reconciliation efforts after World War II.
References
Alexandre Philippe, Zur Vorgeschichte einer deutsch-französischen Geschichtsschulbuchrevision - https://www.france-blog.info/pdf/Alexandre_250906.pdf (dostęp: 09.03.2026).
Bachmann Klaus, Niemieccy rewanżyści i polski antysemityzm, czyli kicz pojednania. Marnowane szanse dialog, „Rzeczpospolita” 22.11.1994.
Deutschland und Frankreich im 20. Jahrhundert. Ergebnisse der deutsch-französischen Schulbuchkonferenzen im Fach Geschichte 1981–1987, hrsg. v. Andrea Hofmeister-Hunger, Rainer Riemenschneider (Studien zur internationalen Schulbuchforschung, Bd. 57), Frankfurt a. M. 1989.
Dziewanowski-Stefańczyk Bartosz, Współpraca polskich i (zachodnio)niemieckich historyków po II wojnie światowej, [w:] Interakcje. Leksykon komunikowania polsko-niemieckiego - http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/37 (dostęp: 09.03.2026).
Erinnerungskultur und Versöhnungskitsch, hrsg. v. Hans Henning Hahn, Heidi Kircher- Hein; Anna Kochanowska-Nieborak, Verl. Herder-Inst., Marburg 2008 (Tagungen zur Ostmitteleuropa Forschung ; 26).
Europa - Unsere Geschichte, Bd. 1-4, Eduversum, Wiesbaden 2016–2020.
Europa. Nasza historia, t. 1-4, WSiP, Warszawa 2016–2020.
Fuchs Eckhardt, A Century of Transnational Taxtbook Revision. Activities - Achivements - Challenges, [w:] Dans la fabrique du sentiment national. L’histoire à l’école en Europe depuis 1945, ed. Patricia Legris, Ewa Tartakowsky, Effifi Edizione, s. 237-25.
Gedenken: Władysław Markiewicz im Alter von 97 Jahren verstorben, 29.01.2017: Pressemitteilung - https://www.gei.de/gei-aktuell/details/gedenkenwladyslaw-markiewicz-im-alter-von-97-jahren-verstorben (dostęp: 09.03.2026).
Górny Maciej, Polsko-enerdowskie spotkania historyków: granice porozumienia, [w:] Interakcje. Leksykon komunikowania polsko-niemieckiego - http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/56 (dostęp: 09.03.2026).
Histoire / Geschichte, Bd. 1-3, Stuttgart - Leipzig 2006–2011.
Historische Narrativ des Anderen kennen lernen. Palästinenser und Israelis, 2009 - https://berghof-foundation.org/files/publications/PrimeTextbuch.pdf (dostęp: 10.03.2026).
Hofman Iwona, Dialog in der interkulturellen Kommunikation, [w:] W poszukiwaniu tego, co łączy: 25 lat partnerstwa Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej i Ewangelickiego Okręgu Kościelnego Balingen / Auf der Suche nach dem, was verbindet. 25 Jahre Partnerschaft der Orthodoxen Diözese Lublin-Chełm und des Evangelischen Kirchenbezirks Balingen, red./hrsg. v. Krzysztof Leśniewski, Beatus Widmann, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2021, s. 217-224.
Kąkolewski Igor, Die Rolle des Schulbuchdialogs in den Versöhnungsprozessen nach dem Zweiten Weltkrieg bis zum Anfang des 21. Jahrhunderts: Frankreich-Deutschland-Polen, „Historie. Jahrbuch des Zentrums für Historische Forschung Berlin der Polnischen Akademie der Wissenschaften“ 15, 2022/2023, s. 74-118.
Kąkolewski Igor, Kody pojednania i powracające odwołania do przeszłości: Francja-Niemcy, Polska-Niemcy i rola „trzeciego aktora”, [w:] W służbie historii i polityki. Bronowice - Kraków - Berlin - Warszawa. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Rydlowi w 65. rocznicę urodzin, Societas Vistulana, Kraków 2024, s. 473-484.
Kąkolewski Igor, The role of textbook dialogue in the reconciliation processes after the Second World War until the beginning of the 21st century France-Germany-Poland, [w:] School historical knowledge in Europe: transnational circulations and debates / Savoirs scolaires et historiens en Europe: circulations et débats transnationaux, hrsg. v. E. Tartakowsky, Effigi, 2023, s. 177-218.
Lehrpläne der einzelnen Bundesländer - https://www.bildungsserver.de/schule/lehrplaene-400-de.html (dostęp: 10.09.2026).
Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Katalog wystawy głównej, red. Rafał Wnuk et al., wyd. 2, Gdańsk 2024.
Nauczanie wielonarodowej historii: Niemcy - Polska - Ukraina. Wspólne projekty podręcznikowe w kontekście przemian społecznych po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. - zob. https://sharedhistoryedu.com/
O nauczaniu historii w Polsce i Niemczech. Od 47 tez Enno Meyera do współczesności, red. Burkhard Olschowsky, Marcin Wiatr, Marcin Fronia, Igor Kąkolewski, (Seria: Przełomy i ludzie dialogu. Z historii polsko niemieckiego porozumienia, t. 4, Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie), Berlin - Warszawa 2025.
Pękala Urszula, Versöhnungsasymmetrien. Die deutsch-polnische und die deutsch-französische Versöhnung nach dem Zweiten Weltkrieg, [w:] Perspektiven eines Dialogs. Studien zu deutsch-polnischen Transferprozessen im religiösen Raum, hrsg. v. Aleksandra Chylewska-Tölle, Berlin 2016, s. 83-99.
Podręcznik do historii. Projekt polsko-niemiecki. Zalecenia, pod red. Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej Historyków i Geografów, Warszawa 2013.
Protagonista w cieniu. Enno Meyer w procesie pojednania Niemców w Polakami i Żydami, red. Burkhard Olschowsky, (Seria: Przełomy i ludzie dialogu. Z historii polsko niemieckiego porozumienia, t. 1, Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie), Berlin - Warszawa 2021.
Reparacje słuszne i nierealne [Sondaż], „Gazeta Prawna” - zob. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/8527872,reparacje-wojenne-roszczenia-wobec-niemiec-sondaz.html (dostęp: 10.03.2026).
Riemenschneider Rainer, Transnationale Konfliktbearbeitung. Die deutsch-französischen und deutsch-polnischen Schulbuchgespräche im Vergleich 1935–1997, [w:] Internationale Schulbuchforschung. Zeitschrift des Internationalen Schulbuchinstitutes in Braunschweig, 1 (1998), s. 71-79.
Ruchniewicz Krzysztof, Polen-Deutschland-Frankreich. Versuch einer neuen Sichtweise, [w:] Dialog Forum. Perspektiven aus der Mitte Europas - https://forumdialog.eu/2019/08/16/polen-deutschland-frankreich-versuch-einerneuen-sichtweise/ (dostęp: 09.03.2026).
Ruchniewicz Krzysztof, Powstanie Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej 1937/8-1972, [w:] Po dwóch stronach historii. Polsko-niemieckie inicjatywy edukacyjne, red. Dariusz Wojtaszyn, Thomas Strobel, Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego, Wydawnictwo Gajt, Wrocław 2012, s. 35-54.
Strobel Thomas, Dariusz Wojtaszyn, Na drodze do wspólnego podręcznika polsko-niemieckiego, [w:] Po dwóch stronach historii. Polsko-niemieckie inicjatywy edukacyjne, red. Dariusz Wojtaszyn, Thomas Strobel, Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego, Wydawnictwo Gajt, Wrocław 2012, s. 77-89.
Strobel Thomas, Die Gemeinsame deutsch-polnische Schulbuchkommission. Ein spezifischer Beitrag zur Ost-West-Verständigung 1972–1989, „Archiv für Sozialgeschichte“ 45, 2005.
Strobel Thomas, Transnationale Wissenschafts-und Verhandlungskultur. Die gemeinsame Deutsch-Polnische Schulbuchkommission 1972–1990, V&R unipress, Göttingen 2015.
The Southeast European Joint History Project - zob.: https://soe.fes.de/newslist/e/the-southeast-european-joint-history-project (dostęp: 10.03.2026).
Weber Pierre-Frédéric, Deutsch-französische „Versöhnung” vs. deutsch-polnische „Normalisierung”. Vergleichbarkeit der Grenzen / Grenzen der Vergleichbarkeit, [w:] Trudne sąsiedztwo. Z dziejów relacji polsko-niemieckiego w XX i początkach XXI wieku, hrsg. v. K. Jedynakiewicz-Mróz, Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego, Wydawnictwo Gajt, Wrocław 2011, s. 43-62.
Weber Pierre-Frédéric, Żółw i zając? Zbliżenie polsko-niemieckie po roku 1945 na tle zbliżenia niemiecko-francuskiego, [w:] (Nie)symboliczne pojednanie. Rozważania o relacjach polsko-niemieckich po 1945 roku, red. Tomasz Skonieczny, Fundacja „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego, Wrocław 2019, s. 85-97.
Weber Pierre-Frédéric, Zur gefühlspolitischen (In-)Effizienz des deutschlandfeindlichen Diskurses in Wiederannäherungsprozessen. Deutsch-französische „réconciliation“ und deutsch-polnische „normalizacja / pojednanie” im Vergleich, [w:] Kollektives Gedächtnis und europäische Nachbarschaftsbilder. Beiträge aus kulturlinguistischer Perspektive, hrsg. v. Waldemar Czachur, Heinz-Helmut Lüger, Verlag Empirische Pädagogik, Landau 2018, s. 63-82.
Wilk Andrzej, Pięć lat temu odszedł wielki Wład, „Trybuna”, 1 kwietnia 2022 zob. https://trybuna.info/opinie/piec-lat-temu-odszedl-wielki-wlad/ (dostęp: 09.03.2026)
Zernack Klaus, Zwanzig Jahre danach, [w:] Gemeinsame Deutsch-Polnische Schulbuchkommission. Empfehlungen für die Schulbücher der Geschichte und Geographie in der Bundesrepublik Deutschland und in der Volksrepublik Polen, (erweiterte Neuauflage) Braunschweig 1995.
License
Copyright (c) 2026 Igor Kąkolewski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.