Abstract
Since 2022, approx. 1 million Ukrainian refugees have settled in Poland. As a result, history classrooms increasingly more often witness the encounter of different narratives on a contested past. This article is a step towards explaining how such narratives are shaped through history textbooks. I analyse how the portrayal of one element of this contested past - forced migrations of the 1940s - has been evolving in twenty-first-century Poland. I conclude that Polish textbooks pay increasingly more attention to the fate of non-Polish migrants, such as the Ukrainians resettled to Soviet Ukraine during “population exchanges” or to western Poland during Operation Vistula. At the same time, the fate of individual nations (Poles, Ukrainians etc.) takes precedence over the exploration of the parallels between the suffering of those nations. The opposite, however, can be said about supplementary teaching materials, which tend to explore stories that connect people across borders, even if these stories are contested or controversial ones.
References
Bąkowski, Dariusz: Historia 3, Cz. 1: Podręcznik dla uczniów gimnazjum. Gdynia 2004.
Bonusiak, Władysław (ed.): Polska i Ukraina w podręcznikach szkolnych i akademickich. Rzeszów 2001.
Brückmann, Asmut et al.: Europa: Nasza Historia, Klasa 8: Od wybuchu II wojny światowej do czasów współczesnych. Warszawa 2021.
Bruen, Jennifer et al.: “Teaching Controversial Topics in the Humanities and Social Sciences in Ireland: Using Structured Academic Controversy to Develop Multi-Perspectivity in the Learner.” In: Journal of Social Science Education, 2016, No. 15 (3), pp. 18-25.
Burda, Bogumiła et al.: Historia 3: Historia najnowsza. Zakres podstawowy. Gdynia 2004.
Burda, Bogumiła et al.: Historia 3: Historia najnowsza. Zakres rozszerzony. Gdynia 2004.
Dolecki, Rafał - Gutowski, Krzysztof - Smoleński, Jędrzej: Po prostu historia: Szkoły ponadgimnazjalne. Zakres podstawowy. Warszawa 2019.
Fic, Maciej: “Obraz Ukrainy i Ukraińców we współczesnych polskich podręcznikach historii dla szkół podstawowych.” In: Przegląd Historyczny, 2022, No. 3, pp. 519-44.
Gensler, Maria - Kąkolewski, Igor - Marciniak, Ewa: Historia i społeczeństwo: Szkoła podstawowa 6, cz. 1. Warszawa 2001.
Gruszczyk, Marcela - Krzyżanowski, Lech - Skrzypek, Miłosz: Edukatorium historyczno-społeczne: Scenariusze lekcji historii, WOSu, HiTu. Bielsko-Biała 2023.
Gutman, Yifat - Wüstenberg, Jenny: “Introduction: The Activist Turn in Memory Studies.” In: Gutman, Yifat—Wüstenberg, Jenny (eds.), The Routledge Handbook of Memory Activism. London and New York 2023, pp. 5-15.
Halicka, Beata: The Polish Wild West: Forced Migration and Cultural Appropriation in the Polish-German Borderlands, 1945-1948. London and New York 2020.
Hall, Katarzyna et al.: Podstawa programowa z komentarzami, Tom 4: Edukacja historyczna i obywatelska w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum. Warszawa 2009.
Jaskułowski, Krzysztof et al.: Wizje narodu w polskich podręcznikach do nauki historii - porównawcze badania antropologiczne. Badania ilościowe. Warszawa 2017.
Kochanowski, Jerzy - Matusik, Przemysław: Człowiek i historia: Kształcenie w zakresie rozszerzonym. Cz. 4, Czasy nowe i najnowsze (XIX i XX wiek). Warszawa 2004.
Kucharczyk, Grzegorz - Milcarek, Paweł - Robak, Marek: Przez tysiąclecia i wieki: cywilizacje XIX i XX wieku, cz. 1. Warszawa 2004.
Kwiecińska, Elżbieta: Współobywatele czy dyskryminowana mniejszość? Ukraińcy w Niepodległej. Sulejówek 2021.
Machnicki, Jarosław - Wołowiec, Jacek - Liebrecht, Grzegorz: Moje otoczenie: Historia i Społeczeństwo 5, cz. 2. Kielce 2001.
Małkowski, Tomasz: Historia i społeczeństwo 6: Podręcznik dla klasy 6 szkoły podstawowej. Gdańsk 2014.
Maresz, Teresa: “Wspólne dzieje dwóch narodów a ich prezentacja we współczesnych polskich i ukraińskich podręcznikach do historii.” In: Roszak, Stanisław - Strzelecka, Małgorzata - Wieczorek, Agnieszka (eds.): Polska–Europa–Świat w szkolnych podręcznikach historii: Zbiór studiów. Toruń 2008, pp. 272-80.
“O projekcie.” In: Nauczanie wielonarodowej historii: Niemcy-Polska-Ukraina [https://sharedhistoryedu.com/o-projekcie, accessed 27 February 2026].
Olszak, Krzysztof: “Reforma MEN, czyli nowa podstawa programowa z historii.” In: Historia.org.pl, 22 February 2010 [https://historia.org.pl/2010/02/22/reforma-men-czyli-nowa-podstawa-programowa-z-historii/, accessed 2 November 2022].
Potocka, Joanna: “Ukraińskie dzieci w polskich szkołach: minister podał liczbę.” In: RMF 24, 2 September 2022 [https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-ukrainskie-dzieci-w-polskich-szkolach-minister-podalliczbe,nId,6260249#crp_state=1, accessed 3 November 2022].
Roszak, Stanisław - Kłaczkow, Jarosław: Poznać przeszłość: Wiek XX. Podręcznik do historii dla szkół ponadgimnazjalnych: zakres podstawowy. Warszawa 2014.
Starczewska, Krystyna et al.: Świat współczesny: Od wybuchu II wojny światowej. Podręcznik dla gimnazjum: klasa III. Warszawa 2002.
Świdrowska, Elżbieta - Stano, Klaudia: “Uczniowie-cudzoziemcy w polskich szkołach w roku szkolnym 2024/2025 Raport z analizy danych.” In: Centrum Edukacji Obywatelskiej, April 2025 [https://ceo.org.pl/wp-content/uploads/2025/08/Raport-Uczniowie-cudzoziemcy-w-polskich-szkolach-wroku-szkolnym-2024-2025-CEO-IRC-1.pdf, accessed 19 February 2026].
Topij-Stempińska, Beata: “Pamięć pokoleń. Historie rodzinne w przekazie międzypokoleniowym.” In: Horyzonty Wychowania, 2016, No. 36, pp. 29–45.
Wendt, Jan: Przez wieki 3: Podręcznik do historii, gimnazjum. Warszawa 2007.
Wojciechowski, Grzegorz: Dzień dobry historio! Podręcznik do historii i społeczeństwa dla klasy 6. Warszawa 2010.
Wojciechowski, Grzegorz: Wczoraj i dziś 6: Podręcznik do historii i społeczeństwa dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Warszawa 2017.
Wojtych, Tadeusz: “Teaching forced migrations: Polish-Ukrainian migrations of the 1940s in twentieth-century Polish history textbooks.” In: Syrný, Marek - Šmigeľ, Michal (eds.): The Soviet Union and Central Europe in 1930s–1940s. Banská Bystrica 2024, pp. 140-149.
Wylegała, Anna: Przesiedlenia a pamięć: Studium (nie) pamięci społecznej na przykładzie ukraińskiej Galicji i polskich „Ziem Odzyskanych.” Toruń 2014.
License
Copyright (c) 2026 Tadeusz Wojtych

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
