Abstract
The article explores the artistic activities of Polish women who travelled through Italy during the reign of Stanisław August and in the first decades of the nineteenth century, interpreting it as a form of leisure that integrated education, self-fashioning strengthened through conscious engagement with the artistic culture of contemporary Europe. Artistic practice undertaken while traveling was not merely an incidental aspect of the journey; rather, it was a deliberate, carefully conceived, and consistently pursued endeavour. It aligned both with prevailing models of female education and with the broader processes of self-cultivation embraced by mature women travellers. Drawing on selected examples, the author argues that during their stays in Italy women operated in multiple capacities: as students, as organizers of educational initiatives, and as creators. They acquainted themselves with a variety of artistic
techniques, established relationships with practicing artists, and often refined skills under their professional guaidance. A journey to Italy provided an opportunity to develop individual creative competencies, strengthened through intensive contact with the artistic culture of the places visited.
References
Bernardin de Saint-Pierre J.H., Podróż po Polsce, [w:] Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców, opracowywanie i wstęp W. Zawadzki, t. 1, PIW, Warszawa 1963, s. 199-225.
Clark A.M., Pompeo Batoni. A Complete Catalogue of his works with an Introductory Text, ed. E.P. Bowron, Phaidon, Oxford 1985.
Dormus K., Włoch A., Wojniak J., Edukacja kobiet, kobiety w edukacji, Impuls, Kraków 2017.
Dunin Wąsowiczowa secundo voto, Potocka primo voto, z Tyszkiewiczów A.M., Podróż do Italii (1826–1827), wstęp i redakcja naukowa A. Roćko, tłum. N. Ładyka, Centrum Europejskie Natolin, Warszawa 2021.
Dzieduszycki W., Zarzecze Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej. Dzieje i opis pałacu zabytkowego w Zarzeczu, w powiecie jarosławskim położonego, dokonane na podstawie odczytu wygłoszonego na posiedzeniu Towarzystwa Miłośników Jarosławia w jesieni 1945 r. przez Włodzimierza hr. Dzieduszyckiego, Instytut Sztuki, Państwowy Instytut Sztuki, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Przemyśl 2002.
Gutowska-Dudek K., Rysunki z wilanowskiej kolekcji Potockich w zbiorach Biblioteki Narodowej, t. 2, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1998.
Heyking von, K.H. Wspomnienia z ostatnich lat Polski i Kurlandii, 1752–1796 [w:] Polska Stanisławowska w oczach cudzoziemców, opracowywanie i wstęp W. Zawadzki, t. 1, PIW, Warszawa 1963, s. 147-198.
Ignaczak P., Amatorski dwór plastyczny Izabeli Czartoryskiej, [w:] Dwór kobiecy w Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku, red. B. Popiołek, A. Penkała-Jastrzębska, K. Pyzel, Wydawnictwo Libron - Filip Lohner, Kraków 2021, s. 269-288.
Ignaczak P., Izabela z Flemmingów Czartoryska a plastyczna twórczość amatorska. Zagadnienia artrybucyjne i ideowe, [w:] Izabela Czartoryska dux femina facti, red. G. Bartnik, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2021, s. 23-40.
Ignaczak P., Sztuka buduaru? Funkcje dzieł amatorskich polskich arystokratek drugiej połowy XVIII w. - rekonesans badawczy, [w:] Wiek osiemnasty od kuchni. IV Kongres Badaczy Wieku Osiemnastego, red. D. Kowalewska, A. Wieczorek, J. Dumanowski, S. Roszek, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2024, s. 347-362.
Jagiełło-Jakubaszek K., Portrety Polek z podróży po Italii w drugiej połowie XVIII w. (praca doktorska obroniona w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk w 2022 r., niepublikowana).
Josef Grassi. Portret Anetki Tyszkiewiczówny, red. H. Małachowicz, Muzeum Zamku Królewskiego w Warszawie, Warszawa 2016.
Korespondencja Ignacego Krasickiego z papierów Ludwika Bernackiego, red. T. Mikulski, t. 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo PAN, Wrocław 1958.
Morawińska A., Artystki polskie, [w:] Artystki polskie. Katalog wystawy, red. A. Morawińska, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 1991, s. 9-16.
Platerowa z Sosnowskich K., Moja podróż do Włoch. Dziennik z lat 1785-1786, wstęp i opracowanie M.E. Kowalczyk, tłum. A. Pikor-Półtorak, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2013.
Rastawiecki E., Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, t. 3, Nakładem autora, Warszawa 1857, s. 168.
Skalska L., Czacka Beata, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 1, Instytut Sztuki PAN, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1971, s. 384.
Stanisław August Poniatowski, ostatni król Polski. Polityk, mecenas reformator 1764–1795, red. A. Sołtys, Arx Regia. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2011.
License
Copyright (c) 2026 Katarzyna Jagiełło-Jakubaszek

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
