Abstract
Based on an extensive collection of letters of the Pomeranian Voivode’s wife Konstancja Czapska, the widow of Piotr Jan Czapski (1685–1736), addressed mainly to her daughter Magdalena and Magdalena’s husband Duke Hieronim Florian Radziwiłł, written in the 1740s and 1750s, the article is to illustrate the role which everyday objects sent between them – such as treats, items of clothing, but also valuables in the form of fine jewellery – played in the formation of an emotional bond at a distance. The sources under examination allow us to sketch a picture of the material needs and tastes characteristic of the House of Wettin period, but above all to show how writing about this sphere of life contributed to the enrichment of the epistolary style. Family-oriented language, centred on the minutiae of everyday life, served as a powerful means of expressing emotions. The analysis also demonstrates the letter writer’s use of references to motifs drawn from literature and culture, which allowed her to imbue the items she sent with additional, often metaphorical meaning.
Funding
Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu realizowanego przez ministra edukacji i nauki pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” nr 11H 20 0343 88, projekt pt. Źródła do dziejów Czapskich w XVIII wieku. Egodokumenty członków rodziny wojewody pomorskiego Piotra Jana (1685–1736) — opracowanie filologiczno-historyczne i edycja, dofinansowanie projektu 723 814 zł, całkowita wartość projektu 723 814 zł.
References
Czapski T., Konotacja drogi mojej od roku 1734 zaczęta dnia 21 decembra z Królewca, wstęp i oprac. I. Maciejewska, B. Łyczak, M. Tomaszewski, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2025.
„Gdybym Cię, moje Serce, za męża nie miała, żyć bym nie mogła”. Listy Magdaleny z Czapskich do Hieronima Floriana Radziwiłła z lat 1744–1759, wstęp i oprac. I. Maciejewska, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2016.
Korespondencja Elżbiety Lubomirskiej-Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, oprac. i wyd. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, t. 1-3, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2016.
Rafałowiczówna J., „A z Warszawy nowiny te”. Listy do Elżbiety Sieniawskiej z lat 1710–1720, wstęp i oprac. B. Popiołek, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2002.
Stasiewicz K., Barbara Sanguszkowa i Elżbieta Drużbacka w świetle nowych źródeł, Pracownia Wydawnicza ElSet, Olsztyn 2011.
Cysewski K., Teoretyczne i metodologiczne problemy badań nad epistolografią, „Pamiętnik Literacki”, 1997, z. 1, s. 95-110.
Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, t. I-VIII, red. P. Borek, M. Olma, Collegium Columbinum, Kraków 2011–2019.
Kobiece kręgi korespondencyjne, red. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Bellerieve sur Allier, Wydawnictwo DiG, Edition La Rama, Warszawa 2016.
Maciejewska I., K. Zawilska, Wstęp, [do:] „Gdybym Cię, moje Serce, za męża nie miała, żyć bym nie mogła”. Listy Magdaleny z Czapskich do Hieronima Floriana Radziwiłła z lat 1744–1759, wstęp i oprac. I. Maciejewska, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2016, s. 23-27.
Maciejewska I., Miłość i erotyzm w piśmiennictwie czasów saskich, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2013, s. 121-173.
Maciejewska I., Utalentowana epistolografka czasów saskich - Konstancja z Gnińskich Czapska (rekonesans), „Prace Literaturoznawcze” 2024, t. XII, s. 27-40. DOI: https://doi.org/10.31648/pl.10524
Popiołek B., Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, wyd. II poszerzone, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2018.
Popiołek B., Z poczucia piękna, z potrzeby posiadania. Kobiecy świat rzeczy w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, Muzeum. Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2024.
Roćko A., Imieninowe upominki w XVIII wieku, https://wilanow-palac.pl/pasaz-wiedzy/imieninowe-upominki-w-xviii-wieku
Sajkowski A., Staropolska miłość. Z dawnych listów i pamiętników, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981.
Skwarczyńska S., Teoria listu, oprac. E. Felisiak i M. Leś, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2002.
Tomaszewski M., Awanturnik i koneser sztuki. Tomasza Czapskiego żywot i sprawy, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Toruń 2023.
Tomaszewski M., Czapscy w świecie wielkiej polityki, [w:] T. Czapski, Konotacja drogi mojej od roku 1734 zaczęta dnia 21 decembra z Królewca, wstęp i oprac. I. Maciejewska, B. Łyczak, M. Tomaszewski, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2025, s. 19-31.
Uruski S., Herbarz szlachty polskiej, t. 2, Gebethner i Wolff, Warszawa 1905.
Urzędnicy Prus Królewskich XV–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Mikulski, Polska Akademia Nauk. Instytut Historii, Biblioteka Kórnicka, Wrocław 1990.
Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, t. 11, nakładem dra Franciszka Chocieszyńskiego, Poznań 1889.
License
Copyright (c) 2026 Iwona Maciejewska

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
