Keywords
illness
women
18th century
How to Cite
Number of views: 17
Number of downloads: 9
Abstract
The article examines the experience of physical frailty among women in the 18th century, based on an analysis of the correspondence between Franciszka Urszula Radziwiłł (née Wiśniowiecka) and Anna Ludwika Radziwiłł (née Mycielska), addressed to Michał Kazimierz Radziwiłł “Rybeńka.” The aim of this study is to capture the ways in which ailments were communicated and their significance in the context of everyday life, family relationships, and the social roles performed by women. The author focuses on analyzing the epistolary strategies through which these noblewomen gave meaning to their own bodily experiences. The analysis reveals that weakness - linked to both illness and reproductive experiences - constituted a significant element of women’s daily lives and an important component of epistolary narratives. Despite biographical differences and varying relationships with the addressee, both women constructed a narrative of weakness in a similar manner, situating it within the broader context of the social and cultural conditions of the era. Ailments thus served as a form of social communication: they not only provided information about one’s health but, above all, justified the limited activity of the magnates and legitimized their failure to fulfill their duties. At the same time, the letters reveal a partial picture of everyday life, showing mainly the extent of the limitations the women faced. Despite the physical ailments that plagued them, the authors emphasized their activity and involvement in family and social life, highlighting their concern for the interests of the household.
References
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, dz. IV, sygn. 612, 613, 614, 657; 658, 659, 661, 662.
Diariusz Michała Kazimierza Radziwiłła zw. „Rybeńko”, dz. VI, sygn. 80-a.
„Gdybym Cię moje Serce, za męża nie miała, żyć bym nie mogła”. Listy Magdaleny z Czapskich do Hieronima Floriana Radziwiłła z lat 1744-1759, wstęp i oprac. I. Maciejewska, K. Zawilska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2016.
Bajer J., Mariani A., Macocha idealna: aktywność Anny Luizy z Mycielskich Radziwiłłowej w świetle francuskiej korespondencji dyplomatycznej (1764-1765), „Studia Europaea Gnesnensia”, 2014, t. 10, s. 281-311. DOI: https://doi.org/10.14746/seg.2014.10.13
Cameron M. L., Anglo-Saxon Medicine, tłum. A. Raubo, Cambridge University Press, Cambridge 1993. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511518706
Dymnicka-Wołoszyńska H., Radziwiłł Michał Kazimierz zw. Rybeńko (1702–1762), PSB, t. 30, Wrocław 1987, s. 299-306.
Dymnicka-Wołoszyńska H., Radziwiłłowa Anna Ludwika (1729–1771), PSB, t. 30, Wrocław 1987, s. 387-388.
Jakuboszczak A., Rodzina i rodzinność szlachcianek wielkopolskich w XVIII wieku. Perspektywa kobieca, Instytut Historii UAM w Poznaniu, Poznań 2016.
Judkowiak B., Franciszka Urszula Radziwiłłowa - w poszukiwaniu własnego głosu. Propozycje interpretacyjne, dokumentacyjne i edytorskie, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2013.
Kocela W., Trudna sztuka babienia. Kultura medyczna Polski II połowy XVIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2020.
Kowalczyk M.E., „Żona śliczna, poczciwa i wszelkich cnót pełna”, czyli historia życia Anny Ludwiki z Mycielskich u boku dwóch Radziwiłłów (Leona Michała, a po jego śmierci Michała Kazimierza „Rybenko”), [w:] Radziwiłłowie w służbie Marsa, red. M. Nagielski, K. Żojdź, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2017, s. 321-331.
Krzywy R., Dusza rogata. Autobiograficzny wiersz Anny Ludwiki z Mycielskich Radziwiłłowej, „Pamiętnik Literacki”, 2018, t. 109, z. 4, s. 251-270. DOI: https://doi.org/10.18318/pl.2018.4.16
Liedke M., Rodzina magnacka w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI–XVIII wieku. Studium demograficzno-społeczne, E Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, Białystok 2016.
Maciejewska I., Dylematy badawcza dawnej epistolografii, „Prace Językoznawcze”, 2016, t. XVIII, nr 2, s. 137-149.
Maciejewska I., Listy Konstancji i Magdaleny Czapskich - między konwencją panegiryczno-retoryczną a językiem familijnym, „Prace Językoznawcze”, 2024, Vol. 26, No. 3, s. 181-194. DOI: https://doi.org/10.31648/pj.10356
Maciejewska I., Trudna droga do prywatności - o ewolucji epistolarnej konwencji w XVIII stuleciu, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Prywatne światy zamknięte w listach, red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, t. VII, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź - Olsztyn 2018, s. 13-25. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-182-9.02
Manyś B., „I Cannot Write Often Due to a Constant Headache and Rhinitis”. Health and Illness Presented in Women`s Correspondence in the House of Radziwiłł. Research Introduction, „Przegląd Historyczny”, 2025, t. 116, z. 1, s. 123-156. DOI: https://doi.org/10.31338/3071-9569.phis.2025-1.5
Manyś B., „Moje dziecie”. Relacja Teofili z Leszczyńskich Wiśniowieckiej (1680-1757) z Franciszką Urszulą, w świetle korespondencji, „Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, 2024, t. 72, nr 3, s. 57-85. DOI: https://doi.org/10.12775/KLIO.2024.043
Manyś B., Jakuboszczak A., Obraz małżeństwa Anny z Mycielskich i Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńki” w listach „drugiej pani na Nieświeżu” z lat 1754–1762, [w:] Wokół Wielkiego Księstwa Litewskiego i jego tradycji, red. M. Zwierzykowski, B. Manyś, Instytut Historii UAM, Poznań 2016, s. 185-200.
Manyś B., Radości i troski Anny z Mycielskich Radziwiłłowej w listach do męża Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńki”, [w:] Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII–XIX wieku, red. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej | Wydawnictwo DiG Bellerive-sur-Allier : Edition La Rama, Warszawa 2016, s. 171-186.
Němec I., Odraz předkřesťanského a křesťanského modelu světa v jazyce, „Slovo a slovesnost”, 1994, vol. 55, issue 4, s. 263-269.
Niebrzegowska-Bartmińska S., Konstitutivní hodnoty polského lidového snáře, „Slovo a slovesnost”, 2010, vol. 71, issue 4, s. 310-316.
Penkała-Jastrzębska A., Macierzyństwo w świetle korespondencji Karoliny Teresy z Radziwiłłów Jabłonowskiej do matki Anny z Sanguszków Radziwiłłowej, „Horyzonty Wychowania”, 2019, 18, nr 46, s. 69-82.
Penkała-Jastrzębska A., Pregnancy, childbirth and postpartum in wealthy noble families in the first half of the 18th century in the Polish-Lithuanian Commonwealth, „Res Gestae. Czasopismo Historyczne”, 2021, t. 13, s. 22-41. DOI: https://doi.org/10.24917/24504475.13.2
Popiołek B., Dobrodziejki i klienci. Specyfika patronatu kobiecego i relacji klientalnych w czasach saskich, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Wilanów 2020.
Popiołek B., Kicińska U., Penkała-Jastrzębska A., Kobiecy dwór magnacki w Rzeczypospolitej w XVIII wieku. Ludzie, struktura, podstawy finansowe, „Przegląd Historyczny”, 2025, t. 116, z. 1, s. 87-122. DOI: https://doi.org/10.31338/3071-9569.phis.2025-1.6
Popiołek B., Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, Kraków 2018.
Przęczek-Kisielak S., Zdrowie i zdrowy w świetle danych językowych z najstarszych polskich tekstów kulinarnych, „Socjolingwistyka”, 2023, t. 37, s. 172-196. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.37.10
Raubo A., Pojęcie kompleksacji a teoria humoralna w piśmiennictwie Renesansu, „Ruch Literacki”, 2016, r. LVII, z. 4 (337), s. 409-425.
Rok B., Człowiek wobec śmierci w kulturze staropolskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1995.
Rok B., Metafizyczne widzenie choroby w polskim piśmiennictwie religijnym czasów nowożytnych, „Medycyna Nowożytna”, 1994, t. 1/2, s. 17-30.
Sajkowski A., Z dziejów teatru nieświeskiego (1746–1762), „Pamiętnik Teatralny”, 1961, t. 10, nr 3, s. 399-433.
Seyda B., Dzieje medycyny w zarysie, Państwowego Zakładu Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1977.
Słaby A., Macierzyństwo. Studium z historii mentalności szlachty Rzeczypospolitej czasów saskich, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, Kraków 2023.
Szulakiewicz W., Ego-dokumenty i ich znaczenie w badaniach naukowych, „Przegląd Badań Edukacyjnych” 2013, t. 16, nr 1, s. 65-84. DOI: https://doi.org/10.12775/PBE.2013.006
Walińska M., Choroba duszy i ciała w perswazji kaznodziejskiej (na przykładzie kazań z XVII i początku XVIII wieku), „Res Rhetorica”, 2023, t. 10, nr 1, s. 53-68. DOI: https://doi.org/10.29107/rr2023.1.4
Węglorz J., „Są psi, jest gospodarstwo - około tego się też krzątać”. Staropolskie poglądy na zachowanie dobrego zdrowia, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, 2021, t. 148, z. 1, s. 33-47. DOI: https://doi.org/10.4467/20844069PH.21.003.13680
Węglorz J., Postrzeganie choroby w mentalności szlachty w Rzeczpospolitej w XVII i XVIII w., [w:] Sic erat in fatis. Studia i szkice historyczne dedykowane Profesorowi Bogdanowi Rokowi, t. 2, red. E. Kościk, R. Żerelik, P. Badyna, F. Wolański, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2012, s. 13-29.
Węglorz J., Zdrowie, choroba i lecznictwo w społeczeństwie Rzeczypospolitej XV–XVIII wieku, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2015.
Wichrowska E., Świadectwo dzienników choroby (XVIII–XIX w.), „Teksty Drugie”, 2021, nr 1, s. 117-137. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.1.7
License
Copyright (c) 2026 Bernadetta Manyś
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.