Keywords
marriage
ecclesiastical jurisdiction
15th century
Poznań dioceses
How to Cite
Number of views: 16
Number of downloads: 10
Abstract
This article examines cases of marital violence brought before the Poznań consistory court between 1404 and 1434. Drawing on records of matrimonial litigation, it analyses the ways in which women sought protection against abusive husbands within the framework of late medieval canon law. The study shows that violence rarely appeared as an independent legal claim and was more often combined with accusations of greater canonical significance, such as bigamy, adultery, or impediments to marriage. The evidence demonstrates that the consistory court aimed primarily at limiting and controlling violence rather than dissolving marriages, employing measures such as sureties, financial penalties, and, in exceptional cases, judicial separation. At the same time, the records reveal the agency of women who actively used available legal procedures to negotiate their situation and seek protection. Rather than reflecting the actual scale of marital violence, the sources illuminate the circumstances in which women decided to bring their experiences before an ecclesiastical court.
References
Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu, Konsystorz Generalny w Poznaniu - Acta causarum nr 2-13, 17-18.
Biniaś-Szkopek M., Marriage in Medieval Poland. A study of evidence from the Poznań Consistory Court, 1404–1428, Brill, Leiden — Boston 2024. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004707160
Biniaś-Szkopek M., Małżonkowie przed sądem biskupiego oficjała poznańskiego w pierwszej ćwierci XV wieku, Wydawnictwo Wydziału Historii UAM, Poznań 2019.
Biniaś-Szkopek M., Pulcre et leviter? O przemocy wobec żon i próbach jej ograniczania w kościelnych źródłach sądowych XV w., „Przegląd Historyczny”, T. 111, z. 3 (2020). DOI: https://doi.org/10.36693/202003p.485-514
Biniaś-Szkopek M., Zhańbione kobiety i utracone dziewictwo przed sądem poznańskiego oficjała u progu XV wieku, [w:] Kultury dziewictwa, red. A. Gajewska, M. Michalski, Wydział Historii UAM, Poznań 2020.
Butler S. M., The Language of Abuse Marital Violence in Later Medieval England, Brill, Leiden 2007 (Later Medieval Europe, II). DOI: https://doi.org/10.1163/ej.9789004156340.i-287
Czarnecka M., Nescitur quo spiritu ductus...- konsystorz foralny kaliski wobec konfliktów małżeńskich dotyczących przemocy w latach 1504–1512 (praca licencjacka napisana pod kierunkiem prof. UAM dr hab. M. Biniaś-Szkopek), Poznań 2024.
Chobham T. de, Summa confessorum, [wyd.] F. Broomfield, Éditions Nauwelaerts, Louvain - Paris 1968.
Delimata M., Wiarołomni mężowie przed polskimi sądami kościelnymi, „Nasza Przeszłość”, T. 104 (2004). DOI: https://doi.org/10.52204/np.2005.104.247-258
Donahue Jr. Ch., Law marriage and Society in the Later Middle Ages. Arguments About Marriage in Five Courts, Cambridge University Press, Cambridge 2007. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511511776
Helmholz R. H., Marriage Litigation in Medieval England, Cambridge University Press, Cambridge 1974. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511560262
Hemperek P., Sprawy małżeńskie w oficjalacie okręgowym w Lublinie w XV wieku, „Roczniki Teologiczno-kanoniczne”, T. 17, z. 5 (1970).
Karras R. M., Seksualność w średniowiecznej Europie, przeł. A. Bugaj, PIW, Warszawa 2012.
Karras R. M., Sexuality in Medieval Europe. Doing Unto Others, Routledge, London - New York 2005.
Kilińska M., Analiza spraw małżeńskich rozpatrywanych przez oficjała poznańskiego w 1430 roku na podstawie księgi Acta Causarum (AC 13) AAP (praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. UAM dr hab. Magdaleny Biniaś-Szkopek), Poznań 2023.
Kołacz-Chmiel M., Mulier honesta et laboriosa. Kobieta w rodzinie chłopskiej późnośredniowiecznej Małopolski, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2018.
Kozak A., Księga sądowa gnieźnieńskich wikariuszy generalnych Sędka z Czechla i Jana z Brzóstkowa (1449–1453, 1455). Studium źródłoznawcze i edycja krytyczna, Wydawnictwo PTPN, Poznań 2023. DOI: https://doi.org/10.56091/AKFJ
Skierska I., Źródła do badania praktyk religijnych w średniowiecznej Polsce: akta sądów kościelnych i kapituł, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, T. 87 (2007). DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.10099
Utrio K., Córki Ewy. Historia kobiety europejskiej, przeł. M. Gąsiorowska-Siudzińska, Wydawnictwo 69, Warszawa 1998.
Wyżga M., Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi, Znak Horyzont, Kraków 2025.
License
Copyright (c) 2026 Magdalena Biniaś-Szkopek, Marcelina Kilińska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.