Kobiety w poszukiwaniu ochrony. Problem przemocy małżeńskiej w praktyce sądowej konsystorza poznańskiego (1404-1434)

Abstrakt

Niniejszy artykuł analizuje sprawy dotyczące przemocy małżeńskiej rozpatrywane przez sąd konsystorza poznańskiego w latach 1404–1434. Opierając się na wpisach spraw małżeńskich zapisanych w księgach akt spraw konsystorza, przeanalizowano sposoby, poszukiwania przez kobiety ochrony przed agresywnymi mężami, w ramach późnośredniowiecznego prawa kanonicznego. Badania wskazują, że przemoc rzadko pojawiała się jako samodzielne roszczenie prawne, a częściej łączyła się z zarzutami o większym znaczeniu kanonicznym, takimi jak bigamia, cudzołóstwo czy przeszkody małżeńskie. Dowody wskazują, że sąd konsystorza dążył przede wszystkim do ograniczenia i kontrolowania przemocy, zamiast rozwiązywania małżeństwa, stosując takie środki, jak poręczenia, kary finansowe oraz, w wyjątkowych przypadkach, separację sądową. Jednocześnie akta ujawniają aktywność kobiet, które korzystały z dostępnych procedur prawnych, aby negocjować swoją sytuację i szukać ochrony. Przeanalizowane źródła nie odzwierciedlają rzeczywistej skali przemocy małżeńskiej, ale rzucają światło na okoliczności, w których kobiety odważały się przedstawić swoje doświadczenia przed sądem kościelnym.