Słowa kluczowe
historia wsi polskiej
źródła do dziejów wsi polskiej
Tenczynek
historia parafii
społeczeństwo staropolskie
problemy uproszczeń w historii społecznej
relacja między mikrohistorią a syntezą
edytorstwo i lektura źródeł
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 46
Liczba pobrań: 33
Abstrakt
Artykuł podejmuje kilka istotnych dla historyka wątków, do których inspiruje mikrohistoryczne studium Pleban i wieś Krzysztofa Zamorskiego. Napisana na bardzo szczegółowych i różnorodnych źródłach książka pozwala bardzo dokładnie poznać (lub używając metafory Autora „dotknąć”) świat podkrakowskiej wsi i parafii Tenczynek z pierwszej ćwierci XVIII w. Bardzo liczne elementy tego świata stoją w sprzeczności ze stereotypowymi wyobrażeniami o epoce i ówczesnym społeczeństwie, zwłaszcza wiejskim. Wywołuje to pytanie, na ile mikrohistorię tenczynecką można uznać za wyjątek, a na ile za przekrojowy typ, umożliwiający syntetyczne uogólnienia. Gęsta ekspozycja źródeł pozwala też na refleksję nad ich poprawnym lub zniekształconym wydaniem, nad stopniem modernizacji i koniecznością starannego skolacjonowania z podstawą rękopiśmienną. Ostateczna wymowa tej i innych mikrohistorii nie zaskakuje specjalistów: społeczeństwo staropolskie cechowała ogromna różnorodność, którą Krzysztofowi Zamorskiemu udało się w pełni pokazać.
Bibliografia
B. Czart. rps 5956 III, 40706-40717.
Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1632-1655, wyd. I. Kraszewski, M. Zwierzykowski i R. Kołodziej, Wydział Historii UAM, Poznań 2022.
Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, Tom II Jaśnie Oświecona Mościa Księżno Dobrodziejko. Informatorzy i urzędnicy, opr. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Wydawnictwo DiG, Edition La Rama, Warszawa 2016.
Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, Tom III Jaśnie Oświecona Mościa Księżno Dobrodziejko. Rodzina, przyjaciele i klienci, opr. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Wydawnictwo DiG, Edition La Rama, Warszawa 2016.
Borkowska M., Do ciotusieńki dobrodziejki, Znak, Kraków 2007.
Dąbkowski P., Prawo prywatne polskie, t. I, Towarzystwo dla Popierania Nauki Polskiej, Lwów 1910.
Główka D., rec.: Zamorski K., Folwark i wieś. Gospodarka dworska i społeczność chłopska Tenczynka w latach 1705–1845, Wrocław 1987), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 36, z. 4 (1988), s. 738-740.
Kraszewski I., Zwierzykowski M., Dzieje Kicina w czasach nowożytnych (XVI–XVIII wiek), [w:] Kicin poprzez wieki. Historia wsi na obrzeżach aglomeracji poznańskiej, Instytut Historii Pan, Czerwonak 2016, s. 57-110.
Michalczyk Z., Szymon Czechowicz. Życie i twórczość, [w:] Geniusz baroku. Szymon Czechowicz 1689–1775, red. A. Betlej, T. Zaucha, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2020, s. 74-119.
Michta J., Nobilitacja i indygenat w szlacheckiej Rzeczypospolitej, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F”, Historia 45 (1990), s. 355-363.
Nestorow R., Pro domo et nomine suo. Fundacje i inicjatywy artystyczne Adama Mikołaja i Elżbiety Sieniawskich, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2016.
Nowak J. S., Lekarze i służba medyczna na dworze Elżbiety i Adama Mikołaja Sieniawskich (1669–1729), [w:] Działalność Elżbiety Sieniawskiej. Polityka - Gospodarka - Kultura, red. B. Popiołek, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2020, s. 305-326.
Opas T., Z problemów awansu społecznego mieszczan w XVII-XVIII wieku: o przenikaniu do stanu szlacheckiego i duchownego, „Przegląd Historyczny” 65/3 (1974), s. 465-477.
Paravicini W., Od nauki pomocniczej do nauki podstawowej. O współczesności i przyszłości warsztatu historyków, „Roczniki Historyczne”, LXXXIV (2018), s. 7-29. DOI: https://doi.org/10.12775/RH.2018.01
Piwowarczyk E., Nobilitacja mieszczan przez sztukę sepulkralną XIV–XVI wieku na przykładzie kościoła Mariackiego w Krakowie, „Analecta Cracoviensia” XXXV (2003), s. 381-414.
Prinke R.T., Poradnik genealoga-amatora, Wydawnictwo Polonia, Warszawa 1992.
Skierska I., Sabbatha sanctifices. Dzień święty w średniowiecznej Polsce, Instytut Historii PAN, Warszawa 2008.
Słaby A., Rządzicha oleszycka. Dwór Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej jako przykład patronatu kobiecego w czasach saskich, Wydawnictwo Libron, Kraków 2014.
Wardzyński M., Johann Elias i Heinrich Hoffmannowie na służbie księżnej hetmanowej Sieniawskiej a rzeźba późnobarokowa w Małopolsce pierwszej połowy XVIII wieku, [w:] Działalność Elżbiety Sieniawskiej. Polityka - Gospodarka - Kultura, red. B. Popiołek, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2020, s. 413-435.
Wyczański A., Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580, PWN, Warszawa 1960.
Wyczański A., Czy chłopu było źle w Polsce XVI wieku?, „Kwartalnik Historyczny” 1978/3, s. 627-641.
Wyżga M., Chłopstwo. Historia bez krawata, Znak, Kraków 2022.
Wyżga M., Homo movens. Mobilność chłopów w mikroregionie krakowskim w XVI–XVIII wieku, Znak, Kraków 2019.
Wyżga M., Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi, Znak, Kraków 2025.
Zamorski K., Folwark i wieś. Gospodarka dworska i społeczność chłopska Tenczynka w latach 1705–1845, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1987.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Igor Kraszewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.