Słowa kluczowe
osiedle żydowskie
Żydzi
Dzierżoniów
KL Gross-Rosen
emigracja
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
W rozwoju powojennego życia Żydów na Dolnym Śląsku niebagatelną rolę pełniły osoby, które w maju 1945 roku zostały wyzwolone z licznych filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Tysiące byłych więźniów zamieszkało w pobliskich miejscowościach zajmując domy uciekających lub przesiedlanych Niemców, przyczyniając się równocześnie do budowania wyjątkowo licznej na skalę Polski społeczności żydowskiej. W artykule przytaczam fragmenty relacji czterech świadków, którzy po wyzwoleniu zamieszkali w dzisiejszym Dzierżoniowie będącym w 1945 roku miastem z największym odsetkiem ludności żydowskiej na Dolnym Śląsku. Analizuję wspomnienia pod kątem motywacji wpływających na podejmowane przez świadków działania i zestawiam je z propagandowym obrazem o masowym udziale byłych więźniów obozów koncentracyjnych w odbudowie społeczności żydowskiej na terenach tzw. Ziem Odzyskanych. To próba włączenia ich głosów do przyjmowanej współcześnie narracji o opisywanym okresie historycznym.
Bibliografia
Center for Jewish History Catalog [on-line], http://opac.cjh.org:8991/F
The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe [on-line], https://encyclopedia.yivo.org/article/1694
Adelson, J., W Polsce zwanej Ludową, [w:] Najnowsze dzieje Żydów w Polsce w zarysie (do 1950 roku), red. J. Tomaszewski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993.
Cybulski, B., Obozy podporządkowane KL Gross-Rosen (stan badań), Państwowe Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy, Rogoźnica 1987.
Kijek, K., Reichenbach/Raichenbach/Dzierżoniów: A Center for Jewish Life in a Period of Transition, 1945-1950, [w:] Our Courage - Jews in Europe 1945–48, [eds.] Kata Bohus, Atina Grossmann, Werner Hanak, Mirjam Wenzel, De Gruyter Oldenbourg, Berlin 2020.
Szajda, M., Ludność żydowska na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej (1945–1950).
Kilka uwag dotyczących stanu badań i nowych perspektyw badawczych, „Przegląd Zachodni” 4, 2023.
Szaynok, B., Ludność żydowska na Dolnym Śląsku 1945–1950, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2000.
Gold, J., Interview 25843, wywiad w języku angielskim przeprowadzony przez Judy Sukenik, USC Shoah Foundation, Visual History Archive, 12.02.1997, https://vha.usc.edu/testimony/25843. [dostęp 22.01.2026].
Sonnenshein, B., Interview 10629, wywiad w języku angielskim przeprowadzony przez Dale Hannan, USC Shoah Foundation, Visual History Archive, 02.01.1996, https://vha.usc.edu/testimony/10629 [dostęp 20.01.2026].
Wajngarten, E., Testimony of Esther (Vaingarten) Kaminski, wywiad w języku hebrajskim przeprowadzony przez Sigal Holcman, Archiwum Jad wa-Szem, 09.02.2006, https://collections.yadvashem.org/en/documents/5611098 [dostęp: 21.01.2026].
Ziegler, R. Interview 365, wywiad w języku angielskim przeprowadzony przez Richarda Bassetta, USC Shoah Foundation, Visual History Archive, 06.12.1994, https://vha.usc.edu/testimony/365. [dostęp 17.01.2026].
Archiwum Muzeum Gross-Rosen, DP 5895, Wykaz osób przybyłych z obozów koncentracyjnych, 1945.
Egit, J., Rok życia żydowskiego na Dolnym Śląsku, „Nowe Życie - Trybuna WKŻ na Dolnym Śląsku” (15.07.1946).
Novik, P., Ejrope - cwiszn milchome un szolem, New York 1948.
Wohl, S., Majn rajze kajn Warsze, Nowy Jork 1947.
Repozytorium cyfrowe Filmoteki Narodowej [on-line], Repatrianci żydowscy przy pracy na roli (kolonizacja okolic Wałbrzycha), 1946, https://repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/4640
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Martyna Płatek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.