Słowa kluczowe
dwór
obieg informacji
prasa dawna
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 4
Liczba pobrań: 2
Abstrakt
Artykuł łączy analizę treści polskojęzycznych rękopiśmiennych gazet, prenumerowanych przez kasztelanową krakowską Elżbietę z Lubomirskich Sieniawską (zm. 1729), oraz rekonstrukcję ówczesnych wyobrażeń o dworach europejskich na przełomie XVII i XVIII wieku. Lokalni redaktorzy oraz pośrednicy informacyjni gromadzili i przekładali materiały z obcych gazet, konstruując w ten sposób obrazy zagranicznych dworów, często uproszczone, stereotypowe bądź otwarcie propagandowe. Przedstawienia te wywierały jednak wymierny wpływ na świadomość polityczną, gusta kulturowe oraz aspiracje naśladowcze szlacheckiego kręgu odbiorców. W tym sensie prasa rękopiśmienna jawi się w artykule jako kluczowe medium - swoisty „czwarty stan” - pośredniczące w kształtowaniu wyobrażeń polskiej opinii publicznej o europejskiej rzeczywistości politycznej oraz o sieci powiązań między dynastiami panującymi.
Bibliografia
Biblioteka Czartoryskich sygn.: 2704 IV, 2730 IV, 2739 IV, 2740 IV, 2744 II, 5933, 5943 III, 5944 III, 5946 III.
Biblioteka Kórnicka sygn.: 1026.
Aleksandrowicz-Szmulikowska M., Radziwiłłówny w świetle swoich testamentów. Przyczynek do badań mentalności magnackiej XVI–XVII wieku, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 1995.
Bąkowski-Kois D., Zarządcy dóbr Elżbiety Sieniawskiej. Studium z historii mentalności 1704–1726, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagiellonica”, Kraków 2005.
Dudek I., Papież Klemens XIV w świetle prasy warszawskiej, ,,Zeszyty Historyczne” t. 17, s. 209-218. DOI: https://doi.org/10.16926/zh.2018.17.13
Duindam J., Dynasties: A Global History of Power, 1300–1800, Cambridge University Press, Cambridge 2015. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781107447554
Duindam J., Vienna and Versailles: The Courts of Europe’s Dynastic Rivals, 1550-1780 (New Studies in European History), Cambridge University Press, Cambridge 2008.
Dygdała J., „Magnates” doby saskiej w świetle gazet pisanych Andrzeja Cichockiego - obraz malowany ciemnymi barwami, [w:] Honestas et turpitudo. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz, M. Kupczewska, K. Łopatecki, J. Urwanowicz, Polskie Towarzystwo Historyczne, Białystok 2019, s. 521-543.
Działalność Elżbiety Sieniawskiej: polityka, gospodarka, kultura, red. B. Popiołek, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2020.
Grzybowski S., Sarmatyzm, KAW, Warszawa 1996.
Honestas et turpitudo. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz, M. Kupczewska, K. Łopatecki, J. Urwanowicz, Polskie Towarzystwo Historyczne, Białystok 2019.
Kicińska U., ,,Długu po sobie żadnego nie zostawuję” - legaty duchownych małopolskich w testamentach z XVII wieku, ,,Krakowskie Studia Małopolskie”, 2013, nr. 18, s. 411-412. DOI: https://doi.org/10.15804/ksm201327
Kicińska U., Ceremonia pogrzebowa w drukach żałobnych XVII i XVIII wieku (wybrane elementy), ,,Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 2014, r. 62, nr 3, s. 421-423.
Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, opr. i wyd. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, t. II, Wydawnictwo DiG, Warszawa - Bellerive-sur-Allier 2016.
Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej…, t. I-III, oprac. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Warszawa - Bellerive-sur-Allier 2016.
Kosińska U., Rokowania Augusta II ze Szwecją w latach 1719–1720, ,,Kwartalnik Historyczny” Rocznik CXI, 2004, 3.
Kucharski A., Życie prywatne magnaterii polskiej w przekazach gazet rękopiśmiennych z epoki stanisławowskiej (1764–1795). Typologia doniesień prasowych, [w:] Honestas et turpitudo. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz, M. Kupczewska, K. Łopatecki, J. Urwanowicz, Polskie Towarzystwo Historyczne, Białystok 2019, s. 665-684.
Link-Lenczowski A.K., B. Popiołek, Sieniawska z Lubomirskich Elżbieta, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 37, Polska Akademia Nauk, Warszawa — Kraków 1996–1997, s. 90-96.
Maliszewski K., Obraz świata i Rzeczypospolitej w polskich gazetach rękopiśmiennych z okresu późnego baroku. Studium z dziejów kształtowania się i rozpowszechniania sarmackich stereotypów wiedzy i informacji o ,,Theatrum Mundi”, Wydawnictwo UMK, Toruń 1990.
Maria Kazimiera Sobieska (1641–1716). W kręgu rodziny, polityki i kultury, red. A. Kalinowska, P. Tyszka, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 2017.
Penkała A., Szlacheckie aspiracje. Opieka finansowa nad obiektami sakralnymi świetle testamentów kobiet ze średniej szlachty, oblatowanych w krakowskich księgach grodzkich z XVIII wieku, ,,Klio - Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym, 2018, T. 44, nr 1, s. 81-100. DOI: https://doi.org/10.12775/KLIO.2018.005
Penkała-Jastrzębska A., News of the World. The role of the handwritten newspapers in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the early 18th century, ,,Opera Historica” 2024 (2), s. 304-324. DOI: https://doi.org/10.32725/oph.2023.014
Pietrzak J., M. Forycki, Ceremoniał na dworach francuskim i polskim w epoce nowożytnej, [w:] Wersal Marii Leszczyńskiej. Sztuka dworska we Francji XVIII wieku, red. P. Mrozowski, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2014, s. 33-55.
Polska na tle Europy XVI–XVII wieku, red. J. Brodacki, Wydawnictwo: Muzeum Historii Polski w Warszawie, Warszawa 2007.
Polski Słownik Biograficzny, t. 37, Polska Akademia Nauk, Warszawa - Kraków 1996–1997.
Popiołek B., J. Nowak, Wszyscy ludzie Sieniawskiej. Urzędnicy, oficjaliści dworscy, rzemieślnicy, kupcy i artyści kasztelanowej krakowskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2023.
Popiołek B., Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, wyd. II, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2018.
Popiołek B., Królowa bez korony. Studium z życia i działalności Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej ok. 1669–1729, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Kraków 1996.
Popiołek B., Między prawdą a plotką. Prasa rękopiśmienna epoki saskiej jako źródło do historii mentalności, [w:] Sic erat in factis. Studia i szkice historyczne dedykowane Profesorowi Bogdanowi Rokowi, red. E. Kościk, R. Żerlik, F. Wolański, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2012, t. II, s. 295-309.
Popiołek B., J. Nowak, Wszyscy ludzie Sieniawskiej. Urzędnicy, oficjaliści dworscy, rzemieślnicy, kupcy i artyści kasztelanowej krakowskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2023.
Popiołek B., Rytmy życia. Codzienność i święto w gazetach rękopiśmiennych czasów saskich, ,,Rocznik Historii Prasy Polskiej” T. XVI, 2013, z. 2, s. 6-18.
Popiołek B., Tematyka węgierska w polskich gazetach rękopiśmiennych z przełomu XVII i XVIII wieku, ,,Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis”, 2001, s. 19-32.
Popiołek B., Z kraju i ze świata. Krakowskie nowiny rękopiśmienne z 1729 r. jako źródło do historii mentalności społeczeństwa czasów saskich, ,,Rocznik Historii Prasy Polskiej”, 2012, z.1, t. XV, s. 23-39. DOI: https://doi.org/10.2478/v10272-012-0013-y
Popiołek, Zamiana ról. Królowa Maria Kazimiera d’Arquien Sobieska i Elżbieta z Lubomirskich B. Sieniawska, kasztelanowa krakowska, [w:] Maria Kazimiera Sobieska (1641–1716). W kręgu rodziny, polityki i kultury, red. A. Kalinowska, P. Tyszka, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 2017.
Ronikier J., Hetman Adam Sieniawski i jego regimentarze. Studium z historii mentalności szlachty polskiej 1706–1725, Universitas, Kraków 1992.
Serczyk W.A., Piotr I Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2003.
Słaby A., Rządzicha oleszycka. Dwór Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej jako przykład patronatu kobiecego w czasach saskich, Wydawnictwo Libron, Kraków 2014.
Wersal Marii Leszczyńskiej. Sztuka dworska we Francji XVIII wieku, red. P. Mrozowski, Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2014.
Zamorski K., Pleban i wieś. Historia życia proboszcza tenczyńskiego z początków XVIII wieku, Universitas, Kraków 2025. DOI: https://doi.org/10.14746/sh.2025.61.4.008
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Łękawska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.