„Rodzice moi rezolwowali się umieścić mnie u Jaśnie Oświeconej Księżnej Jejmości Sapieżyny”. Młodzieńcze zapiski Stanisława Mikołaja Tretera z czasów pobytu na dworze Teofili Strzeżysławy z Jabłonowskich Sapieżyny

Abstrakt

Na tle pamiętnikarstwa doby stanisławowskiej dzienniki prowadzone w dzieciństwie i młodości przez Stanisława Mikołaja Tretera stanowią zjawisko wyjątkowe. Teksty tego rodzaju, spisywane ręką małoletniego autora w drugiej połowie XVIII w., należą bowiem do rzadkości. Przedmiotem artykułu są zapiski młodego Tretera z okresu jego pobytu na dworze Teofilii Strzeżysławy z Jabłonowskich Sapieżyny, ukazane jako istotne świadectwo procesu wychowania oraz kształtowania postaw młodego szlachcica. Punktem wyjścia rozważań jest decyzja rodziców o oddaniu siedemnastoletniego syna na dwór magnacki, który miał stanowić dopełnienie wcześniejszej edukacji domowej prowadzonej przez ojca, Stanisława Kajetana Tretera. Zapiski chłopca, dokumentujące jego codzienność, odsłaniają uporządkowaną rzeczywistość dworską, zdominowaną przez zajęcia kancelaryjne, naukę języków, ćwiczenia muzyczne oraz praktyki religijne. Istotną rolę odgrywał także udział w życiu towarzyskim i artystycznym, umożliwiający młodemu autorowi przyswojenie norm funkcjonowania w środowisku elit. Dzienniki Stanisława Mikołaja Tretera stanowią interesujący przyczynek do badań nad historią edukacji, wychowania oraz dziejami podróży. Są zarazem wartościowym źródłem do poznania mentalności młodego pokolenia polskiej szlachty doby oświecenia, odsłaniając jego system wartości, codzienne doświadczenia oraz sposób postrzegania świata.