Pamięć środowiskowa jako pole walki: O czasowościach powolnej przemocy na marginesie książki Roba Nixona

Abstrakt

Artykuł stanowi analizę głównych wątków i argumentów zawartych w książce Roba Nixona Powolna przemoc i ekologia ubogich (2025, wyd. oryg.: 2011). Autorka prowadzi poszerzoną refleksję nad koncepcją powolnej przemocy, ze szczególnym uwzględnieniem jej temporalnych wymiarów oraz związanej z nimi koncepcji pamięci środowiskowej. Wskazuje, że powolność przemocy środowiskowej jest efektem dominujących reżimów temporalnych właściwych przyspieszonej nowoczesności kapitalistycznej, która pozostaje ślepa na rozproszone i kumulatywne procesy długiego trwania. Poprzez analizę wybranych przypadków omawianych przez Nixona —skutków katastrofy w Bhopalu, niszczycielskich konsekwencji wydobycia ropy na Półwyspie Arabskim czy kenijskiego Ruchu Zielonego Pasa — artykuł ukazuje konflikt między lokalnymi a oficjalnymi krajobrazami jako starcie heterogenicznych czasowości.Pamięć środowiskowa – zapisana w poddanych ekstraktywistycznym interwencjom krajobrazach –zostaje ujęta nie jako pasywne archiwum utraconych form życia, lecz jako aktywne pole praktyk oporu przeciw przemocy środowiskowej oraz amnezji kulturowej. Autorka rozszerza koncepcje Nixona na kontekst wschodnioeuropejski, analizując przypadek osuszania Polesia jako przykład nakładających się warstw powolnej przemocy i stopniowej erozji lokalnej kultury wodnej. Wskazuje tym samym na metodologiczne i praktyczne konsekwencje koncepcji powolnej przemocy dla humanistyki zaangażowanej.