Between Sources and Narrative in a Microhistorical Perspective. Reflections after Reading Pleban i wieś. Historia życia proboszcza tenczyńskiego z początków XVIII wieku. Studium mikrohistoryczne [The Plebanus and the Village. A Life History of Tenczynek’s Parish Priest in the Early Eighteenth Century: A Microhistorical Study] by Krzysztof Zamorski
Journal cover Sensus Historiae, volume 61, no. 4, year 2025, title Life history and microhistory
PDF (Język Polski)

Keywords

history of the Polish-Lithuanian Commonwealth
history of Polish countryside
sources on the history of Polish countryside
Tenczynek
history of the parish
Old Polish society
problems of simplification in social history
relationship between microhistory and synthesis
editing and reading sources

How to Cite

Kraszewski, I. (2025). Between Sources and Narrative in a Microhistorical Perspective. Reflections after Reading Pleban i wieś. Historia życia proboszcza tenczyńskiego z początków XVIII wieku. Studium mikrohistoryczne [The Plebanus and the Village. A Life History of Tenczynek’s Parish Priest in the Early Eighteenth Century: A Microhistorical Study] by Krzysztof Zamorski. Sensus Historiae, 61(4), 45–70. https://doi.org/10.14746/sh.2025.61.4.005

Number of views: 26


Number of downloads: 17

Abstract

The article addresses several topics of importance to historians, inspired by Krzysztof Zamorski’s microhistorical study Pleban i wieś [The Plebanus and the Village]. Based on very detailed and diverse sources, the book allows the reader to get to know (or, to use the Author’s metaphor, “to touch”) the world of the village and parish of Tenczynek near Cracow in the first quarter of the 18th century. Many elements of this world contradict stereotypical ideas about the era and the society of the time, especially rural society. This raises the question of to what extent the microhistory of Tenczynek can be considered an exception, and to what extent it can be considered a type, allowing for synthetic generalizations. Dense exposition of sources also allows for reflection on their correct or distorted publication, on the degree of desired modernisation and the need for careful collation with the manuscripts. The final message of this and other microhistories comes as no surprise to specialists: Old Polish society was characterised by enormous diversity, which Krzysztof Zamorski has managed to fully reveal.

https://doi.org/10.14746/sh.2025.61.4.005
PDF (Język Polski)

References

B. Czart. rps 5956 III, 40706-40717.

Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1632-1655, wyd. I. Kraszewski, M. Zwierzykowski i R. Kołodziej, Wydział Historii UAM, Poznań 2022.

Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, Tom II Jaśnie Oświecona Mościa Księżno Dobrodziejko. Informatorzy i urzędnicy, opr. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Wydawnictwo DiG, Edition La Rama, Warszawa 2016.

Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, Tom III Jaśnie Oświecona Mościa Księżno Dobrodziejko. Rodzina, przyjaciele i klienci, opr. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Wydawnictwo DiG, Edition La Rama, Warszawa 2016.

Borkowska M., Do ciotusieńki dobrodziejki, Znak, Kraków 2007.

Dąbkowski P., Prawo prywatne polskie, t. I, Towarzystwo dla Popierania Nauki Polskiej, Lwów 1910.

Główka D., rec.: Zamorski K., Folwark i wieś. Gospodarka dworska i społeczność chłopska Tenczynka w latach 1705–1845, Wrocław 1987), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 36, z. 4 (1988), s. 738-740.

Kraszewski I., Zwierzykowski M., Dzieje Kicina w czasach nowożytnych (XVI–XVIII wiek), [w:] Kicin poprzez wieki. Historia wsi na obrzeżach aglomeracji poznańskiej, Instytut Historii Pan, Czerwonak 2016, s. 57-110.

Michalczyk Z., Szymon Czechowicz. Życie i twórczość, [w:] Geniusz baroku. Szymon Czechowicz 1689–1775, red. A. Betlej, T. Zaucha, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2020, s. 74-119.

Michta J., Nobilitacja i indygenat w szlacheckiej Rzeczypospolitej, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F”, Historia 45 (1990), s. 355-363.

Nestorow R., Pro domo et nomine suo. Fundacje i inicjatywy artystyczne Adama Mikołaja i Elżbiety Sieniawskich, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2016.

Nowak J. S., Lekarze i służba medyczna na dworze Elżbiety i Adama Mikołaja Sieniawskich (1669–1729), [w:] Działalność Elżbiety Sieniawskiej. Polityka - Gospodarka - Kultura, red. B. Popiołek, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2020, s. 305-326.

Opas T., Z problemów awansu społecznego mieszczan w XVII-XVIII wieku: o przenikaniu do stanu szlacheckiego i duchownego, „Przegląd Historyczny” 65/3 (1974), s. 465-477.

Paravicini W., Od nauki pomocniczej do nauki podstawowej. O współczesności i przyszłości warsztatu historyków, „Roczniki Historyczne”, LXXXIV (2018), s. 7-29.

Piwowarczyk E., Nobilitacja mieszczan przez sztukę sepulkralną XIV–XVI wieku na przykładzie kościoła Mariackiego w Krakowie, „Analecta Cracoviensia” XXXV (2003), s. 381-414.

Prinke R.T., Poradnik genealoga-amatora, Wydawnictwo Polonia, Warszawa 1992.

Skierska I., Sabbatha sanctifices. Dzień święty w średniowiecznej Polsce, Instytut Historii PAN, Warszawa 2008.

Słaby A., Rządzicha oleszycka. Dwór Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej jako przykład patronatu kobiecego w czasach saskich, Wydawnictwo Libron, Kraków 2014.

Wardzyński M., Johann Elias i Heinrich Hoffmannowie na służbie księżnej hetmanowej Sieniawskiej a rzeźba późnobarokowa w Małopolsce pierwszej połowy XVIII wieku, [w:] Działalność Elżbiety Sieniawskiej. Polityka - Gospodarka - Kultura, red. B. Popiołek, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2020, s. 413-435.

Wyczański A., Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580, PWN, Warszawa 1960.

Wyczański A., Czy chłopu było źle w Polsce XVI wieku?, „Kwartalnik Historyczny” 1978/3, s. 627-641.

Wyżga M., Chłopstwo. Historia bez krawata, Znak, Kraków 2022.

Wyżga M., Homo movens. Mobilność chłopów w mikroregionie krakowskim w XVI–XVIII wieku, Znak, Kraków 2019.

Wyżga M., Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi, Znak, Kraków 2025.

Zamorski K., Folwark i wieś. Gospodarka dworska i społeczność chłopska Tenczynka w latach 1705–1845, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1987.