W kierunku kooperacji producencko-konsumenckiej. Kolektywne uczenie się w alternatywnych sieciach żywności jako praktyka suwerenności żywnościowej

Main Article Content

Magdalena Popławska

Abstrakt

W artykule analizowane są kolektywne strategie uczenia się, ukierunkowane na transformację systemów żywnościowych w odniesieniu do założeń suwerenności żywnościowej. Strategie te umieszczone zostały w kontekście takich zagadnień, jak równowaga przyrodnicza, sprawiedliwe relacje społeczne w obrębie zdywersyfikowanej gospodarki, a także aktywność obywatelska w ramach zarządzania systemami żywnościowymi. Autorka proponuje przyjrzenie się systematyzacji dokonanej przez Colina R. Andersona, Chrisa Maughana i Michela P. Pimberta, która jest rezultatem prowadzenia przez nich badań w działaniu oraz badań jakościowych, służących rozwijaniu Europejskiej Sieci Wymiany Wiedzy o Agroekologii [European Agroecology Knowledge Exchange Network – EAKEN]. Sieć ta jest związana z szerszym obiegiem wiedzy w ramach ruchu La Via Campesina, który z kolei wprowadził koncepcję suwerenności żywnościowej do globalnej debaty publicznej. Głównym założeniem EAKEN jest wzmacnianie oddolnych procesów uczenia się i edukacji nieformalnej w obszarze agroekologii, definiowanym w odniesieniu do zrównoważonych praktyk rolniczych oraz ich potencjału transformatywnego. Określone przez badaczy filary transformatywnego uczenia się agroekologii [transformative agroecology learning] zestawione zostały w tekście z różnymi podejściami wobec uczenia się w ruchach społecznych [social movement learning] oraz z założeniami pedagogiki krytycznej. Autorka uznaje, że ewoluująca idea suwerenności żywnościowej obejmuje zarówno wiejskie, jak i miejskie obszary aktywności. Podkreśla przy tym powiązania pomiędzy producentami, pracownicami, konsumentami i aktywistkami społecznymi, a także włącza się do dyskusji na temat praktyk edukacyjnych obecnych w alternatywnych sieciach żywności [Alternative Food Networks – AFNs]. Jak wynika z opracowań, pomimo iż nowo powstające w Polsce alternatywne sieci żywności często inspirują się rozwiązaniami stosowanymi w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych, przyjmują one postać zależną od lokalnego kontekstu. Analiza powiązanych z tymi sieciami strategii uczenia się uwzględnia różne formy relacji władzy oraz pojawiające się możliwości i utrudnienia. Określa ponadto potencjalne obszary dalszych badań.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Popławska, M. (2021). W kierunku kooperacji producencko-konsumenckiej. Kolektywne uczenie się w alternatywnych sieciach żywności jako praktyka suwerenności żywnościowej. Praktyka Teoretyczna, 38(4), 49-73. https://doi.org/10.14746/prt2020.4.3
Dział
COMMONING
Biogram autora

Magdalena Popławska, Adam Mickiewicz University in Poznań

Magdalena Popławska – sociologist, PhD candidate at the Faculty of Sociology, at the Adam Mickiewicz University in Poznań. She has published on cultural education and animation. Her current research concerns social-ecological systems, social movements, critical pedagogy, and social circuits of knowledge. She is particularly interested in knowledge sharing within food-related initiatives.

Bibliografia

  1. Anderson, Colin R., Chris Maughan, and Michel P. Pimbert. 2019. “Transformative agroecology learning in Europe: building consciousness, skills and collective capacity for food sovereignty.” Agriculture and Human Values 36 (3): 531-547. https://doi.org/10.1007/s10460-018-9894-0.
  2. Angelis, Massimo De. 2017. Omnia Sunt Communia. On the Commons and the Trasformation to Postcapitalism. London: Zed Books.
  3. Bachórz, Agata. 2018. “Hidden resources? Households' strategies for maintaining control over food: between continuity and discontinuity.” Studia Humanistyczne AGH 17 (2): 97-109. https://doi.org/10.7494/human.2018.17.2.97.
  4. Baer-Nawrocka, Agnieszka, and Walenty Poczta. 2018. “Rolnictwo polskie – przemiany i zróżnicowanie regionalne.” In Polska wieś 2018. Raport o stanie wsi, edited by Jerzy Wilkin and Iwona Nurzyńska, 87-109. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  5. Bańkowska, Katarzyna. 2019. “Przyroda jako dobro produkcyjne, dobro publiczne i wartość społeczna.” In Ciągłość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi, edited by Maria Halamska, Monika Stanny, and Jerzy Wilkin, vol. 2, 803-836. Warsaw: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.
  6. Bello, Walden. 2009. Food Wars. London, Brooklyn: Verso.
  7. Bilewicz, Aleksandra. 2015. “Samoograniczająca się zmiana? Kooperatywy spożywcze w Polsce.” Nowy obywatel 16 (67): 152-168. EPUB.
  8. Bilewicz, Aleksandra. 2018. “A path to a Countermovement? Forms of Integration in Polish Consumer Cooperatives.” Praktyka Teoretyczna 27 (1): 133-167. https://doi.org/10.14746/prt.2018.1.6.
  9. Bilewicz, Aleksandra M. 2020. “Beyond the Modernisation Paradigm: Elements of a Food Sovereignty Discourse in Farmer Protest Movements and Alternative Food Networks in Poland.” Sociologia Ruralis, online first: 1-19. https://doi.org/10.1111/soru.12295.
  10. Bilewicz, Aleksandra and Ruta Śpiewak. 2015. “Enclaves of activism and taste. Polish consumer cooperatives as alternative food networks.” Socio.hu Social Science Review 3: 145-166. https://doi.org/10.18030/socio.hu.2015en.145.
  11. Bilewicz, Aleksandra and Ruta Śpiewak. 2019. “Beyond the »Northern« and »Southern« divide. Food and Space in Polish Consumer Cooperatives.” Eastern European Politics & Societies and Cultures 33 (3): 579-602. https://doi.org/10.1177/0888325418806046.
  12. Bolek, Maria. 2020. “Czas wolny na współczesnej wsi.” In Praca na wsi. Szkice etnologiczne, edited by Amanda Krzyworzeka, 198-220. Warsaw: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego & Oficyna Naukowa.
  13. Bollier, David. 2014. The Commons – dobro wspólne dla każdego. Translated by Spółdzielnia Socjalna Faktoria. Zielonka: Faktoria.
  14. ECVC Declaration on Agroecology. 2014. Accessed May 20, 2020. http://www.eurovia.org/wp-content/uploads/2016/03/ECVC-declaration-on-Agroecology-08-05-2014.pdf.
  15. Edelman, Marc, Tony Weis, Amita Baviskar, Saturnino M. Borras Jr, Eric Holt-Giménez, Deniz Kandiyoti, and Wendy Wolford. 2014. “Introduction: critical perspectives on food sovereignty.” Journal of Peasant Studies 41 (6): 911-931. https://doi.org/10.1080/03066150.2014.963568.
  16. Freire, Paulo. 2013 [1974]. Education for Critical Consciousness. London, New York: Bloomsbury Academic.
  17. Freire, Paulo. 2017 [1970]. Pedagogy of the Oppresed. Translated by Myra Bergman Ramos. London: Penguin Books.
  18. Goodman, David, E. Melanie Dupuis, and Michael K. Goodman. 2014. Alternative Food Networks. Knowledge, Practice, and Politics. Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge.
  19. Goszczyński, Wojciech, Michał Wróblewski, and Anna Wójtewicz. 2018. “Jakość w polskich alternatywnych sieciach żywnościowych. Analiza praktyk społecznych.” Studia Socjologiczne 228 (1): 143-170. https://doi.org/10.24425/119090.
  20. Goszczyński, Wojciech, Ruta Śpiewak, Aleksandra Bilewicz, and Michał Wróblewski. 2019. “Between Imitation and Embeddedness: Three Types of Polish Alternative Food Networks.” Sustainability 11 (24): 7059 (1-19). https://doi.org/10.3390/su11247059.
  21. Jurajska Kooperatywa Spożywcza. n.d. Accessed March 15, 2020. https://www.kooperatywa.czest.pl/w-kooperatywie-po-zdrowie.
  22. Klein, Julie Thompson. 2014. “Discourses of transdisciplinarity: Looking Back to the Future.” Futures 63: 68-74. https://doi.org/10.1016/j.futures.2015.01.003.
  23. Kooperatywa Spożywcza Dobrze. n.d. “Byliśmy z wizytą u Majlertów.” Accessed March 15, 2020. https://www.dobrze.waw.pl/bylismy-z-wizyta-u-majlertow/.
  24. Kooperatywa Spożywcza Dobrze. n.d. “Pracownice i Pracownicy Kooperatywy.” Accessed October 12, 2020. https://www.dobrze.waw.pl/dla-czlonkowin/stanowiska-i-osoby/.
  25. Kopciewicz, Lucyna. 2011. “Pedagogiczne teorie i feministyczne rewizje – John Dewey, Paulo Freire.” Forum Oświatowe 23 (2): 27-39.
  26. Kopczyńska, Ewa. 2015. “Co to jest jedzenie naturalne? Socjonatura na targowisku”. Studia Socjologiczne 219 (4): 181-203.
  27. Kopczyńska, Ewa. 2017. “Economies of Acquaintances. Social Relations during Shopping at Food Markets and in Consumers’ Food Cooperatives.” East European Politics & Societies and Cultures 31 (3): 637–658. https://doi.org/10.1177/0888325417710079.
  28. Kopczyńska, Ewa. 2020. “Are There Local Versions of Sustainability? Food Networks in the Semi-Periphery.” Sustainability 12 (7): 2845 (1-15). https://doi.org/10.3390/su12072845.
  29. Kopczyńska, Ewa and Agata Bachórz. 2018. “Food fears, food distrust, and food exclusion in one postsocialist culture: and beyond”. Studia Humanistyczne AGH 17 (2): 7-13. https://doi.org/10.7494/human.2018.17.2.7.
  30. Krzyworzeka, Amanda. 2015. Rolnicze strategie pracy i przetrwania. Studium z antropologii ekonomicznej. Warsaw: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
  31. Majewska, Ewa. 2016. “Gościnność, faszyzm, sfera publiczna. Kontrpubliczności podporządkowanych innych.” Opcje 104 (3): 40-47.
  32. McFarlane, Colin. 2016. “Learning.” In Urban Theory. New Critical Perspectives, edited by Mark Jayne and Kevin Ward, 172-182. Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge.
  33. McMichael, Philip. 2015. “A comment on Henry Bernstein's way with peasants, and food sovereignty.” The Journal of Peasant Studies 42 (1): 193-204. https://doi.org/10.1080/03066150.2014.936853.
  34. Meek, David and Rebecca Tarlau. 2016. “Critical food systems education (CFSE): educating for food sovereignty.” Agroecology and Sustainable Food Systems 40 (3): 237–260. https://doi.org/10.1080/21683565.2015.1130764.
  35. Moore, Jason W. 2015. Capitalism in the Web of Life. Ecology and the Accumulation of Capital. London: Verso.
  36. Moore, Jason W. 2017. “The Capitalocene Part I: On the Nature & Origins of Our Ecological Crisis”. Journal of Peasant Studies 44 (3): 594-630. https://doi.org/10.1080/03066150.2016.1235036.
  37. Nacher, Anna. 2019. “Obserwuj, reaguj, odkrywaj. Permakultura przeciw agrologistyce.” Prace Kulturoznawcze 23 (2–3): 27-40. https://doi.org/10.19195/0860-6668.23.2–3.3.
  38. Nowak, Piotr and Krzysztof Gorlach. 2015. “Rolnicy i spółdzielczość w Polsce: stary czy nowy ruch społeczny?” Wieś i Rolnictwo 166.1 (1.1): 131-154.
  39. Patel, Raj and Jason W. Moore. 2018. History of the World in Seven Cheap Things. A Guide to Capitalism, Nature, and the Future of the Planet. New York, London: Verso.
  40. Pimbert, Michel P. 2017a. “Constructing knowledge for food sovereignty, agroecology and biocultural diversity: An overview.” In Food sovereignty, agroecology and biocultural diversity. Constructing and contesting knowledge, edited by Michel P. Pimbert, 1-55. London: Routledge.
  41. Pimbert, Michel P. 2017b. “Democratizing knowledge and ways of knowing for food sovereignty, agroecology and biocultural diversity.” In Food sovereignty, agroecology and biocultural diversity. Constructing and contesting knowledge, edited by Michel P. Pimbert, 258-321. London: Routledge.
  42. Ploeg, Jan Douwe van der. 2018. The New Peasantries: Rural Development in Times of Globalization (Second Edition). London: Routledge.
  43. Poznańska Kooperatywa Spożywcza. 2017. “II rowerowy rajd do Marszewa.” Accessed October 18, 2020. https://poznanskakooperatywa.pl/2017/07/rowerowy-rajd-do-marszewa/.
  44. Rosol, Marit, Vincent Béal, and Samuel Mössner. 2017. “Greenest cities? The (post-)politics of new urban environmental regimes.” Environment and Planning A 49 (8): 1710–1718. https://doi.org/10.1177/0308518X17714843.
  45. Rosol, Marit. 2020. “On the Significance of Alternative Economic Practices: Reconceptualizing Alterity in Alternative Food Networks.” Economic Geography 96 (1): 52-76. https://doi.org/10.1080/00130095.2019.1701430.
  46. Ryś, Paweł Wiktor. 2015. “»Zwrot plebejski« we współczesnej polskiej humanistyce i debacie publicznej.” In Historia. Interpretacja. Reprezentacja, edited by Lech Mokrzecki, Mariusz Brodnicki, and Jacek Taraszkiewicz, vol. 3, 307-317. Gdańsk: Wydawnictwo Athenae Gedanenses.
  47. Sadura, Przemysław, Katarzyna Murawska, and Zofia Włodarczyk. 2017. Wieś w Polsce 2017: diagnoza i prognoza. Warsaw: Fundacja Wspomagania Wsi.
  48. Starego, Karolina. 2016. “Poza dyskurs kompetencji w edukacji krytycznej: »Trzeci termin« oraz Paula Freirego i Jacquesa Ranciere’a idea dialogu »zapośredniczonego«.” Forum Oświatowe 28 (1): 33-53.
  49. Szkudlarek, Tomasz and Bogusław Śliwerski. 2010. Wyzwania pedagogiki krytycznej i antypedagogiki. Kraków: Impuls.
  50. Śpiewak, Ruta and Jakub Jasiński. 2019. “Knowledge Transfer in the Organic Farming System: the Role of Agricultural Advisory Service.” Journal of Agribusiness and Rural Development 51 (1): 77-83. https://doi.org/10.17306/J.JARD.2019.01111.
  51. TransferHUB. n.d. “Agro-eko-lab.” Accessed October 18, 2020. https://transferhub.pl/poprzednia-edycja/innowacje-skalowane/agro-eko-lab/.
  52. IV Zjazd Kooperatyw (i nie tylko). n.d. “Opis sesji.” Accessed October 14, 2020. https://zjazdkooperatyw2015.wordpress.com/program/opis-sesji-2/.