Gospodarka niedoborów i alienacja pracy w reżimie biurokratycznym. Przypadek ZSRR i PRL.

Main Article Content

Paweł Szelegieniec

Abstrakt

Niniejszy artykuł jest próbą przedstawienia problematyki niedoborów gospodarczych i ich relacji ze zjawiskiem alienacji pracy w postkapitalistycznych reżimach biurokratycznych na przykładzie Związku Radzieckiego i Polski. W celu dokonania analizy wychodzę od przesłanek materialnych, które złożyły się na funkcjonowanie władzy stalinowskiej, m.in. biurokratycznego planowania, kontroli nad procesem produkcji i siłą roboczą pracowników najemnych przez aparat partyjny, jak i staram się opisać skutki tego typu mechanizmów dla klasy robotniczej. W pracy posługuję się elementami analizy „gospodarki niedoborów” autorstwa ekonomisty węgierskiego Jánosa Kornaia, by przedstawić strukturalne źródła fenomenu braków towarów, jak i jego skutki społeczne, a także analizą stalinizmu dokonaną przez Lwa Trockiego. By zaprezentować problematykę alienacji pracowniczej, skorzystałem z prac takich autorów jak Bob Arnot („negatywna kontrola robotnicza”) czy Vladimir Andreff (arytmia procesu produkcji). Pomocni byli także współcześni polscy badacze rzeczywistości fabrycznej PRL (Małgorzata Mazurek, Błażej Brzostek).

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Szelegieniec, P. (2015). Gospodarka niedoborów i alienacja pracy w reżimie biurokratycznym. Przypadek ZSRR i PRL. Praktyka Teoretyczna, 16(2), 185-213. https://doi.org/10.14746/prt.2015.2.11
Dział
EKONOMIA POLITYCZNA SOCJALIZMU
Biogram autora

Paweł Szelegieniec, Instytut Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ ul. Jabłonowskich 5 31-114 Kraków

Doktorant w Instytucie Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ. Naukowo zajmuje się socjologią pracy, radykalną ekonomią polityczną i historią społeczną.

Bibliografia

  1. Arnot, Bob. 1988. Controlling Soviet Labour: Experimental Change from Brezhnev to Gorbachev. New York: Macmillan Press.
  2. Bałtowski, Maciej. 2009. Gospodarka socjalistyczna w Polsce: Geneza, rozwój, upadek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  3. Burawoy, Michael. 1985. The Politics of Production: Factory Regime under Capitalism and State Socialism. London: Routledge.
  4. Burawoy, Michael i Janos Lukacs. 1985. „Mythologies of Work: A Comparison of Firm in State Socialism and Advanced Capitalism.” American Sociological Review 50: 723–737.
  5. Brzostek, Błażej. 2002. Robotnicy Warszawy: Konflikty codzienne (1950–1954). Warszawa: Wydawnictwo Trio.
  6. Cliff, Tony. 1991. Państwowy kapitalizm w Rosji: Od Stalina do Gorbaczowa. Tłum. Andrzej Żebrowski i Piotr Kawiorski. Warszawa: Solidarność Socjalistyczna.
  7. Deutscher, Isaac. 2003. The Prophet Unarmed: Trotsky 1921–1929. London–New York: Verso.
  8. Dżilas, Milowan. 1957. Nowa klasa wyzyskiwaczy: Analiza systemu komunistycznego. Tłum. Juliusz Mieroszewski. Paryż: Instytut Literacki.
  9. Espinosa, Juan i Andrew Zimbalist. 1981. Economic Democracy: Workers’ Participation in Chilean Industry, 1970–1973. New York: Academic Press.
  10. Etkind, Alexander. 2011. Internal Colonization: Russia’s Imperial Experience. Cambridge: Polity Press.
  11. Filtzer, Donald. 2002. Soviet Workers and De-Stalinization: The Consolidation of the Modern System of Soviet Production Relations 1953–1964. Cambridge: Cambridge University Press.
  12. Fitzpatrick, Sheila. 2012. Życie codzienne pod rządami Stalina: Rosja radziecka w latach trzydziestych XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  13. Franczyk, Jan L. 2005. „Awans społeczny budowniczych Nowej Huty – blaski i cienie.” W Dla władzy, obok władzy, przeciw władzy. Postawy robotników wielkich ośrodków przemysłowych w PRL, red. Jarosław Neja. Konferencje IPN, t. 25, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.
  14. Gomułka, Władysław. 1957. Przemówienia: Październik 1956–wrzesień 1957. Warszawa: Książka i Wiedza.
  15. Gregory, Paul. 2003. „Introduction.” W The Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag, red. Paul Gregory i Vlery Lazarev. Stanford: Hoover Institute Press Publication
  16. Gregory, Paul. 2004. Political Economy of Stalinism. New York: Cambridge University Press.
  17. Hensey, John i Mohamed Ereisha. 1989. „State Ownership and the Problem of the Work Incentive: An Egyptian Case Study.” Work, Employment & Society 3: 65–87.
  18. Husson, Michel. 2011. Kapitalizm bez znieczulenia. Tłum. Zbigniew M. Kowalewski. Warszawa: Książka i Prasa.
  19. Jowitt, Ken. 1983. „Soviet Neotraditionalism: The Political Corruption of a Leninist Regime.” Soviet Studies 3: 275–297.
  20. Kalecki, Michał. 1984. Próba wyjaśnienia zjawiska przestępczości gospodarczej. W Michał Kalecki. Dzieła, t. 4. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 236–241.
  21. Kenney, Padraic. 1997. Rebuilding Poland: Workers and Communists, 1945–1950. New York: Cornel University Press.
  22. Khlevnyuk, Oleg. 2003. „The Economy of the OGPU, NKVD, and MVD of the USSR, 1930–1955. The Scale, Structure and Trends of Development.” W The Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag, red. Paul Gregory i Vlery Lazarev. Stanford: Hoover Institute Press Publication.
  23. Kirzner, Israel. 1984. „Economic Planning and the Knowledge Problem.” Cato Journal 2: 407–418.
  24. Klepajczuk, Bolesław. 1995. Etos pracy w przededniu transformacji systemu społecznego. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
  25. Kloc, Kazimierz. 1992. Historia samorządu robotniczego w PRL 1944–1989. Warszawa: Wyższa Szkoła Handlowa.
  26. Konopska-Struś, Emilia i Marian Muszkiewicz. 2010. „Modernizacyjne szanse pozarolniczego sektora gospodarki prywatnej.” W Modernizacja, czy pozorna modernizacja? Społeczno-ekonomiczny bilans PRL 1944–1989, red. Jędrzej Chumiński. Wrocław: Gajt.
  27. Kornai, János. 1985. Niedobór w gospodarce. Tłum. Urszula Grzelońska i Zofia Wiankowska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
  28. Kornai, János. 1992. The Socialist System. The Political Economy of Communism. Oxford: Clarendon Press.
  29. Kowalewski, Zbigniew Marcin. 2011. „Give Us Back Our Factories!: Between Resisting Exploitation and the Struggle for Workers’ Power in Poland, 1944–1981.” W Ours to Master and to Own. Workers’ Councils from the Commune to Present, red. Immanuel Ness i Dario Azellini. Chicago–Illinois: Haymarket Books.
  30. Kowalewski, Zbigniew Marcin. 2014. „Rosyjski imperializm: Od caratu do Putina.” Le Monde diplomatique. http://monde-diplomatique.pl/LMD105/index.php?id=1_4.
  31. Kotowicz-Jawor, Joanna. 1983. Presja inwestycyjna w latach siedemdziesiątych. Warszawa: PWN.
  32. Lenin, Włodzimierz. 1989. „W związku z zagadnieniem narodowości, czyli o »autonomizacji«.” W Włodzimierz Lenin. Dzieła wszystkie, t. 45. Warszawa: Ksiażka i Wiedza, 349–355.
  33. Mandel, Ernest. 1968. Marxist Economic Theory, t. 2. New York: Monthly Review Press.
  34. Markiewicz, Joanna. 2000. „Prawo pracy w latach 1950–1955.” W Z badań nad oporem społecznym w Europie Środkowej w latach 1948–1955, red. Łukasz Kamiński i Andrzej Małkiewicz. Wrocław: Wydawnictwo Gajt.
  35. Marot John. 2006. „Trotsky, the Left Opposition and the Rise of Stalinism: Theory and Practice.” Historical Materialism 14: 175–206.
  36. Mazat, Numa i Franklin Serrano. bdw. An analysis of the Soviet economic growth from the 1950’s to the collapse of USSR.” www.centrosraffa.org.
  37. Mazurek, Małgorzata. 2005. Socjalistyczny zakład pracy: Porównanie fabrycznej codzienności w PRL i NRD u progu lat sześćdziesiątych. Warszawa: Trio.
  38. Mazurek, Małgorzata. 2010. Społeczeństwo kolejki: O doświadczeniach niedoboru, 1945–1989. Warszawa: Trio.
  39. Minc, Hilary. 1945. Zagadnienia polityki gospodarczej. Warszawa: Książka.
  40. Morawski, Wojciech. 2013. „Tendencje autarkiczne w gospodarce socjalistycznej.” W W poszukiwaniu modelu gospodarki centralnie sterowanej, red. Piotr Jachowicz. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH.
  41. Nowakowski, Krzysztof. 1993. Niedobory w gospodarce a społeczeństwo i jednostka. Katowice: „Śląsk” Spółka z o.o.
  42. O’Donnell, Guillermo. 1988. Bureaucratic Authoritarianism: Argentina 1966–1973 in Comparative Perspective. Berkeley: University of California Press.
  43. Peters, Thomas i Robert Waterman. 2004. In Search of Excellence: Lessons from America’s Best-Run Companies. New York: HarperCollins Publishers Inc.
  44. Pipes, Richard. 2008. Komunizm. Warszawa: Świat Książki.
  45. Schaff, Adam. 1999. Alienacja jako zjawisko społeczne. Warszawa: Książka i Wiedza.
  46. Siegelbaum, Lewis. 1990. Stakhanovism and the Politics of Productivity in the USSR, 1935–1941. Cambridge: Cambridge University Press.
  47. Silver, Beverly. 2009. Globalny proletariat: Ruchy pracownicze i globalizacja po 1870 r. Tłum. Marcin Starnawski. Warszawa: Książka i Prasa.
  48. Smith, Paul. 2010. „Towards a Political Economy of Stalinism.” Recenzja książki Hillel Ticktin, Origins of the Crisis in the USSR: Essays on the Political Economy of a Disintegrating System. Radical Chains. http://www.scribd.com/doc/25986566/Origins-of-the-Crisis-in-the-USSR-by-Hillel-Ticktin.
  49. Soto, Jesus Huerta de. 2011. Socjalizm, rachunek ekonomiczny i funkcja przedsiębiorcza. Tłum. Wojciech Rybicki. Warszawa: Instytut Ludwiga von Misesa.
  50. Sowa, Jan. 2011. Fantomowe ciało króla: Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą. Kraków: Universitas.
  51. Tittenbrun, Jacek. 2012. Gospodarka w społeczeństwie: Zarys socjologii gospodarki i socjologii ekonomicznej w ujęciu strukturalizmu socjoekonomicznego. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  52. Trotsky, Lew. 1932. Soviet Economy in Danger. New York: Pamphlet Pioneer Publishers. https://www.marxists.org/archive/trotsky/1932/10/sovecon.htm.
  53. Trocki, Lew. 1991. Zdradzona rewolucja: Czym jest ZSRR i dokąd zmierza? Tłum. Aleksander Achmatowicz. Warszawa: Oficyna Wibet. http://www.marxists.org/polski/trocki/1936/zdr-rew/.
  54. Tymiński, Maciej. 2001. PZPR i przedsiębiorstwo: Nadzór partyjny nad zakładami przemysłowymi 1956–1970. Warszawa: Trio.
  55. URGENSE. 1983. „Tayloryzm arytmiczny.” Inprekor 12: 13–36.
  56. Wosleński, Michaił. 1986. Nomenklatura: Uprzywilejowani w ZSRR. Warszawa–Wrocław: Wydawnictwo Vist.
  57. Zarembka, Marcin. 2012. Wielka trwoga. Polska 1944–1947: Ludowa reakcja na kryzys. Kraków: Wydawnictwo Znak.