Życie religijne mieszkańców Poznania pod okupacją niemiecką na przykładzie parafii Matki Boskiej Bolesnej

Main Article Content

Leszek Wilczyński

Abstrakt

Artykuł przedstawia życie religijne mieszkańców Poznania w latach 1939-1945 na przykładzie parafii Matki Boskiej Bolesnej na poznańskim Łazarzu. Omówiono postawy moralno-obywatelskie duchowieństwa i wiernych, ich troskę o zapewnienie sobie minimum potrzeb kulturalnych, a także ukazano działania podziemnego systemu dobroczynnego i edukacyjnego w okupowanym mieście. Tekst prezentuje również aktywność internowanego w parafii biskupa pomocniczego poznańskiego Walentego Dymka oraz atmosferę ostatnich dni okupacji. Podstawą źródłową artykułu są zasoby Archiwum Parafii Matki Bożej Bolesnej w Poznaniu, nieliczne powojenne artykuły, a także opracowania dotyczące okupacji i omawianej parafii.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Articles

Referencje

  1. Frankiewicz M., Wspomnienia z lat okupacji 1939-1945, mps.
  2. Kronika parafii MB Bolesnej 1896-1958, część I.
  3. Kronika parafii MB Bolesnej 1896-1958, cz. II (Suplement), karta: Uzupełnienia do różnych lat.
  4. Materiały do Kroniki. Teczka I.
  5. Sprawozdania duszpasterskie.
  6. Wilczyński L., Historia parafii Matki Boskiej Bolesnej w Poznaniu, mps.
  7. Album Przewodnika Katolickiego, nr 14, 1903.
  8. Banaszak M., Edmund Lorkiewicz (1907-1981), [w:] Duchowieństwo archidiecezji poznańskiej. Kapłani zmarli w latach 1946-2014, red. L. Wilczyński, Poznań 2014.
  9. Banaszak M., Walenty Dymek, [w:] Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894-1919, t. I, red. M. Banaszak, Gniezno 1992.
  10. Białecki K., Pod czujnym okiem bezpieki. Arcybiskup Walenty Dymek w materiałach WUBP w Poznaniu, [w:] Ksiądz Arcybiskup Walenty Dymek, Metropolita Poznański (1888-1956), red. L. Wilczyński, Poznań 2010.
  11. Boras Z., Trzeciakowski L., W dawnym Poznaniu, Poznań 1974.
  12. Dutkiewicz P., Tramwaje w Poznaniu, Poznań 2005.
  13. Dworecki Z., Poznań i poznaniacy w latach Drugiej Rzeczpospolitej 1918-1939, Poznań 1994.
  14. Epstein C., Wzorcowy nazista. Arthur Greiser i okupacja Kraju Warty, Wrocław 2010.
  15. Jacewicz W., Woś J., Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939-1945, z. I: Straty osobowe, Warszawa 1977.
  16. Jarkiewicz K., W ogniu wypróbowany 1939-1945, [w:] Dzieje Kościoła w Polsce, red. A. Wiencek, Bielsko-Biała 2008.
  17. Jastrząb Ł., Życie religijne w Poznaniu podczas okupacji niemieckiej (1939-1945). Część I, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne”, t. XXIV, 2016.
  18. Jastrząb Ł., Życie religijne w Poznaniu podczas okupacji niemieckiej (1939-1945). Część II, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne”, t. XXV, 2016.
  19. Jesse W., Wspomnienia pośmiertne. Ksiądz Alfons Jankowski. Jednodniówka, Poznań 1948.
  20. Joachimczak W., Roman Hildebrandt (1908-1972), [w:] Duchowieństwo archidiecezji poznańskiej. Kapłani zmarli w latach 1946-2014, red. L. Wilczyński, Poznań 2014.
  21. Kalendarz kościelny parafii Matki Boskiej Bolesnej na św. Łazarzu w Poznaniu, Poznań 1939.
  22. Kędelski M., Ludność Łazarza i Górczyna w XIX i na początku XX wieku, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3: Święty Łazarz, 1998.
  23. Kowal S., Społeczeństwo Łazarza w dwudziestoleciu międzywojennym, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3: Święty Łazarz, 1998.
  24. Kowalski N., Szatkowski H., Kazimierz Maliński (1872-1928), [w:] Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894-1919. Słownik biograficzny, t. II, red. L. Wilczyński, H. Szatkowski, Gniezno 2007.
  25. Kozłowski J., Józef Gorgolewski (1889-1942), [w:] Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894-1919, t. I, red. M. Banaszak, Gniezno 1992.
  26. Krajkowski L., Zabytkowy cmentarz górczyński parafii Matki Boskiej Bolesnej w Poznaniu 1910-2010, Poznań 2010.
  27. Łuczak C., Pod niemieckim jarzmem (Kraj Warty 1939-1945), Poznań 1996.
  28. Majka E., Pracowali w tej parafii…, „Wiadomości Parafialne Parafii Mosińskiej”, nr 146, 2013.
  29. Marek R., Kościół rzymskokatolicki wobec ziem zachodnich i północnych, Warszawa 1976.
  30. Matusik P., Mater Dolorosa. U początków parafii Matki Boskiej Bolesnej na Świętym Łazarzu (1895-1913), „Kronika Miasta Poznania”, nr 3: Święty Łazarz, 1998.
  31. Raina P., Kościół w PRL. Kościół katolicki a państwo w świetle dokumentów 1945-1989, t. I (lata 1945-1959), Poznań 1994.
  32. Salmanowicz S., Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Warszawa 1998.
  33. Serwański E., Wielkopolska w cieniu swastyki, [w:] Zbrodnie niemieckie w Wielkopolsce 1939-1945, red. M. Libicki, R. Wryk, Poznań 2004.
  34. Szatkowski H., Lewicki Jan Chrzciciel (1846-1909), [w:] Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894-1919. Słownik biograficzny, t. III, red. H. Szatkowski, L. Wilczyński, Gniezno 2007.
  35. Szymankiewicz Z., Poznań we wrześniu 1939 roku, Poznań 1985.
  36. Śmigiel K., Duchowieństwo polskie w tzw. Okręgu Warty 1939-1945, [w:] Zbrodnie niemieckie w Wielkopolsce 1939-1945, red. M. Libicki, R. Wryk, Poznań 2004.
  37. Trzeciakowscy M. i L., W dziewiętnastowiecznym Poznaniu. Życie codzienne miasta 1815-1914, Poznań 1982.
  38. Trzeciakowski L., Lata międzywojenne, [w:] Poznań. Zarys dziejów, red. J. Topolski, Poznań 1973.
  39. Trzeciakowski L., Stosunki polsko-niemieckie w Wielkim Księstwie Poznańskim w latach 1846-1848, [w:] W kręgu polityki. Polacy-Niemcy w XIX wieku, red. Lech Trzeciakowski, Poznań 2002.
  40. Wilczyński L., Kardynał August Hlond – wrześniowy uciekinier?, „Poznańskie Zeszyty Historyczne”, t. IX, 2007.
  41. Wilczyński L., Ksiądz arcybiskup Walenty Dymek. Efekty inwigilacji, [w:] Ksiądz Arcybiskup Walenty Dymek, Metropolita Poznański (1888-1956), red. L. Wilczyński, Poznań 2010.
  42. Wysiedlenie i poniewierka 1939-1945. Wspomnienia Polaków wysiedlonych przez okupanta hitlerowskiego z ziem polskich „wcielonych” do Rzeszy, red. C. Łuczak, Poznań 1974.
  43. Zakrzewski Z., Przechadzki po Poznaniu lat międzywojennych, Poznań 1983.
  44. Zakrzewski Z., Ulicami mojego Poznania. Przechadzki z lat 1918-1939, Poznań 1985.
  45. Zakrzewski Z., Wspominam Poznań. Fakty i refleksje, Poznań 1986.
  46. Zarzycki A., Cyryl Ratajski (1875-1942), „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 1989.
  47. Piętka J., Alfons Jankowski (1907-1943), http://www.wtg-gniazdo.org/ksieza/main.php?akcja=opis&id=1530 [dostęp: 22.06.2017].
  48. Rudawski B., Alianckie naloty na Poznań, „Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 2, 2016, http://www.iz.poznan.pl/plik,pobierz,1276,f1fc479f4ebf92e52d4fd4d4332953df/nr%202%20-%202016%20-%20Z%20Archiwum%20Instytutu%20Zachodniego.pdf (dostęp 20.06.2017).
  49. Śmigiel K., Losy Kościoła katolickiego w okupowanym Poznaniu, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2009, wydanie internetowe: https://wbc.macbre.net/document/6909/losy-koscioa-katolickiego-w-okupowanym-poznaniu-ks-kazimierz-smigiel.html [dostęp: 21.06.2017].