Słowa kluczowe
mózg
religia
neuronauka
teologia
metodologia
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł przedstawia neuroteologię jako interdyscyplinarną dziedzinę badającą związki pomiędzy doświadczeniami religijnymi a aktywnością mózgu. Omówiono jej metodologię, historię i ukazano kluczowych badaczy. Ponadto poddano analizie relacje między neuroteologią i teologią oraz krytyczne podejście do jej założeń. Przedstawiono potencjalne kierunki rozwoju tej nauki. W artykule przedstawia się też pole współpracy pomiędzy teologią a neuroteologią oraz potencjalne korzyści płynące z owej współpracy dla tej pierwszej dziedziny.
Bibliografia
Ashbrook J., Neurotheology: The Working Brain and the Work of Theology, „Zygon. Journal of religion and science” 30 (1984) nr 19, s. 331‒350. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9744.1984.tb00934.x
Austin J.H., Zen and the Brain: Toward an Understanding of Meditation and Consciousness, Cambridge 1998. DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/7347.001.0001
D’Aquili E.G., The Neurobiological Bases of Myth and Concepts of Deity, „Zygon. Journal of religion and science” 13 (1978) nr 4, s. 257‒274. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9744.1978.tb00338.x
Devinsky J., Schachter S., Norman Geschwind’s contribution to the understanding of behavioral changes in temporal lobe epilepsy: The February 1974 lecture, „Epilepsy & Behavior” 15 (2009) nr 4, s. 417‒424. DOI: https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2009.06.006
Dulewicz M., Neuroteologiczne wyjaśnienia przeżyć religijnych. Analiza krytyczna, „Humaniora. Czasopismo Internetowe” (2013) nr 2, s. 115‒121.
Eschatologia, w: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/eschatologia;3898602.html [dostęp: 30.04.2024].
Gall F., Józefa Galla frenologja czyli sztuka poznawania ludzi i zebrana w skróceniu: szczególniej pod względem ułatwienia poznawania w dzieciach szkodliwych skłonności, celem wczesnego ich tłumienia, tłum. J.N. Kurkowski, Warszawa 1865.
Inzlicht M., Tullett A.M., Reflecting on God: Religious primes can reduce neurophysiological response to errors, „Psychological Science” 21 (2010) nr 6, s. 1184‒1190. DOI: https://doi.org/10.1177/0956797610375451
Izuma K., Holbrook C., Neuromodulation of group prejudice and religious belief, „Social Cognitive and Affective Neuroscience” 11 (2016) nr 3, s. 387‒394. DOI: https://doi.org/10.1093/scan/nsv107
James W., Doświadczenia religijne: studium natury ludzkiej, tłum. J. Hempel, Kraków 2011.
Kawalec P., Misja teologii w kontekście przewrotu kognitywistycznego w naukach społecznych, w: Misja teologii w uniwersytecie, red. M. Jodkowski, A. Nalewaj, M. Piechocka-Kłos, Olsztyn 2015, s. 101‒112.
Kowalczyk K., Neuroteologia ‒ naturalistyczna konceptualizacja doświadczenia religijnego, „Hybris” 17 (2012), s. 51‒75. DOI: https://doi.org/10.18778/1689-4286.17.03
Krafft-Ebing R. von, Lehrbuch der Gerichtlichen Psychopathologie: mit Berücksichtigung der Gesetzgebung von Oesterreich, Deutschland und Frankreich, Stuttgart 1881.
Long J., Evidence of the Afterlife: The Science of Near-Death Experience, San Francisco 2010.
Misja teologii w uniwersytecie, red. M. Jodkowski, A. Nalewaj, M. Piechocka-Kłos, Olsztyn 2015.
Napiórkowski S.C., Jak uprawiać teologię, Wrocław 2002.
Newberg A.B., Principles of Neurotheology, Farnham 2010.
Newberg A.B., Neurotheology: how science can enlighten us about spirituality, New York 2018. DOI: https://doi.org/10.7312/newb17904
Newberg A.B., D’Aquili E.G., Why God Won’t Go Away, New York 2008.
Newberg A.B., Waldberg M.R., How God Changes Your Brain: Breakthrough Findings from a Leading Neuroscientist, New York 2009.
Newberg A.B. [i in.], The measurement of regional cerebral blood flow during the complex cognitive task of meditation: A preliminary SPECT study, „Psychiatric Research: Neuroimaging” 106 (2001) nr 2, s. 113‒122. DOI: https://doi.org/10.1016/S0925-4927(01)00074-9
Persinger M.A., Neuropsychological Bases of God Beliefs, New York 1987.
Ramachandran V.S., Blakeslee S., Phantoms in the Brain: Probing the Mysteries of the Human Mind, London 1998.
Religia, w: Religia. Encyklopedia PWN, red. T. Gadacz, B. Milerski, t. 8, Warszawa 2003, s. 393‒403.
Senderecka M., Mózg a wiara. Neuronalne korelaty przekonań religijnych, „Zagadnienia filozoficzne w nauce” 61 (2016), s. 168‒173. DOI: https://doi.org/10.59203/zfn.61.380
Smurzyńska A., Anima quodammodo cerebrum. Neurobiologia i filozofia o duchowości, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ. Nauki Humanistyczne” 16 (2017) nr 1, s. 9‒17.
Teogonia, w: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/teogonia;3986482.html [dostęp: 12.04.2024].
Wójcik B., Neuroteologia ‒ fakty i mity, „Zagadnienia filozoficzne w nauce” 33 (2003), s. 152‒153.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Alicja Grygiel, Katarzyna Owczarek, Franciszek Romaniuk, Weronika Patelska, Patrycja Rybicka, Przemysław Strzyżyński, Michał Woźny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Filozofia Chrześcijańska są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Filozofia Chrześcijańska udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2015 roku w Filozofia Chrześcijańska pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).