Słowa kluczowe
godność osobowa
osoba
osoba ludzka
sposób istnienia
istnienie dla siebie samego
cel sam w sobie
podmiotowość
wolność z natury
równość z natury
wolność
rozumność
godność natury
obraz Boży w człowieku
Jak cytować
Abstrakt
Dla Tomasza i myślicieli jemu współczesnych godność osobowa stanowi podstawę bycia osobą, element formalny konstytuujący osobę. Według Akwinaty godnością osoby jest jej szczególnie doskonały sposób istnienia polegający na istnieniu przez siebie i dla siebie, to znaczy na istnieniu jako cel sam w sobie. Bycie celem samym w sobie realizuje się poprzez wolność. Uwidacznia się przede wszystkim w tym, że człowiek wyznacza i urzeczywistnia własne, przez siebie zdeterminowane cele, a nie jest tylko narzędziem realizacji celów innych ludzi czy Boga. Tomaszowa koncepcja zaskakuje swoją aktualnością i zgodnością z paradygmatem godności przyjętym we współczesnym prawie międzynarodowym i porządkach konstytucyjnych wielu państw. Uzasadnia, dlaczego człowieka nie wolno traktować przedmiotowo. Wyjaśnia również dogmaty trynitarne i chrystologiczne, pozwalając na uniknięcie herezji tryteizmu i nestorianizmu.
Bibliografia
Aertsen J., Medieval Philosophy and the Transcendentals. The Case of Thomas Aquinas, Leiden‒New York‒Köln 1996. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004451421
Ajdukiewicz K., Zarys logiki, Warszawa 1957.
Arystoteles, Metafizyka, tłum. K. Leśniak, Warszawa 2013.
Boecjusz A.M.S., Traktaty teologiczne, tłum. A. Kijewska, Kęty 2001.
Bosek L., Gwarancje godności ludzkiej i ich wpływ na polskie prawo cywilne, Warszawa 2012.
Conrad R., The Holy Trinity as Source of Human Dignity according to St Thomas Aquinas, w: Human Dignity in the Judaeo-Christian Tradition, London‒New York‒Dublin 2019, s. 79‒97. DOI: https://doi.org/10.5040/9781350073722.ch-005
Ebert U., Schiller und die Menschenwürde, w: K. Manger, N. Immer, Der ganze Schiller – Programm ästhetischer Erziehung, Heidelberg 2006, s. 131‒153.
Emery G., Teologia trynitarna św. Tomasza z Akwinu, tłum. M. Romanek, Kraków 2014.
Feser E., MacIntyre on Human Dignity, https://edwardfeser.blogspot.com/2021/11/macintyre-onhuman-dignity.html [dostęp: 07.12.2025].
Hołówka J., Retoryka godności, „Przegląd Filozoficzny”, 18 (2009) nr 3, s. 393‒425.
Imbach R., Human dignity in the Middle Ages, w: The Cambridge Handbook of Human Dignity. Interdisciplinary Perspectives, red. M. Düwell, J. Braarvig, R. Brownsword, D. Mieth, Cambridge 2014, s. 64‒73. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511979033.007
Jaroszyński P., Metafizyka piękna, Lublin 1986.
Kaczorek M., Teoria osoby w „Summa Theologiae” św. Tomasza z Akwinu, w: Subsystencja i osoba według św. Tomasza z Akwinu, red. M. Gogacz, Warszawa 1987, s. 107‒190.
Kowalczyk S., Une tentative de description de l’unité transcendantale, w: W 700-lecie śmierci św. Tomasza z Akwinu. Próba uwspółcześnienia jego filozofii, red. S. Kamiński, M. Kurdziałek, Z.J. Zdybicka, Lublin 1976.
Krąpiec M.A., Ja – człowiek, Lublin 2005.
Krąpiec M.A., Metafizyka. Zarys teorii bytu, Lublin 1984.
Lichacz P., Wprowadzenie do kwestii IX, w: Tomasz z Akwinu, Kwestie dyskutowane o mocy Boga, red. P. Lichacz, M. Paluch, W. Zega, t. 5, Kęty‒Warszawa 2011.
MacIntyre A., Human Dignity: A Puzzling and Possibly Dangerous Idea?, https://www.youtube.com/watch?v=q57wxXziKeQ [dostęp: 07.12.2025].
Macklin R., Dignity is a useless concept, „The British Medical Journal” t. 327 (2003), s. 1419‒1420. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.327.7429.1419
Mazurek F.J., Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka, Lublin 2001.
Morawiec E., Mazanka P., Metafizyka klasyczna wersji egzystencjalnej, Warszawa 2006.
Nordenfelt L., The varieties of dignity, „Health Care Analysis” 12 (2004) nr 2, s. 69‒81. DOI: https://doi.org/10.1023/B:HCAN.0000041183.78435.4b
Owens J., Thomas Aquinas, w: Individuation in Scholasticism: The Later Middle Ages and the Counter-Reformation, 1150‒1650, red. J.J.E. Gracia, New York 1994, s. 173‒194.
Pico della Mirandola G., Mowa o godności człowieka, tłum. Z. Nerczuk, M. Olszewski, Warszawa 2010.
Piechowiak M., Filozofia praw człowieka. Prawa człowieka w świetle ich międzynarodowej ochrony, Lublin 1999.
Piechowiak M., Godność jako cecha podmiotów zbiorowych i godność jako cecha ugruntowana instytucjonalnie. Typy godności – propozycja systematyzacji (część 2), „Przegląd Konstytucyjny” 4 (2022), s. 73‒93. DOI: https://doi.org/10.4467/25442031PKO.22.028.16993
Piechowiak M., Godność jako właściwość osoby. Typy godności – propozycja systematyzacji (część 1), „Przegląd Konstytucyjny” 2 (2002), s. 7‒30. DOI: https://doi.org/10.4467/25442031PKO.22.010.16008
Piechowiak M., Klasyczna koncepcja osoby jako podstawa pojmowania praw człowieka. Wokół św. Tomasza z Akwinu i Immanuela Kanta propozycji ugruntowania godności człowieka, w: Prawo naturalne ‒ natura prawa, red. P. Dardziński, F. Longchamps de Bérier, K. Szczucki, Warszawa 2011, s. 3‒20.
Piechowiak M., Tomasza z Akwinu koncepcja godności osoby ludzkiej jako podstawy prawa. Komentarz do rozdziałów 111‒113 księgi III Tomasza z Akwinu „Summy contra gentiles”, „Poznańskie Studia Teologiczne” t. 14 (2003), s. 219‒242.
Piechowiak M., Tomasza z Akwinu egzystencjalna koncepcja osoby i jej godności. Komentarz do Summy teologii, część I, kwestia 29, artykuł 1, w: Szkice o godności człowieka, red. M. Piechowiak, T. Turowski, Zielona Góra 2012, s. 35‒47.
Pinckaers S.T., Aquinas on the Dignity of the Human Person, w: The Pinckaers Reader: Renewing Thomistic Moral Theology, red. J. Berkman, C.S. Titus, Washington D.C. 2005, s. 144‒163.
Pinker S., The Stupidity of Dignity, „The New Republic”, V 28 (2008), https://newrepublic.com/article/64674/the-stupidity-dignity [dostęp: 07.12.2025].
Plich R., Godność osoby ludzkiej w ujęciu Tomasza z Akwinu, „Przegląd Tomistyczny” t. 27 (2021), s. 205‒270.
Podrez E., Godność. Z historii teorii godności, w: Powszechna Encyklopedia Filozofii, red. A. Maryniarczyk, t. 4, Lublin 2003, s. 17–22.
Rodziński A., U podstaw kultury moralnej, Warszawa 1980.
Schlapkohl C., Persona est naturae rationabilis individua substantia. Boethius und die Debatte über den Personbegriff , Marburg 1999.
Szostek A., Wokół godności, prawdy i miłości, Lublin 1998.
Walsh M.M, Aristotle’s Conception of Freedom, „Journal of the History of Philosophy” t. 35 (1997) nr 4, s. 495‒507. DOI: https://doi.org/10.1353/hph.1997.0081
Zajadło J., Godność jednostki w aktach międzynarodowej ochrony praw człowieka, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 51 (1989), s. 103‒117.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Maria Roeske
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Filozofia Chrześcijańska są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Filozofia Chrześcijańska udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2015 roku w Filozofia Chrześcijańska pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).