Materialność poiesis

Main Article Content

Joanna Orska

Abstrakt

W tym szkicu podejmuję próbę wyjaśnienia, dlaczego dochodzi do swego rodzaju wtórnego rozdzielenia Spinozjańskiej zasady immanencji – wydarzającej się czy też konstruowanej na po Deleuzjańsku rozumianej płaszczyźnie praktyki – a przyjmowanej jako teza zasadnicza dla zwrotu posthumanistycznego. W koncepcjach tych zasadniczą rolę odgrywają tezy zmierzające do obalenia wszelkiego rodzaju rozdzierających istniejącą substancję dychotomii (formy-materii, ale i wewnętrzności-zewnętrzności, podmiotu-przedmiotu, duszy-ciała, odbicia-prawdy/doświadczenia). Przyjęcie takiej, performatywnie rozumianej perspektywy „wykonywania” teorii czy filozofii staje się, co ciekawe, możliwe dopiero dzięki zastrzeżeniu rozłączności „immanencji praktyki” z dominującą w ramach zwrotu „poststrukturalistycznego” literackością czy tekstualnością. Ta bowiem sfera kojarzona była jako tradycyjnie umieszczająca w centrum swoich zainteresowań człowieka, jego język i jego wytwory intelektualne (przez np. Braidotti czy Barad). Ta głęboko strukturalistyczna koncepcja została z pozytywnym skutkiem przekroczona – jako pewien typ nowoczesnego, absolutyzującego porządkowania przestrzeni doświadczenia – przez wszystkich właściwie poststrukturalistów, w tym Deleuze’a i Guattariego, którym przede wszystkim poświęcam tej esej. Nie przyczyniło się to jednak do wykluczenia sztuki języka, także literatury, pojmowanej jako rodzaj społecznej praktyki, a co za tym idzie ważnego przedmiotu zainteresowania francuskich filozofów.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Orska, J. (2019). Materialność poiesis. Praktyka Teoretyczna, 34(4), 51‒72. https://doi.org/10.14746/prt2019.4.4
Dział
KRYTYKA MATERIALISTYCZNA: NOWE PODEJŚCIA
Biogram autora

Joanna Orska, University of Wrocław, Department of Polish Studies

JOANNA ORSKA – Professor at the Post-1918 Polish Literature Studies Center (University of Wrocław, Department of Polish Studies). She has published four book-length studies: Przełom awangardowy w dwudziestowiecznym modernizmie w Polsce [The Avant-Garde Turn In 20th-Century Polish Modernism, Universitas, Kraków 2004], a Ph.d. dissertation. Critical book, Liryczne narracje. Nowe tendencje w poezji 1989-2006 [Lyrical Narratives. New Trends in Poetry: 1989–2006, Universtitas, Kraków 2006]. Republika poetów. Poetyckość i polityczność w krytycznej praktyce [The Poet’s Republic. Poetical and Political Aspects of Critical Practise, emg, Kraków 2013], a post-doctoral dissertation, and Performatywy. Składnia/retoryka, gatunki i programy poetyckiego konstruktywizmu. [Performatives. Syntax/rhetoric, Genres and Programs of Poetic Constructivism, WUJ, Kraków 2019]. She took part in several grant project concerning modern/avant-garde and postmodern poetry and critics, such as Brzozowski (ko)repetycje (the research on the writings of one of the most prominent polish critic and philosopher of the early 20th century; project supported by KBN) or Polska poezja współczesna. Przewodnik encyklopedyczny (an internet encyclopedia of the new Polish poetry and criticism; http://przewodnikpoetycki.amu.edu.pl/przewodnik-encyklopedyczny/). She managed a grant project concerning neo-avant-garde manifestos in Polish poetry (project supported by NPRH). Her critical essays have been published in Polish professional and critical periodicals such as “Teksty Drugie”, “Ruch Literacki”, “Czas Kultury”, “Twórczość”, “Odra”, “Nowe Książki”, “FA-art”. She was the head of the Szymborska Poetry Award judging committee, currently she is a member of the Silesius Poetry Award judging committee.

Bibliografia

  1. Barad, Karen. 2007. “Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entaglement of Matter and Meaning”. Durham-London: Duke University Press.
  2. Barad, Karen. 2003. “Posthumanist performativity: Toward an Understanding of How Matter Comes to Matter”. “Signs. Journal of Women in Culture and Society” 28 (3).
  3. Barthes Roland. 1998. „Od dzieła do tekstu”. Trans. Michał Paweł Markowski. „Teksty Drugie” 6.
  4. Bednarek Joanna. 2012. „Polityka poza formą. Ontologiczne uwarunkowania filozofii polityki”. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
  5. Braidotti, Rosi. 2006. “The Ethics of Becoming-Inperceptible”. In: “Deleuze in Philosophy”. Constantine V. Boundas (ed.) Edinbourgh: Edinbourgh University Press.
  6. Braidotti, Rosi. 2013. „Posthuman”. Cambridge: Polity Press.
  7. Burzyńska, Anna. 2013. „Dekonstrukcja, polityka, performatyka”. Kraków: Universitas.
  8. Czapliński, Przemysław. 2017. „Sploty”. In: „Nowa humanistyka. Zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii”. Przemysław Czapliński, Ryszard Nycz (ed.). Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.
  9. Dauksza, Agnieszka. 2017. „Afektywny modernizm. Nowoczesna literatura polska w interpretacji relacyjnej”. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.
  10. Deleuze, Gilles. 2000. „Proust and Signs”. Trans. Richard Howard. Minneapolis: University of Minnesota Press.
  11. Deleuze, Gilles. 1988. “Spinoza. Practical Philosophy”. Transl. Robert Hurley. San Francisco: City Light Books.
  12. Deleuze Gilles, Guattari Félix. 1994. “What is Philosophy?”. Trans. Hugh Tomilson. New York: Graham Burchell. Columbia Univeristy Press.
  13. Deleuze Gilles, Guattari Félix. 1987. “Thousand Plateaus”. Transl. Brian Massumi. Minneapolis: University of Minnesota Press.
  14. Deleuze Gilles, Guattari Félix. 1983. “Anti-Oedipus”. Transl. Robert Hurley, Marc Seem, Helen R. Lane. Minneapolis: University of Minnesota Press.
  15. Derrida, Jacques. 1981. “Postions”. Trans. Alan Bass. Chicago: University of Chicago Press.
  16. Domańska Ewa, Loba Mirosław. 2010. „Wstęp”. In: “French theory w Polsce”. Ewa Domańska, Mirosław Loba (ed.). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
  17. Glosowitz, Monika. 2019. „Maszynerie afektywne. Literackie strategie emancypacji w najnowszej polskiej poezji kobiet”. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.
  18. Haraway, Donna. 2006. „The Companion Species Manifesto. Dogs, People and Significant Otherness”. Chicago: Pricly Paradigm Press.
  19. Herer, Michał. 2006. „Gilles Deleuze. Struktury, maszyny, kreacje”. Universitas: Kraków.
  20. Janik, Mateusz. 2018. „Benedykt Spinoza. Ciało filozofii i polityka przekształcenia”. In: „Feministyczne nowe materializmy. Usytuowane kartografie”. Olga Ciemielęcka, Monika Rogowska-Stangret (ed.). Lublin: Wydawnictwo e-naukowiec.eu.
  21. Markiewicz, Miłosz. 2017. „Pomiędzy dziedzictwem Spinozy i wyzwaniami nowego materializmu”. „Praktyka Teoretyczna”. http://www.praktykateoretyczna.pl/milosz-markiewicz-pomiedzy-dziedzictwemspinozy-awyzwaniami-nowego-materializmu-tropy/ (data dostępu:2018.12.04).
  22. Markowski, Michał Paweł. 1997. „Efekt inskrypcji. Jacques Derrida i literatura”. Bydgoszcz: Wydawnictwo Homini.
  23. Mroczkowski, Bartosz. 2017. „Schizofreniczna materia. O produkcji ciał, pojęć i podmiotowości”. „Praktyka Teoretyczna” 3.
  24. Nycz, Ryszard. 2012. „Poetyka doświadczenia. Teoria – nowoczesność – literatura”. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.
  25. Nycz, Ryszard. 2017. „Kultura jako czasownik. Sondowanie nowej humanistyki”. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe IBL PAN.
  26. Orska, Joanna. 2018. „Retro-rewolucja. Polska kontrkultura literacka”. „Czas Kultury” 2 (197).
  27. Rachwał Tadeusz, Sławek Tadeusz. 1992. „Maszyna do pisania. O dekonstruktywistycznej teorii Jacquesa Derridy”. Warszawa: Wydawnictwo „Rój”.
  28. Szopa, Katarzyna. 2017. „»Nieziszczone narodziny«. Cixous i Irigaray, czyli kobiety z czarnego kontynentu”. „Postscriptum polonistyczne” 2.
  29. Zaleski, Marek. 2015. „Wstęp”. In: „Ciała zdruzgotane – ciała oporne. Afektywne lektury XX wieku”. Adam Lipszyc, Marek Zaleski (ed.). Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.
  30. Zaleski Marek. 2015. „Historyczna teraźniejszość czyli przestrzeń afektu”. In: „Ciała zdruzgotane –ciała oporne. Afektywne lektury XX wieku”. Adam Lipszyc, Marek Zaleski (ed.). Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.